A improvisación: xogo, descubrimento, verdade

Hoxe estiven no Diario Cultural Zeta da Radio Galega, falando con Antonio Méndez sobre improvisación e escoitando as experiencias de Macarena Montesinos e Aurora Redondo, A Rabela. O podcast pódese escoitar aquí (tivemos algún pequeno problema na emisión), e debaixo vai unha versión en texto un pouco máis completa. A sección arrincou escoitando un fragmento da improvisación da O.M.E.GA (a Orquestra de Música Espontánea de Galicia) con Fred Frith, que creo que gaña vendo o vídeo e observando a dirección e as interaccións, entendendo como vai xurdindo cada música en cada momento.

Eu cando vou á radio levo o guión preparado porque me dá tranquilidade, aínda que logo tente non dicilo palabra por palabra para que sone como unha cousa medianamente viva. O que pasa é que ás veces pregúntame Antonio algo imprevisto, ou un simple “como estás?” e teño medo a quedar en branco ou dicir algunha parvada. E é unha mágoa porque moitas das cousas máis bonitas da vida pasan sen que saibamos que van pasar. E por iso quixen falar con dúas persoas que traballan coa improvisación na música, para reivindicar un pouco a creación que traballa co descubrimento e non co control. Así que falei con Aurora Redondo, que asina a súa música como A Rabela, e que entre outras cousas fai rap e regueifa, sempre desde unha perspectiva crítica e de deconstrución, e con Macarena Montesinos, que é violonchelista, artista visual e investigadora no campo da arte sonora, e que ten participado nunha chea de proxectos de improvisación libre e improvisación dirixida. Quería ver como se complementaban as súas experiencias coa improvisación, sendo unha máis desde o puramente musical e a outra desde o lírico, así que empecei por preguntarlles como fora a súa aprendizaxe.

Christina Vantzou - WOSxSONEG 2018 - 19 - by Leo Lopez
Macarena Montesinos nunha actuación do Suelen Estar Quartet con Christina Vantzou no WOS Festival 2018. Foto de Leo López tirada da web de Macarena Montesinos

A Rabela: Para min foi un proceso moi moi longo e bastante complicado, a verdade. Eu empecei a improvisar cando tiña arredor de 15-16 anos. Estaba en cuarto da ESO, penso. Gustábame moitísimo a poesía, o rap… tiña moitas ideas. Tiña moitas máis ideas na cabeza que as que conseguía verbalizar, e empecei a improvisar cuns amigos no parque, eu víao que o tentaba e non me saía, e entón bloqueeime moito, frustreime moitísimo… e deixei de improvisar.

Macarena Montesinos: Para min, o proceso de aprendizaxe dentro do campo da improvisación sonora foi de maneira moi natural. Eu como chelista empecei moi noviña no conservatorio. Aos tres anos de empezar, xa cun coñecemento, unha destreza do violonchelo, improvisaba na casa como un modo de descarga, non? De feito a linguaxe que utilizaba era a que coñecía do conservatorio, que era clásica, porque a improvisación de momento non a tocara como tal. Nunca ninguén ma ensinara. E despois xa de adolescente interesoume o jazz, e colaboraba con diferentes grupos e agrupacións de música de todo tipo. Pero foi alá no 2008 cando empecei a formar parte da orquestra O.M.E.GA, que era a Orquestra de Música Espontánea de Galicia. Cando me mergullei no mundo da improvisación libre e a improvisación dirixida nesta orquesta, comecei a asistir a concertos de improvisación libre, a coñecer xente, músicos, a tocar, a crear grupos, a pertencer a orquestras, etc. Abríuseme un mundo.

A Rabela: Tardei máis ou menos entre os 18 e os 25 anos en volver a improvisar. Era unha cousa que eu pensaba que simplemente non podía. Eu convencinme, creei esa crenza na miña cabeza de que para improvisar nácese e non se pode aprender, ata que un día na universidade viñeron facer un obradoiro de regueifa ao máster de profesorado, que sempre llo agradecerei un montón a Séchu [Sende], a Alba María, a Sara Marchena… ao alumnado do instituto de Vila de Cruces e á profe, a Montse por traelos. Conectei aí de repente un par de ideas, fixeron un obradoiro… e de repente foi como “non, que a improvisar apréndese”. Entón pois a partir de aí empecei a quedar de cando en cando con Alba María para ir a clases, para que me ensinara, a ir a algunha foliada onde se improvisaba e empezar a facer eu na casa… e logo enganchei cunha actividade de Noites abertas en Pontevedra, onde ensinaban a facer freestyle, e aí resultoume moitísimo máis complicado empezar tamén a improvisar, porque mentres que na regueifa con esta amiga era todo moitísimo máis gradual (ensinábanche como facelo, escribíalo nun papel, logo botabas a copla… non tiña que ser todo mental e instantáneo, senón que era máis gradual e entón permitía que aprendera) cando fun a esta actividade de free había que facelo de repente, e de repente enfrontarte a unha persoa e vacilarte cunha persoa, entón iso era moitísimo máis complicado.

Resultoume curioso ver como os achegamentos á improvisación poden ser máis ou menos frustrantes. Entendo que ten que ver en parte con perder o medo, e en parte con que che ofrezan ferramentas para facelo e entornos seguros onde non sintas que te xulgan. O vídeo da O.M.E.GA de máis enriba ten a unha chea de intérpretes que tocan dunha maneira impresionante dirixidos por un dos referentes da improvisación da música contemporánea, pero non todo ten que ser así. Hai un ano e pico vin a Macarena dirixir na Gran Romaría Galician Bizarre no Liceo Mutante a “Parada Disonante”, un convite a que quen quixese, soubese tocar algo ou non, puidese participar nunha improvisación coleciva, coa voz ou cos instrumentos que houbese a man (que incluían dous clarinetes, un acordeón, un par de paos de madeira, unha batería, unha radio, un metalófono…). Recordo iso como un momento moi feliz, no que a improvisación funcionaba como unha maneira de democratizar a música, desvinculándoa do elitismo que poida ir asociado á idea de buscar a perfección (e celebrando como sonan os erros aparentes) e afastándoa da noción que ás veces temos como público de que pagamos para escoitar algo que xa coñecemos e confirmar as nosas expectativas. Daquela graveino e subín agora a Soundcloud o que saíra de alí:

Se cadra isto contrasta tamén coa maneira na que se ensina música habitualmente. No meu caso, tanto no colexio e no instituto como na escola de música, non aprendín moito (ou nada) sobre improvisación. Non sei como é no conservatorio (aínda que si que me chama a atención terme atopado con bastante xente que se formou alí e unha vez deixou de ir non volveu coller o seu instrumento) pero pregunteille a Mar Catarina (a miña compañeira teclista en Esposa, que tocou tamén en Cudevaso, Chicharrón ou jijiji) pola súa experiencia ao respecto.

Logo divagamos bastante máis pero tamén falamos un pouco da sensación de ter estudado máis (non só música, senón en xeral) a través da repetición que a través da reacción ou do xogo. Con todo, falando con Macarena tamén me din conta de que estas actitudes non son fixas no tempo, polo que me contou cando lle preguntei pola relación entre a improvisación e a interpretación de obras máis pechadas.

Macarena Montesinos: Ao longo de toda a historia da música, e non soamente na música profana senón tamén na música culta, a improvisación estivo moi presente. Compositores recoñecidísimos como Bach, Beethoven, Mozart… improvisaban para compoñer, improvisaban nos concertos… era unha virtude improvisar. E por suposto, dentro das propias partituras que facían había tamén momentos para aportacións do propio intérprete, onde tamén improvisaban (non soamente o compositor). Pasa que pouco a pouco, no romanticismo, as partituras pecháronse máis e a cabida que había para a improvisación era moita menos, ata que chegaron as vangardas, a música experimental… e sobre todo na segunda metade do século XX. Pero bueno, non obstante a improvisación libre penso que é unha práctica que aporta moitísimos beneficios. Penso que mellora, de feito, a interpretación dou tras obras de carácter máis pechado, incluso obras clásicas… improvisar é unha aprendizaxe, facilita a escoita, é un exercicio, unha práctica que recomendo cos ollos pechados desde cativo ata que eres maior, toques o tipo de música que toques.

Isto chocou coa miña idea preconcibida da música culta, e fíxome pensar que se cadra separamos demasiado os diferentes tipos de música (pode ser pola tendencia que temos a definirnos á contra de algo). É algo que se ve moi ben no caso d’A Rabela. Hai un tempo subiu un vídeo a YouTube no que se retaba a pasar 21 días improvisando, facendo rap en estilo libre.

Con todo, no día 9 deixaba de rapear e facía unha regueifa desde o punto de vista dos seus cans Xaxa e Golfo.

Aquí vese entón a conexión entre unha tradición galega e outra da cultura afroamericana sen que haxa que facer gran esforzo. Ao final creo que a clave, e o que vincula os enfoques de Macarena e de Aurora, é o entendemento da improvisación como un espazo de expresión que pode aportar cousas que se cadra a música máis pechada non é quen. Nese sentido, pareceume que a visión de Aurora marca moi ben o aspecto político deste modelo creativo.

A Rabela: Moitas veces escribir é un pouco máis como desafogo, darlle forma a pensamentos… improvisar é xogar. Aínda que tamén lle estás dando forma a pensamentos tamén ten un calado mental máis tocho, máis potente, porque ti cando improvisas estás sacando cousas instantáneamente da cabeza, non lles estás dando voltas, entón moitas veces saen estereotipos, pero improvisar e soltar estereotipos fai que o proceso de aprendizaxe, e de reflexión, e de desmontaxe deses prexuízos sexa moitísimo máis potente, porque tes que chegar a construír ideas alternativas ou outras formas de facer as cousas ou de estar no mundo para poder improvisar rebentando eses prexuízos e creando outras posibilidades paralelas. E o proceso de improvisación ten un punto moitísimo máis interesante a nivel colectivo. […] observar unha improvisación atrapa moito, engancha moitísimo para continuar mirando, dá moita risa, fai que se pase moi ben, é un entretemento que tamén dalgunha forma escapa do consumo, de ter que pagar… aínda que se teña que pagar, é unha cousa que podemos facer todas as persoas, que podemos crear, que podemos estar nun espazo calquera fóra desas redes de ir aos bares… isto pode facerse nun parque. É unha forma moi moi sana de estar no mundo, de crear, de escoitar, de rirte, de integrar a persoas, de sacar as cousas que te frustran, que te gustan, que te namoran, que te poñen triste… isto é moi moi sano.

En relación a isto, Macarena comentoume que o goce do público coa improvisación vén tamén da autenticidade, do feito de atoparse diante dun momento que non vai repetirse.

Creo que nese caso estamos diante da posibilidade do descubrimento (para quen estea escoitando) e tamén do autodescubrimento (para quen estea improvisando), así que animaría a calquera a que vaia escoitar ou participar nunha improvisación en canto se presente a oportunidade. Para pechar déixovos dúas cousas que non tiña espazo a poñer na radio: un vídeo de Suelen Estar Trek (normalmente son Suelen Estar Quartet), un dos proxectos de improvisación de Macarena Montesinos, nas Sesións H.A.L.O. (unha iniciativa que recolle tamén actuacións de improvisación libre) e un momentazo no Luar de 1994, con Mercedes Peón explicando en que consiste a regueifa e Fermín da Feira Nova e Calviño de Tallo sendo uns mestres do asunto.

Sponsored Post Learn from the experts: Create a successful blog with our brand new courseThe WordPress.com Blog

Are you new to blogging, and do you want step-by-step guidance on how to publish and grow your blog? Learn more about our new Blogging for Beginners course and get 50% off through December 10th.

WordPress.com is excited to announce our newest offering: a course just for beginning bloggers where you’ll learn everything you need to know about blogging from the most trusted experts in the industry. We have helped millions of blogs get up and running, we know what works, and we want you to to know everything we know. This course provides all the fundamental skills and inspiration you need to get your blog started, an interactive community forum, and content updated annually.

Fan fan: Soños

Entre unha cousa e outra tiven moito choio estes meses e non din feito o segundo episodio de Fan fan en VINTE ata agora (pódese escoitar aquí). Vai sobre os soños con ídolos e cousas parecidas, observados desde varias vertentes:

Amigas e amigos que me contan soños: Rubén Domínguez con Jennifer Lopez, Pepa Prieto Puy con Jonathan Richman, Olalla Esquimal con Patti Smith, Andrea Villa con Baiuca, Xacio Baño, Adrián Canoura e Mimi de Operación Triunfo, Héctor González con Pereza e Songo’o, Angelo Mastartoni con Nuno de Oh! Ayatollah e Leonor Murias con Mercedes Peón.

Cancións sobre soños con ídolos. Aquí están “Salvador Dali” de Jonathan Richman, “El del medio de los Chichos” de Estopa, “I Dreamed I Saw Phil Ochs Last Night” de Billy Bragg, “Joe Hill” de Paul Robeson, “Paul McCartney” de Scissor Sisters e “Come On! Feel the Illinoise! Part I: The World’s Columbian Exposition Part II: Carl Sandburg Visits Me In A Dream” de Sufjan Stevens. Acordeime agora de que “Streams of Whiskey” de The Pogues comeza con “Last night as I slept / I dreamt I met with Behan” e logo o propio Brendan Behan cóntalle a súa visión do mundo a Shane MacGowan (que se resume en ir onde corran ríos de whisky). Como non me lembrei en tempo para metela no podcast póñoa aquí:

– Ademais, fixen un texto de acompañamento con outra vertente: soños con ídolos que a xente contou en Twitter. Tamén con algunhas anotacións dun diario de soños que estiven facendo ultimamente.

E nada máis. Bueno, si. Fixen o collage de aló enriba xuntando nese horror vacui case todas as cousas e xente das que falamos e outros dous inspirados no meu soño e o de Pepa con Jonathan Richman (curiosamente, os dous ambientados na Coruña).

Deixo aquí o listado de temas que soan no podcast (algúns só de fondo) por se alguén tiña curiosidade.

Roy Orbison – In Dreams
Jennifer Lopez – Love Don’t Cost a Thing
Jonathan Richman – I Had a Dream That The Sea Was Calling Me Home
The Modern Lovers – Astral Plane
Jonathan Richman and the Modern Lovers – Affection
Jonathan Richman – Salvador Dali
Estopa – El del medio de los Chichos
Estopa y los Chichos – Historia de Juan Castillo
Sufjan Stevens – Come On! Feel the Illinoise! Part I: The World’s Columbian Exposition Part II: Carl Sandburg Visits Me In A Dream
Billy Bragg – I Dreamed I Saw Phil Ochs Last Night
O’Leo de Matamá – Son un piñeiral
Paul Robeson – Joe Hill
Scissor Sisters – Paul McCartney
Baiuca feat. Aliboria – Caroi
Pereza – Pienso en aquella tarde
Stephen Hawking e os Monty Python – Galaxy Song
Mundo Prestigio e Grande Amore – Mundo Nuno
Mercedes Peón – Ajárrate
Xosé Manuel Piñeiro – A noite

A lista de Vinte de cancións en galego

Se metes fotos cun fondo máis ou menos neutro no Paint 3D e pulsas “Selección mágica” pasan cousas así. Estes eran os Homens, que quedaron segundos.

Hai unhas semanas María Yáñez pediume unha lista de vinte cancións en galego de entre 2001 e 2020 para a lista que acaban de sacar en VINTE mesturando as escollas de vinte mulleres e vinte homes. Eu estou moi contento de que me chamase, paseino moi ben facendo a lista e quería explicar un pouco o proceso de facela, tamén porque non podemos quedar con normalidade para comentala, rajar do que non nos gusta, celebrar o que si e esas historias.

  1. Primeiro fixen unha lista en bruto con todo o que se me ocorría que me gustaba moito, ás veces con cancións concretas e outras con artistas ou bandas sen escoller tema. É dicir, é moi difícil escoller só unha canción de Emilio José ou de Malandrómeda. Tamén había grupos que cousas que escoito algo menos pero que me gustan igualmente, por non descartar cousas antes de tempo. Era máis ou menos isto:

2. Logo fíxenme unha lista para escoitar en bucle e ver que cousas me apetecía máis escoitar e cales menos. Fun tamén vendo que temas escoller dos que estaba entre varios. De Malandrómeda quedei con “Encontro con !@#$%!!” porque se cadra é a que máis veces oín decidíndoo eu. De Emilio José escollín “” porque me gusta tanto que xa só se me ocorreu o criterio de ir ao peso e coller o tema máis longo de Agricultura livre, que é o meu disco galego favorito (bueno, e tamén porque me gusta que a noción de canción de Emilio José é diferente á habitual e nese tema queda moi claro). De Ataque Escampe descarteinas todas porque me daba un pouco de pudor votar por un grupo no que toco, aínda que fose polas que fixeron antes de estar eu no grupo e que me fixeron ser fan. Estaba entre “A vitoria“, “Orde e progreso“, “Mondariz-Balneario” e tamén pensei en “O amor en technicolor” e “O amor en Fujifilm“. Dos Telephones Rouges costoume un anaco e deixei “Eine kugel” porque a escoitamos moito ultimamente na casa, dándonos conta de que é destas un pouco premonitorias cando canta “boto de menos a xente / e non a quero ver”.

3. Logo xa fun descartando esas cousas que igual tería posto se tentase buscar un criterio “obxectivo” de “importancia” ou “calidade”. Penso por exemplo en Mercedes Peón, que me parece que é moi sabia e moi talentosa pero logo na casa non me soe apetecer escoitar, e polo tanto non é a día de hoxe música importante para min.

4. Despois descartei cancións e proxectos que si que son importantes para min, e aí tiven varios criterios distintos. Descartei as cancións de Fluzo ou Non Residentz porque xa puxera unha de Malandrómeda e así non enchía todo de proxectos do Hevi. Tamén descartei “Ana de Palacio” de Metralletas Lecheras e “Catro anos máis” de Travesti Afgano porque xa puxera “Negro teenager” de Señor Anido e Señora Álvarez, e “Mundo Nuno” de Mundo Prestigio e Grande Amore porque xa puxera “todos.xuntos.unidos.sempre” de Oh Ayatollah. Descartei “Pánico (merda de dj)” de Fanny + Alexander porque ao final era unha versión dos Smiths e tíñame un pouco menos de mérito, igual que “Son un piñeiral” de O’Leo de Matamá (aínda que estiven escoitando moito este nadal o seu disco sé [mente de vencer] e igual agora tiña metido algún outro tema). E logo xa me quedaron polos pelos por meter “Lausanne (on my mind)” de Familia Caamagno, “Minueto de Monfero” de Ki e “Sabichón do carallo”, un mash up de Ultramarinho que mestura a Farruco con Fatboy Slim e que sempre me flipou.

5. Entón a lista que me quedou é esta, por orde cronolóxica inversa:

Lamprea Explosiva – Flores (2020)
Sleepy Spice – Abur (2019)
Oh! Ayatollah – todos.xuntos.unidos.sempre (2019)
Baiuca feat Aliboria – Olvídame (2019)
Faia – Doncos (2019)
Pantis – Mar (2018)
Chicharrón – Que máis dará? (2018)
Contenedor de Mierda – Ponte de pijo (2018)
Peña – Ensíname (2017)
Dois – Xardíns (2017)
Zurraspa – Caracoíño (2016)
Sr. Anido & Sra. Álvarez – Negro teenager (2016)
Malandrómeda – Encontro con !@#$%!! (2016)
Emilio José – ♥ (2015)
Das Kapital – Grecia (2013)
Telephones Rouges – Eine kugel (2012)
Samesugas – Tóxico injecta (2011)
Peret – Apaga o candil (2009)
The Homens – Calamar (2009)
Pescando em Copacabana – Deixa pra lá (2007)

Metín todos os temas nunha playlist de YouTube menos “Caracoíño” e “Negro teenager“, que podedes escoitar en Bandcamp.

Logo estiven pensando un pouco sobre o que eu mesmo escollín e sobre o que saíu en xeral. Nas cancións que puxen hai algo máis de homes que de mulleres, aínda que as que teñen só homes son case todas das máis antigas, así que se cadra a cousa vai a mellor. As cancións de Emilio José e Pescando em Copacabana tiven dúbida sobre se ían considerarse galego ou ourensiano ou portugués (pero non se abriu tampouco o debate lilngüístico). A única canción que puxen dun grupo galego que cante moi maioritariamente en castelán é a de Dois, e non foi tampouco unha cousa meditada. Simplemente deume a sensación de que normalmente os temas en galego de grupos que me gustan pero só o usan de vez en cando (como “Liska” de Vietnam, “Non sei” de Srasrsra, ou os de Triángulo de Amor Bizarro) son bastante menores dentro do seu repertorio. Si que puxen unha das cancións en galego de Peret, a súa versión de “Apaga o candil”, que me parece que entra dentro doutra liña, que é a de xente que non naceu en Galicia (que tampouco é que sexa tan importante a cuestión, pero ten a súa relevancia) e se achega á lingua ou á tradición e fai con ela un pouco o que lle peta (non sei, salvando as distancias tamén me viñan á cabeza Rodrigo Cuevas ou MounQup). E bueno, quero moito a Peret, a súa música é das que máis alegría me dan na vida e gústame tamén pensar que aprendeu este tema no Luar.

Tamén me pareceu importante pensar noutra cousa: a Peret quéroo moito pola súa música, pero non o coñezo de nada. Pero logo na lista puxen xente á que quero moito na vida real, que son amigas e amigos meus. Evidentemente, quero crer que non fixen a lista por amiguismo, e xa expliquei que pasei moito tempo pensando nas cancións que me eran máis importantes. Pero onte falabamos polos grupos de whatsapp de Ataque Escampe e de Esposa e saían algunhas cuestións importantes arredor disto. Escoitamos máis á xente que nos cae mellor? Unha canción pode volverse máis importante se a fai alguén que queremos? Creo que si, e nese sentido podo entender que alguén puxese na lista algunha canción dos seus propios grupos (a min, xa digo, dáme pudor). Non sei, a escena galega é pequena, así que tamén hai a opción de admirar a alguén desde unha relativa distancia e logo descubrir que é imbécil: neses casos recoñezo que a min normalmente me apetece menos escoitalos. É parecido a cando ves a algún famoso facer declaracións ridículas e “che cae o mito”, só que aquí non te enteras pola prensa senón por terceiras persoas.

Esa falta de distancia tamén me fai pensar en que, sen que a música sexa a miña profesión, participei na edición do disco de Señor Anido e Señora Álvarez (PORNO foi un dos selos que puxo cartos e fixen a nota de prensa) e o tema de Oh! Ayatollah foi parte do proxecto Cinegalicia que coordinaramos Brais Romero e máis eu (e puxen os dous na lista). Así que eu que sei, igual isto quita credibilidade ao que escolla. O feito de que a música en Galicia estea bastante vinculada á precariedade ou ao traballo voluntario vai facer que haxa casos nos que quen escribe sobre música tamén toque, tamén organice concertos, edite discos, se dedique á comunicación… e entón se cadra temos interese en promover determinadas cousas, aínda que sexa inconscientemente. Que por outra parte se escolles editar un disco será porque che gusta e é normal que despois o poñas nunha lista… e bueno, igual en contextos máis profesionais é peor por haber máis cartos polo medio. Non sei.

Estes eran Oh! Ayatollah.

A lista xeral é unha cousa bastante rara, porque ten no número 1 a Das Kapital, que me parece o que podía cadrar máis cunha votación moi “da crítica” (un grupo cun discurso estético e político moi traballado e coherente, pero sen un percorrido longo no tempo nin en directo) e logo cousas moito máis populares (no musical e nas cifras) ás que seguramente prestaron máis atención nos medios xeralistas e menos na prensa especializada. Tamén os mundos do pop e o indie cos máis achegados ao tradicional, cousas xeracionalmente bastante diferentes e probablemente tamén diferentes no ideolóxico (entre o máis nacionalista e o menos nacionalista). E creo que por iso é unha lista que pode ser relevante e que ten mérito como María Yáñez xuntou perfís moi diferentes. Probablemente case todo o mundo vexa na lista algo que lle encanta, algo que lle dá igual e mesmo algo que odia, así que iso pode facer que sexa representativa e axudar a que non entendamos a música en galego en termos de militancia: faise moita e de moitas maneiras así que temos dabondo para reaccionar como queiramos.

De todas formas logo entrando no excel coas votacións vese que a cousa tamén é que hai quen repartiu moito o voto entre unha chea de cancións: Emilio José ten 14 distintas, Chicharrón teñen 10, Malandrómeda 9, etc. E en xeral para min o máis importante é que serve para pensar e aprender outras cousas, e como hai 426 temas diferentes estou facéndome a lista con todas aquelas cousas que non coñezo ou que quero volver escoitar por se agora me gustan máis que doutra vez.

Prinzedom: chamados polo instinto

O domingo fun á Radio Galega e falei con Antonio Méndez sobre Prinzedom, usando cortes dunha entrevista que lle fixen a Prinz Pol esta semana. Pódese escoitar neste enlace (entra un pouco cortado). Normalmente poño aquí no blog a versión aproximada en texto do que digo na radio, pero desta volta apeteceume poñer a entrevista a Pol máis ou menos completa. Na radio sonan brevemente Purila Sniper, Casper Ego, Mosar, Terremoto Sí, Yuraq Walla e Purila Sniper outra vez, nun tema con Buya.

Nalgún momento da miña vida tiven moi asumido o relato mítico do rock, ou o do punk. Unha especie de aspiración a molestar, á rebeldía, a unha certa violencia e agresividade, case sempre bastante masculina. Co tempo iso foime perdendo sentido. Hoxe penso que o interesante do rock e do punk é ter creado espazos para que moita xente amateur se expresase, e (cando sucedeu) ter creado estruturas de solidariedade, de colaboración, que vaian á contra da idea de competición da industria cultural. Ao ter tocado en grupos e ter participado en PORNO, o que vexo importante e bonito hoxe é unha idea de aprender cousas xuntos, de expresar contradicións, de ter xenerosidade para que pasen cousas: hai quen ten unha habitación libre e deixa durmir aí a uns descoñecidos, quen sabe debuxar e fai un cartel, quen saca un anaco para ir pegalos, quen monta un centro social e se ocupa de limpar ou facer o son ou o que sexa. Isto ás veces entra en tensión coas necesidades básicas da vida (normalmente, traballar e gañar diñeiro), así que sempre me parece inspirador cando alguén consegue manter ou sacar adiante un proxecto colectivo que serve de espazo para a expresión da xente. Neste caso quería falar de Prinzedom porque podía ser unha oportunidade para repensar estas ideas, por varios motivos. Un é que 0 proxecto leva o apelido “Records”, pero realmente acolle tamén cousas como un programa de radio en Dublab e sinto que utiliza a música como un centro arredor do que xira o traballo artístico que pode facer moita xente con medios como a imaxe. Outro é que coñecín a moita da xente que participa en Prinzedom hai uns anos, cando todos estabamos usando guitarras e baixos e baterías para facer cousas máis ou menos asimilables ao punk e ao rock. Estas semanas escoitei moitas veces o disco de Purila Sniper (onde están Prinz Pol, que viña de Vietnam, e Prinz Puchao, que viña de Terremoto Sí), e encantoume atopar un universo moi rico, no que hai electrónica e hip hop e dub e varios idiomas e voces e experiencias, pero que non é contraditorio co anterior. Non sei, pensei que en certa maneira era recoller o aprendido desa educación sentimental, deses relatos míticos, e aproveitar o aproveitable e descartar o resto para tirar noutras direccións, así que fixen unha videochamada longa con Pol e puxémonos ao día.

Na descrición que tedes do sello poñedes, entre outras cousas, que é un “postlabel”. A que vos referides con isto?

Eu creo que a xustificación da palabra postlabel en si creo que está en que xa vivimos nun tempo onde toda a cultura digamos “underground” se desenvolve nun contexto medio postapocalíptico onde os recursos cada vez son menos… e a broma da palabra vai un pouco por aí, pero en realidade supoño que é máis que concebimos Prinzedom como unha organización, un ente que baixo o disfraz de selo discográfico de toda a vida leva a cabo máis actividades, relacionadas non só coa música, senón coas artes plásticas, a escritura, a radio… E incluso dentro do funcionamento do selo discográfico en si non temos moito que ver cun selo ao uso, como os que existen de toda a vida. Xa de entrada limitámonos case sempre a edicións dixitais. Isto é un pouco pola idea que fomos tendo co tempo dos formatos físicos, que se queres máis adiante falamos diso [risas].

Vale, logo pregúntoche [risas]. Estaba pensando que ao final os selos no underground moitas veces son iso, un paraugas para que equis xente faga o que lle apeteza. Pero tamén estaba pensando en que o modelo o hai no hardcore e tamén é o modelo de imperio mediático tipo Motown [risas], que o mesmo che fan un disco que unha película e hai xente para ocuparse de todo.

Molaría, e un pouco a idea é esa. É dicir, creo que nin eu nin o resto dos que están implicados neste proxecto teñen a idea de estar 10 ou 15 anos facendo o mesmo. Igual en 5 anos somos unha produtora audiovisual [risas]. A día de hoxe a actividade máis presente é a música pero si que me mola esa idea que comentas, ao final é un paraugas que segundo veña o vento pode ir para un lado ou para outro.

Purila Sniper nun evento de Prinzedom

Agora que me falabas do formato físico si que che ía preguntar en que se parece Prinzedom a proxectos previos como cando fixestes Muito Fish ou cando participabades Vietnam en Seara Records.

Eu creo que, por tirar do exemplo de Seara, era unha formación moito máis ecléctica, numerosa, cunha mestura de xente de moitas disciplinas… nese sentido Prinzedom si que está máis limitado, non porque non queiramos ir a por máis cousas, senón por concretar un pouco as tres ou catro actividades nas que queremos desenvolver as inquietudes nosas. Logo, o tema dos formatos… eu se che digo a verdade, coa perspectiva do tempo creo que daquela, onde había varios colectivos que se dedicaban a editar en cassette e demais, estabamos funcionando un pouco por automatismos. Estaba ben, e se argumentábamos por que estabamos a editar en cassette hai 5, 6, 7, 8 anos, eran argumentacións lóxicas, con sentido, e todo era homoxéneo para os proxectos que editaban en cassette, pero facendo borrón e conta nova e pensando como iamos xestionar iso con Prinzedom, nun momento dado o que pensamos foi que incluso eu, que son amante do formato físico… son consciente de que co paso do tempo non é que vaia morrendo, pero vai transformándose o seu valor na sociedade. Se me poño estritamente romántico co concepto de música, que é sonido ao fin e ao cabo, paréceme que o importante é que se poda consumir. Vivimos nun tempo no que eu agradezo case o feito de poder respirar, tal como estamos, así que o formato empeza a darme igual. Eu o que quero é escoitar música: o maior número de música que poda, da maior calidade… e si que é verdade que tirando de formatos dixitais hai máis posibilidades de que un algoritmo decida por ti, pero se fas un traballo de verdade, consciente, de investigación, hai plataformas coas que podes seguir investigando. Chegando a ese punto o que acabamos pensando sobre o formato físico é que dentro dun círculo underground como este no que nos movemos nós, é unha peza que acompaña, case como merchandising, o release, a edición. É verdade que cando escoitas un vinilo que vén coa edición toda coidada, se eres un friki da música, un melómano como somos nós, pois é máis disfrutable, pero buscándolle o lado positivo a todo, creo que a música sen formato físico pode ser igualmente disfrutable. Igual non tes tantas referencias visuais pero se fas un exercicio de concentración podes atopar igualmente montóns de matices.

Falando desas referencias visuais, mólame entrar no voso bandcamp e ver que a estética é coherente, que ten esa continuidade, coas portadas cun formato parecido, xogando coa coroa, as fotos carné… A que responde esa estética e ese concepto de Prinzedom? Pensando tamén en que describides o selo como un “family cult”, hai por aí referencias á familia Manson, asinades todos como “Prinz Pol”, “Prinz Doggow”, “Prinz Puchao”…

A ver, en principio a min sempre me molou moito formular este tipo de proxectos un pouco como unha secta (marcando distancias coa de Charlie Manson, evidentemente). Pero mólame moito no sentido de que creo que somos xente que traballa neste tipo de cousas case o mesmo tempo que adicamos aos nosos traballos  “normais”, por dicilo dalgunha maneira, e facémolo como chamados por unha especie de instinto natural que che impide non adicarlle o seu tempo, case como unha secta. Eu sinto que estamos como nunha misión. É dicir: por que fago isto, coa de penurias que me trae? Estou perdendo pasta… pero hai unha realización non tanxible dentro de todo iso que para min é case como unha relixión, como unha secta. É unha cuestión de instinto, unha misión: vas por elo. Logo, relacionándoo co tema do nome, “Prinzedom” tal como está escrito é unha deformación da palabra “Princedom”, que é “principado”. Fíxonos gracia a palabra polo tema de que bueno, non somos monárquicos nin nada polo estilo, pero a palabra principado sempre alude a un concepto de segundo posto, de xuventude que non ten a experiencia necesaria para chegar ao reinado… e molounos moito, no sentido de que nos sentimos dentro do underground, polo menos na escena de Barcelona, como principiños. Que si, que todo moi guai, que ti cando levas un proxecto a cabo hai palmadas na espalda, pero logo ao final que es? Eres un príncipe, non mandas en ningún lado, tes a túa movida aí e es o gamberro da corte. Non ten máis que iso.

A partir de aí xogamos un pouquiño co rollo de “Prinz” por facer a coña ramoniana, e o tema da imaxe foi unha moi boa idea de Xulián Sambade e Sergi Vilá, que é un mozo de alí de Barcelona que é artista gráfico e fixo un pouco de asesor á hora de desenvolver a imaxe do selo. Molounos a idea de relacionalo un pouco con estes selos de techno dos anos 80 e 90, que tiñan un cover system, que lle chaman: portadas parecidas nas que cambian un ou dous datos para que ti identifiques o proxecto da banda en cuestión. Molounos porque claro, cando comezabamos cunha imaxe máis libre estaba ben, pero queremos aglutinar estilos tan distintos que cando entras nun bandcamp, na páxina web ou o que sexa, despista demasiado. Non eres capaz, é case como unha ruleta rusa na que entras e disparas a algún release a ver se sae ben, entón molounos a idea de facelo moito máis homoxéneo, e que o selo, que ao final traballa de maneira case 100% altruísta polos artistas moitas horas (porque queremos, pero moitas horas) tamén puidera alimentarse un pouco do proxecto para saír adiante. Prinzedom ao final, se nos limitamos a sacar as referencias sen coidar un pouco ese tema da imaxe seríamos como calquera distribuidora que sube as súas cousas a internet, e queríamos darlle ese punto de “se entras a facer algo con nós, tes que entender que entras a formar parte de algo”. O único que pedimos é un compromiso e que haxa unha retroalimentación, para que Prinzedom poda seguir adiante. Xa non digo crecer, para que poda manterse nese punto e seguir sendo plataforma de lanzamento para proxectos que comezan e demais.

E máis aló desa idea do compromiso co proxecto e o traballo no mesmo colectivo, que é o que teñen en común as diferentes bandas e artistas de Prinzedom? A nivel estético, de actitude, de gusto…

Home, é unha boa pregunta esa, porque é bastante variado o rollo. Eu creo que hai un punto común en certa demencia pola música. A min dáme a impresión de que case toda a xente coa que traballamos forman como unha cuadrilla de outsiders que si, que están integrados na sociedade e poden levar unha vida normal, pero se puideran cambiarían moitas cousas de golpe. Non un proceso de anos no que se fosen desenvolvendo conceptos dentro da cultura e da sociedade, senón que se puideran cambiarían moitas cousas de golpe. Isto un pouco pola actitude da xente, que nos movemos con peña que hai de todo, pero en xeral outsiders da vida. E creo que o principal que teñen en común é o que che dicía antes, esa sensación de estar como nunha misión, de “vou facer isto, dá igual o que pase, dá igual o diñeiro que poda gañar ou perder, ata que morra vou facer isto” porque é un funcionamento de instinto puro, sabes? Penso moito nunha metáfora. O outro día vin un documental brutal sobre unha especie de cangrexo que hai nunha illa non sei onde. Foi adaptándose á illa, á propia terra, e non toca o mar. Non pode tocar a auga porque afoga. Entón están sempre alí pero claro, cando teñen que poñer as ovas para as súas crías teñen que poñelas na auga. E son chamados polo instinto, van ás rochas, están xogándose a vida coas olas todo o rato pero van alí, non saben por que, é o instinto e teñen que facelo. Isto é un pouco o mesmo. Eu é o que vexo entre todos os proxectos, porque logo en tema de personalidades, forma de vida… é un mapa que flipas, hai xente moi distinta entre si. Teñen iso en común: todos os artistas de Prinzedom poderían xuntarse a cear unha noite, compartir a súa música e encontrar mil puntos en común, pero dudo que a maioría puideran compartir piso [risas]. Tiraríanse os pratos á cabeza.

Pois eu anotei dous puntos en común [risas]. Un é unha cousa que xa vos preguntei a Vietnam no seu momento. Estades en Barcelona, pero unha chea de xente en Prinzedom sodes xente galega, e tamén xente doutros lugares pero non de alí. Entón non sei se ten algún peso o feito de que moitos de vós sexades parte de distintas diásporas.

Si, probablemente. Non o vira así pero si, síntome identificado co que dis. Ao final, para alguén que non viviu en Barcelona igual isto sona un pouco raro, pero eu supoño que coa suma da idiosincrasia galega máis a suma da idiosincrasia barcelonesa (xa non digo catalana, barcelonesa) eu levo dez anos vivindo alí coa sensación de que son unha especie de semiestranxeiro. É dicir, é fácil integrarse, formamos parte do mesmo estado, se nos ceñimos ao que pon no DNI [risas]. Pero si que é verdade que eu e a maioría de xente coa que me levo sentímonos cómodos nese espazo non definido de “somos de aquí pero non”. De feito cando chega xente de Latinoamérica, amigos que teño de Venezuela, México… son xente que igual están un pouco reacios a falar contigo, e chega un momento na primeira conversación e polo que sexa dis “son de Vigo, son de Galicia…”. “Ah, non eres catalán? Ven para aquí, home” [risas]. Teñen ese tema de odio ao que é de alí, que non pasa nada, que os cataláns son marabillosas persoas, todo o mundo ten os seus defectos e as súas virtudes pero si que é verdade o que dis. É un espazo no que nos sentimos cómodos. De verdade, eu cando vivía en Galicia e tiña proxectos aquí e demais, pode resultar absurdo, pero tiña a sensación de que estaba demasiado cómodo. Eu necesitaba un pouco de mambo, que me deran paos por todos lados, ter dificultades e demais. E si, definitivamente é algo que o 90% dos artistas do selo teñen en común e non o pensara.

Era un pouco por ver esa diferenza, se vós a notades por estar aí, entre ser un grupo “de Barcelona” e ser un grupo “afincado en Barcelona”, como se le no texto do último disco de Purila Sniper.

Mola, non sei se todo o mundo o le así, pero é o que quere dicir. Eu nunca estiven interesado en poñer nunha biografía que formaba parte dun grupo “de Barcelona”. Aí hai unha discusión moi grande, porque eu atopei xente ao longo da vida que di que o grupo é de onde é. “Se estiveras en Berlín seguro que dicías que o grupo era de Berlín”. Non sei, pero non deixarías de dicir que hai un galego aí. Así que si, “afincados en Barcelona” [risas].

Ao final os grupos tamén poden marchar a outro lado.

Claro, hai grupos como os Sumo en Arxentina, que andaban por todos os lados. A min un dos meus grupos favoritos da historia deste país é Derribos Arias, e ao final son un grupo que tiña un radio de acción moi madrileño pero eran vascos. E como se come iso? Hai xente que di “estes son da movida madrileña” pero coidado, non é así exactamente. Mólame iso. Non son moi de pensar que os grupos son da cidade onde están: os grupos son das idiosincrasias que os forman. E se tes nun grupo a un tío de Berlín, unha moza de París, outro de Xinzo e outro de Barcelona é un grupo de catro lugares coas súas catro idiosincrasias, e pode estar onde sexa.

Si, agora escoitando o último de Purila Sniper, que me molou moito, tamén tiña ese aire internacional coas colaboracións. Ao final hai tantos factores que é difícil de dicir, pero non sei se as preocupacións de alguén que teña ese compoñente de non ser de Barcelona van ser distintas das de alguén que si o sexa.

A ver, é un tema peliagudo [risas] pero si, para que imos enganarnos. Eu estou seguro de que se un barcelonés tivese que vivir en Galicia encontraría as mesmas dificultades. Que pasa? Non é tan común porque o catalán non é tan dado á emigración polo que sexa. Entón é difícil xulgar esa situación, pero a realidade é que si. É dicir, eu a nivel social, por moito que trate de integrarme sempre vai haber esa diferenciación. O que nace alí ten as cousas un milímetro máis fáciles. E podo comprendelo eh, non o digo como crítica. Ao final é normal que a xente coide o seu. Estou seguro de que se viñeran tres rapaces cataláns a vivir a Santiago e dixeran: “bueno, vamos montar unha banda e comer a cidade”. Igual sería un pouco… eu cando cheguei alí con vinte anos non digo que chegase con esa actitude, era máis ben unha actitude máis naïf: “bueno, vamos montar unha banda, malo será, aquí hai grupos, salas a saco… non creo que petemos pero imos estar un tempiño facendo isto holgadamente…”. E non é así por todo. O background que ti tes nun lugar axuda moito. Eu de tocar nos meus anos de adolescente en Galicia… cando levaba cinco anos en Cataluña case tiña máis fácil montar unha xira en Galicia que no lugar onde vivía, en Cataluña. Iso di bastante da movida, pero insisto, que non se entenda como unha crítica. Creo que é normal pero si, é máis difícil se non eres de alí.

Si, que te metín nun brete [risas].

Eu opino, mentras non me pinchen as rodas… [risas].

Outro punto en común é que moitos dos proxectos son de xente que viña antes ao mellor de facer un rollo máis de guitarras, de punk ou de rock… Purila Sniper sodes ti e Puchao, estabades antes en Vietnam e Terremoto Sí, sacastes o de Yuraq Walla (Pamper, que estaba en Puma Pumku), o de SXSXSX (Zippo, en Srasrsra e Triángulo de Amor Bizarro), o de Frosties (que Xulián estaba en Vozzyow), o de Mosar (Rodi, que tamén estaba en Vietnam)… Aquí as ferramentas son case sempre as da electrónica. Por que estes cambios? Que aportan unhas ferramentas fronte a outras?

Eu aquí de entrada, as razóns de todos non as sei. Sei as de algúns, que son as mesmas que teño eu. Principalmente foi hartazgo. É verdade que as tendencias ultimamente levaron todo ao terreo da electrónica, que as bandas agora, sobre todo as bandas underground, teñen un espazo cada vez máis acotado e máis pequeno. Entón pode soar un pouco a tendencia, pero eu sinceramente estaba cansado de utilizar as mesmas ferramentas. Eu non son o Satriani, pero cansei da guitarra. Cando tiña 18 ou 20 anos decidín utilizala dunha forma e cheguei a un punto no que estaba cansado. Creo que para moita xente que estabamos metidos en bandas foi de xustiza tratar de probar con outras cousas, que ao final era música que escoitábamos pero nunca tivéramos o valor ou o tempo de desenvolver proxectos dese tipo. No meu caso eu un día xuntei con Puchao e dixemos: “joder, ti sabes todo isto de hip hop, de electrónica, de house… eu todo esto outro… son xéneros que amamos tanto e nunca fixemos nada nin que se pareza a isto”. É como que metiamos matices nos proxectos pero non máis. E arrastrados un pouco por iso as ferramentas cambian tamén. Eu estaba moi atado ao que era unha banda anteriormente. Eu podía facer cousiñas na casa, e logo chegábamos ao local e poñíase en común, e dependíamos moito dese momento en común. Que é fermoso, tamén, ter unha banda e compartir iso, pero cando acabou Vietnam, por exemplo, a banda na que eu estaba, e comecei a facer cousas máis de electrónica… é outra maneira de traballar. Empecei a explorar o mundo MIDI, as máquinas de sampler, os sintetizadores… e aí podo desenvolver un montón de ideas que antes quedaban no tinteiro e dicía “buf, é inxestionable”. Unha puta ópera rock aquí que non podo desenvolver nin con banda nin sen ela. Para min foi unha apertura de posibilidades, de facer música moito máis fácil e non creo que por iso teña menos valor. Ao final segues facendo proxectos en común con outra xente… e non sei, creo que se decidín tirar por ese punto era pola facilidade de traballar un só nun mundo no que cada vez estás máis illado. Eu fago un esforzo por manter o contacto coas amizades e demais, pero vivimos nun mundo, admitámolo, un pouco jodido. Horarios laborais… nunha cidade como Barcelona ti igual ao teu amigo da alma non o ves en tres semanas ou un mes. É tremendo iso, e ás veces tes unha impotencia de querer levar adiante un proxecto e non podes. Tamén che digo, cansamos pronto [risas]. Porque estabamos moi limitados con iso e no caso concreto de Purila Sniper un día dixemos: “isto está moi ben pero ao final non somos produtores de electrónica propiamente ditos, somos músicos”. Somos xente que as ideas xorden de quince minutos de improvisación con outro colega, por poñer un exemplo, entón decidimos recuperar a utilización de instrumentos combinándoa coa electrónica… ao final estamos un pouco en terra de ninguén, cos sintes, coas sampleadoras que compramos hai dous ou tres anos, pero seguimos utilizando o noso vello baixo, a nosa vella guitarra… e desenvolvendo o proxecto con todas as ferramentas. Eu creo que hai que ser xustos co que sintas no momento. Non é unha cuestión de tendencia, é unha cuestión de que se agora che apetece tirar por aí tiras por aí. E estas razóns non sei se son extrapolables a todos os proxectos do selo, pero sei de boa tinta que un bo número de artistas do selo pensan o mesmo.

A min paréceme razoable. Ten toda a lóxica. O que si que é curioso é que está pasándolle a moita xente á vez. Ou non á vez pero nun período de poucos anos. E moitas veces tamén é o que dis ti: ter unha banda cada vez é máis difícil. Catro persoas que cadren sen que ninguén teña un traballo cun horario estrañísimo ou marche a vivir a calquera sitio…

É que é iso, e a tendencia tamén vén de aí. Eu ás veces falo con xente que ten unha concepción da vida super conspiranoica (que a min me mola tamén pensar que hai conspiranoia polo mundo, que hai atentados de bandeira branca e movidas destas), pero ao final a tendencia non é que catro tipos collan unha revista e un canal de Youtube e fagan que todo o mundo faga non sei que. A tendencia está marcada tamén polas dificultades sociais que hai, económicas. Non é só o que pasa arredor da cultura, é todo o demais. A tendencia é a vida e supoño que aí está o punto de que pase cun huevo de xente agora. A metade por tendencia, a metade [risas] porque non quedou outra. E logo terás un 20% que non sabe ou non contesta.

A min o que me estraña é que non haxa máis cantautores e xente que canta a capela, que é a opción barata.

Si, pero bueno, acabará pasando. Estas cousas veñen e van como as mareas. Eu boto de menos… ultimamente penso moito neste selo, Nuevos Medios, de Mario Pacheco… ti ves como planteaban o tema nos 80 e tiñas a Golpes Bajos pero tiñas a Ketama nos seus inicios, os “nuevos flamencos”. Non había unha cuestión de tendencias. Gústache de verdade? Dá igual o que digan as revistas ou as radios: sacámolo. Iso hai que sacalo. Boto de menos iso. A xente di “eu teño un selo de techno”, “eu teño un selo de rap, igual podo facer un día un tema de fusión de rap con flamenco ou con música cubana, pero non me saques de aí”. Temos certa responsabilidade a xente que comeza proxectos, de marcar esa variedade. E os primeiros que temos ese defecto nós, que estamos nelo, estamos falando con xente… pero boto de menos un cantautor, alguén cunha guitarra ou cun piano só.

Con isto que me dicías do de Nuevos Medios tamén estiven pensando nesa cuestión que falades no texto do disco de Purila Sniper, desa idea das “músicas populares” (que tamén son un pouco tendencia). Tamén iso me parece un cambio… Entendo que hai un punto punk no que facedes, ou que vén desa cultura, pero parte do punk tiña (tal como o vexo eu, non sei se nas orixes ou nas derivas) unha certa autocompracencia co non ser popular, ou case unha vocación antipopular. E a min paréceme bonito coller o dub ou o hip hop, que poden ser músicas underground pero tamén populares ou de masas. E creo que nos últimos anos si que houbo un pouco o clic na cabeza de quitarse certas vergonzas, certo medo a probar outras cousas… Isto non é exactamente unha pregunta [risas].

[Risas] Non, pero mólame por onde vas. Creo que a xente acabou cansada do paradigma de que algo subversivo, algo punk, algo que vai en contra do establecido, ten que ter unha actitude moi concreta de agresividade contra o que non queres, de illamento do resto da sociedade porque non queres ter nada que ver con esa xente… O que mola da actitude punk é dicir que a máxima burrada que teñas pensada para meter nunha letra tes que metela nun tema de canto gregoriano ou nun tema de pop rollo Belle and Sebastian. E cando queiras falar de amor, faino con heavy metal, non sei… descontextualizar un pouco todo. Creo que o que lle pasou á miña xeración, que é máis ou menos a túa, finais dos 80 e principios dos 90, é que quedamos un pouco cansados do tema de que o punk ten que ser “mucha policía poca diversión”. Que si, que está moi ben para o seu momento, a marxe esquerda de Bilbao, todo ben, non pasa nada, eran brutais, pero creo que é un mensaxe xa manido e a xente necesita recibir estímulos doutra forma. É un pouco iso. O punk ao final está na actitude, na mensaxe que queres mandar, nos círculos nos que te moves… pero podes facelo con dub, con música cubana… É iso. As músicas populares, se ti es unha persoa que consumes toda esa música por que vas autoprohibirte tocar todos eses paos a ver que pasa? Non digo que teñas que dicir “vou facer un disco de músicas do mundo que vai petalo en todas as tendas Natura de España”, non é iso, é probar a ver que pasa. E probablemente saia algo guapo diso.

Arredor desta idea de “músicas populares” hai unha dualidade, que é pensar naquelo que ten orixe popular e aquelo que ten vocación de ser popular, de masas. Non sei en cal estades pensando vós.

A min gústame moito pensar as cousas así no aire [risas] e dicir metade e metade, pero é que é certo. Eu persoalmente penso que se poñemos como exemplo concretamente o disco de Purila creo que hai pasaxes, hai temas que poden ser considerados 100% un tema pop. É dicir, música popular no sentido de que é facilmente consumible para case todos os públicos. Agora ben, moitas desas cancións están construídas con elementos totalmente alleos para nós, como pode ser alguén contando unha historia das súas movidas en Liverpool ou Manchester, ou o colega que fai unha canción inspirada polas súas vivencias en Cuba, ou o noso colega que toca a guitarra e non ten nada que ver co mundo electrónico pero sabe adaptarse… é unha mestura do feito de música popular consumible para todo o mundo e cousas que, sen ser folclore, son unha reminiscencia diso.

Está guai, é un pouco o que dicías antes. Se tes unha mensaxe que transmitir, sobre todo se é unha mensaxe política como pasa no punk a miúdo, se te mantés nunha estética predicible só estás predicándolle aos conversos. Se fas algo que poida escoitar calquera pola radio… eu que sei, se pensas en Rubén Blades, ao mellor a xente está bailando salsa e escoitando un relato de abuso policial ou de desigualdade económica…

É como cando eres adolescente, igual non tes os inputs ben marcados e estás vendo unha peli que só parece entretida e logo empezas a dicir “hostiá, que aquí hai unha mensaxe que flipas detrás, que isto é máis antisistema que a nai que o pariu…”. A min mólame moito. Co disco noso hai un exemplo moi claro, un tema que se chama “Buga Phantasma”, que é bastante pop, e é o que máis tempo levaba escrito… e eu fixen a proba de ir poñéndollo a peña que non ten que ver co meu círculo, familiares, peña que coñeces no curro… que son de círculos totalmente distintos a ti e mólame moito ver a reacción de que empeza o tema pop, todo potable, e de repente chega unha frase que di “¿dónde está tu Jesucristo ahora?”. E entón é como… mólame que a xente de repente diga “e isto?”. Parecía que ías falar doutra cousa pero non precisamente disto. Non o vexo como unha gamberrada nin nada pero si como o que dis ti de non predicar aos conversos. A forma é o que pode atraer a uns ou outros, e se fas o mesmo de sempre só vai atraer aos de sempre.

A min é o que me parece guai, aínda que teñas outra vocación (que evidentemente non es a gran industria cultural) distinta á de vender, si que tes a de transmitir unhas mensaxes, e está guai xogar con formas…

É un cambio. Non se me ocorre ningunha metáfora, son de metáforas moi enrevesadas eu…

Desta volta no documental do cangrexo non atopas? [risas]

[Risas] Non. É como… Se a min me levan dando toda a vida algo nun formato non sei como quero que sexa o cambio, pero quero que cambie. Quero dicir que a tradición está moi ben, está moi ben sentirse cómodo coas cousas, pero non hai nada como saír da zona de confort para aprender e ter unha vida moito máis sana, onde comprendas mellor todo e poidas manterte lonxe da demencia. Para min iso necesita de que unha mesma mensaxe… non que sexa sempre a mesma mensaxe con distintas formas, senón que as propias formas vaian provocando unha mutación desa mensaxe. Pra min, se te aferras a algo toda a vida, a un ideario, a unha forma de transmitilo e de consumilo… con todo o respecto á xente que o fai, creo que estás limitado.

E no teu caso, eses cambios na forma de que cambios na mensaxe cres que foron acompañados? Escoitando os de Casper Ego dá a sensación de que hai un xogo un pouco de personaxe, aínda que en Vietnam xa empezabas a rapear nalgúns temas e iso tamén leva a unha actitude diferente porque as letras rapeadas soen ser máis longas, a entonación falada é outra… non sei se che leva a dicir distintas cousas.

Eu creo que si, totalmente. Pero por moitas razóns, tamén por razóns técnicas, de que eu facendo mil locuras na guitarra non son capaz de estar cantando todo o tema enteiro. Tiña que elixir momentos nos que podía meter baza e soltar aí as miñas historias. Pero si que é verdade que a forma modifica a mensaxe, o significado e tamén a propia forma da mensaxe. Non sei moi ben como explicalo, pero é como… ti queres transmitir unha idea, un discurso que tes preparado de 5 minutos, e ti non podes expoñelo igual no ferry Vigo-Cangas que nunha aula nun colexio concertado, que nunha aula nun colexio público, que no medio do monte… cada lugar ten as súas necesidades e tes que saber chegar á xente á que queres chegar nun momento dado. Entón as modificacións van por iso, creo, polas circunstancias. A forma que elixes, a situación… modifica o ánimo incluso da mensaxe, a túa perspectiva propia, xa non só a maneira na que o queres transmitir senón a túa propia forma de entendelo. Unha situación máis relaxada pode darche unha perspectiva máis ampla do problema que tes, a título persoal ou como sociedade, que se estás sempre alterado, que vai ser todo “ás barricadas”. Entón si que modifica e de forma positiva ademais, porque senón estás aferrado ao librillo de toda a vida [risas].

Pois nada, creo que só me quedaba algo máis atrás ese lado de Prinzedom, que era que me explicases como vos organizades, a nivel de reparto de traballo, a nivel económico… como funciona o selo.
Puf. É un pouco cambiante tamén. É dicir, os obxectivos que marcamos en cada fase fan que as labores se distribúan dunha forma ou outra. Si que nos últimos tempos tivemos xa unha estrutura máis ou menos ordenada pero que está en fase de probas. Aínda que eu teño a teoría de que no underground todo está en fase de probas. Non podes aferrarte a nada. Si que hai labores que por cuestión de talentos ou de formación hai persoas máis preparadas, pero para resumir… Prinzedom ao final está levado por catro persoas, os catro galegos, e logo temos satélites que axudan, como antes nomeaba a Sergi Vilà, que fai o tema do cover system e o asesoramento con todo o tema de imaxe… e logo dentro do selo en si, da peña que non son satélites e estamos toda a semana currando, basicamente están Xulián e Carba (Miguel Carbajal), un pouco adicados ao tema da imaxe e de buscar formas de merchandising que sexan curiosas e non facer sempre o mesmo da camiseta do grupo… Buscar algo curioso que esperte outros estímulos no público. Puchao encárgase dos temas loxísticos, económicos… a cara menos amable deste pseudo business [risas] e eu levo un pouco o tema coordinación e iso, darlle a tabarra aos artistas para que curremos dunha maneira comprometida, sabendo onde están e que queremos facer, para que non haxa confusións. Ás veces danse situacións nas que dis “hostiá, este tipo estame a falar como se fósemos Warner ou Sony”. Creo que hai que explicarlle onde está, hai un compromiso, que creo que nun proxecto onde as prioridades non están nin no diñeiro nin na popularidade o compromiso é o máis importante. A partir de aí, independentemente de que cada un ten a súa labor, é bastante anárquico. Non sei se é bo ou malo, todos nos metemos no traballo dos demais, hai máis ou menos un certo consenso (non pode haber un consenso do 100% sempre), e é iso, unha organización bastante solidaria, no sentido de que eu que sei, se alguén ten que encargarse dun aspecto de imaxe para o selo e eu, que non teño formación, vai levarme o dobre, non me importa: fágoo. A cuestión é sacar as cousas adiante, a cuestión é mostrar un respecto, un compromiso absoluto pola peña que quere sacar algo contigo, e compartir experiencias, e ir a unha festa que organizas, un festi con varias bandas para coñecer os demais do selo… A nivel organizativo é iso, cada un ten as súas labores pero somos todos un pouco… Prinz [risas].

Unha lista do 2020

Cannes 2019 (II) | Críticas: Bacurau, Sorry we missed you, Atlantique,  Canción sin nombre
Imaxe de Bacurau, se cadra a miña peli favorita do ano

Facer listas tenme ás veces un punto feo por xerarquizar as cousas e poñelas a competir, pero tampouco todo nos importa o mesmo, así que ao final sempre me presta moito cando teño que pensar que mandarlles para as que fan desde A Cuarta Parede, porque me serve para repensar un pouco o que vin durante o ano. Logo pasan un par de semanas ata que saen e xa me arrepinto do que escribín (o ano pasado fixen un texto especificamente sobre iso). Desta volta gustoume moito que non quixesen facela só sobre cine nin só sobre cousas estreadas en 2020, porque realmente ao final de cada ano a película que máis me importou case nunca é recente, así que mandei un textiño cuns apuntamentos sobre o que se me acordou no momento como máis importante. Na parte do arrepentimento, aínda non o teño. Si que me dá un pouco de reparo falar de Radio Braña, que é un podcast que só puido escoitar a xente que os seus autores decidiron ter como público, pero foi para min a cousa cultural máis importante do ano, así que non puiden evitar poñelo.

As listas están aquí e teñen tamén bastantes fíos dos que tirar para o ano que vén que xa me fun apuntando.

Papeis da pandemia

Ao final non quedou ese nome máis que informalmente, pero no meu corazón os Papeis da Academia deste ano chámanse así, porque ao facer un anuario este 2020 van sobre o que van. Meri e máis eu estivemos traballando nos textos da publicación da Academia Galega do Audiovisual, que editou María Yáñez e que leva fotos de Tamara de la Fuente. Basicamente contamos como pasou este ano algunha xente que traballa no audiovisual galego e que cousas se agardan para o ano que vén. A min serviume para aprender un pouco sobre profesións das que apenas sabía nada, como o vestiario ou a distribución, e para observar a maneira na que o contexto da pandemia é cruel pero tamén activou a inventiva. Tamén para ver algunhas similitudes e diferenzas entre como afectan as crises ás distintas partes do sector: hai xente que é autónoma, xente que é empresaria, xente que é asalariada, xente que fai traballo voluntario…

No que máis traballei (e onde máis se ve iso) foi nesta reportaxe de conxunto na que falan Mamen Quintas (produtora), Alicia Dapena (técnica de vestiario), Paula Cons (directora e produtora), Milo Baños (distribuidor e exhibidor), Xúlio Abonjo (actor), Lidia Fraga (guionista), Manel Precedo (cineclubista) e Ángel Sánchez (director de festival).

Como están no Liceo Mutante? E en Acéfala?

Fun ao Diario Cultural Zeta da Radio Galega hoxe e falei con Antonio Méndez un anaco sobre locais autoxestionados e concretamente sobre o Liceo Mutante e Acéfala, porque son os dous dos que me sinto máis próximo e quería saber como lles vai. Para iso, falei con Sara Pena (da asemblea do Liceo) e Teo (da de Acéfala). Podes escoitalo neste enlace (aquí o programa enteiro, no que tamén saen Begoña García Alén e Andrés Magán e as memorias de Margarita Ledo de cando tiña vinte anos), ou ler a versión en texto (que vai cun pouco máis de detalle porque non se me dá ben sintetizar) aquí debaixo. Revisei a ver se atopaba fotos sendo feliz no Liceo e atopei algunha, como a que encabeza o artigo. Aínda así, para chegar a falar deste tema comecei con este tema de Franco Battiato e dando un pequeno rodeo.

Antes de nada quero falar dos karaokes. Desde aquí quero mandarlle un saúdo aos meus karaokes favoritos, que seguro que están pasándoo mal: o Makumba de Santiago, o Sitio Distinto de Santa Cristina e o Michelena de Pontevedra. Gústame moito cantar e gústame moito ver cantar á xente que quero, e ás veces tamén á xente que non coñezo, porque nos karaokes hai momentos nos que se expresan cousas cunha liberdade estraña que non hai noutros lugares, e créase ás veces unha empatía bonita entre a xente.

Aquí con Xacobe no karaoke de Pontevedra despois de ir ao Liceo

Viñen entón falar dos karaokes? Non, os karaokes eran unha metáfora. Isto que dixen creo que é certo, pero realmente ao falar dun sitio no que se expresan cousas cunha liberdade estraña que non hai noutros lugares, e no que se crea unha empatía bonita entre a xente, estaba pensando no Liceo Mutante de Pontevedra, que é un espazo autoxestionado no que tamén se canta, e que me fai mil veces máis falla que os karaokes. Desde marzo só puiden ir por alí unha vez, e penso moitas veces en como estarán. Non o penso tanto polas ganas de ir ver un concerto como pola idea de que estar alí é estar nun sitio no que sempre se aprende da actitude da xente, que é xenerosa e é curiosa e é crítica. Quero moito á xente que está alí, incluso á que non coñezo de nada, e quería usar esta sección de escusa para saber como está a xente do Liceo.

Sara: A volta á actividade logo do peche de marzo foi moi dificultosa, porque dentro da incertidume que tiñamos todas, nós ademais non encaixabamos en ningún dos modelos propostos polas institucións. Había cambios permanentes nas normas, e nós tivemos que facer un esforzo moi grande para atopar unha fórmula na que estivésemos cómodas e poder ofrecer un espazo seguro para todas. Houbo que reestruturar os espazos, cambiar os aforos, cambiar os protocolos para a entrada, houbo que facer equipos de limpeza e desinfección moi esixentes… e bueno, fómonos adaptando e cambiando en función do que funcionaba e do que non, e conseguimos ir facendo algo.

Seguramente os problemas polos que conta Sara que pasa o Liceo son parecidos aos de espazos e asociacións semellantes, sobre todo nesa cuestión de que as administracións case nunca pensan en poñer as cousas fáciles ao traballo asociativo e voluntario. O que representa para min o Liceo para outra xente pode representalo o Buril en Sarria, ou o Fuscalho na Guarda, ou un ateneo libertario ou un centro social okupado. Por iso tamén quixen saber como estaban en Acéfala, un espazo autoxestionado na Coruña que tivo a mala sorte de ter previsto abrir en abril. Acabou abrindo en xullo, e falei con Teo para que contase un pouco como foi o asunto.

Teo: O feito de que abrísemos entre o confinamento duro e o confinamento máis brando que hai agora, fixo que ao ser un espazo novo non chegase a tanta xente, ao mellor. Non puidemos darnos a coñecer tanto, non puidemos abrirnos tanto á cidade ou ao barrio para que a xente nova nos coñecera e se unira ao proxecto, e bueno iso tamén é unha boa faena. Outro punto importante que creo que se derivou de toda esta situación é que Acéfala está pensado como un espazo físico. É a esencia do proxecto, o feito de ter un lugar, un sitio de encontro, un obradoiro físico, e realmente unha das cousas que nos pasou cando tiñamos asembleas virtuais falando sobre este tema baralláronse cousas como facer certos eventos online, pero non tiña moito sentido.

Neste punto na radio fixemos unha pausa para poñer exemplos de como sonan estes espazos. Unha das veces que estiven en Acéfala estaban no medio dunha sesión de P.I.L.A., que é unha especie de clube de encontro para experimentar facendo ruido e electrónica caseira. Había unhas cantas stories no seu Instagram dese día e serven para facernos unha idea. Para min foi curioso (pero moi bonito) achegarme ao local de Acéfala, nun baixo xunto ao mercado de Monte Alto, e ver dentro xente dando golpes a obxectos metálicos e conectando cables. E tamén esa idea de aprender cousas en común. Creo que a autoxestión fai que o centro das cousas non sexa un intercambio económico, e que no mellor dos casos non participemos na cultura só como un público pasivo, senón que todo o mundo teña gana de contribuír á comunidade. De feito, o Liceo non só acolle eventos senón que é un espazo ao que a xente tamén ten ido a facer radio, serigrafía, obradoiros, a traballar na horta… e que serviu de entorno para o traballo de grupos como Cuchillo de Fuego, Urro, Unicornibot, Montclair, Columna Vegana ou Meus, así que pode soar así, cunha euforia particular:

Sara: Algo que foi vital neste tempo, non só foi facer ese esforzo de organización interna senón organizar cousas con outros colectivos, como a festa que organizaron no Colapso de Compostela a finais de agosto, que nos mantén vivas hoxe en día, a nivel tanto económico como de enerxías. Tamén Alouette Machine cos seus obradoiros e o seu apoio no calendario, etcétera, e todo o apoio que sentimos sempre, na xente que está mercando na tenda virtual

Estes espazos son, necesariamente, espazos. É algo que me comentaron tanto Sara como Teo, que explica que en Acéfala querían combinar a programación para o público co uso do local como un obradoiro, un estudio colectivo para os seus membros, e o confinamento “minou un pouco os ánimos para achegarse, comezar proxectos individuais alí…”. Pero estes espazos son tamén comunidades de colaboración que seguen existindo na distancia, e son moi necesarias porque moitas veces ao pensar na cultura pensámola, por inercia, como se fose simplemente unha serie de obxectos de consumo dos que queremos dispoñer. E iso existe, porque existe unha industria e existen uns oficios que necesitan de atención e medidas que os coiden co mesmo respecto que a calquera outro. Pero fóra da industria cultural existe moita cultura, que ofrece maneiras de pensar, de facer e de vivir que non están nos contextos profesionais. Na miña experiencia, alí pasan outras cousas. Pregunteilles a Sara e Teo polas semellanzas e diferenzas entre o asociacionismo e a industria cultural.

Sara: Non coñezo polo miúdo as necesidades da industria cultural aparte do evidente, do drama que é este parón de tantos meses, pero penso que quizais poida ser unha diferenza que nós temos unha necesidade enorme de estar xuntas, o colectivo que somos. O Liceo é un espazo no que se xeran certas sinerxias a través do contacto diario no noso local, nas asembleas, antes e despois dos eventos, nos días que se vai limpar… creo que sempre pensamos, sempre defendimos que o Liceo é un espazo especial porque é un espazo no que estamos xuntas e de aí xorden cousas marabillosas. 

Teo: A principal diferenza entre o que pode ser o asociacionismo cultural e a industria cultural neste momento, eu penso que o principal sería sinalar que nós non facemos isto para vender, para subsistir como pode facer un artista, un espazo como un museo, un café cultural ou un teatro. E ao fío disto veume á cabeza o tema da falta de espontaneidade, que é o que se deriva desta situación, á parte da falta de presencialidade física. Neste tipo de proxectos asemblearios, de asociacións culturais, de centros sociais, creo que o factor da espontaneidade está moi presente e é esencial.

Sara: Seguro que temos esas semellanzas de que necesitamos pagar as facturas, necesitamos pagar o aluguer, que é altísimo… Quizais esa desesperación polos cartos sexa algo que teñamos en común. Pero insisto en que creo que nós necesitamos algo máis aló, porque non facemos unha simple xestión de eventos para que sucedan, senón que é unha actividade voluntaria, un compromiso grande que temos para que iso exista no que non estamos recibindo salarios nin nada polo estilo e si moita satisfacción. Antes, polo menos.

Todos estes meses sen poder ter moito contacto coa xente fixéronme pensar na falta que me fan estes lugares e esta comunidade, que son sitios fondamente humanos e moi divertidos, nos que pasan cousas inesperadas e se forman vínculos intensos. Como os karaokes, pero máis. Se cadra non fun quen de explicalo ben dabondo, pero hai varias cousas na rede que poden axudar a comprender o traballo e as sensacións que hai nestes espazos. Vou dicir tres: o episodio sobre o Liceo do podcast Mundo Estrella (que conduce Edi Pou), o documental Mutantes de Álvaro Larriba e a canción “Xente bonita”, de Lamprea Explosiva. Non esquezades axudar a estes espazos nos momentos complicados, que logo devólveno con creces.

Sleepy Spice e o anonimato creativo

Hoxe estiven no Diario Cultural Zeta da Radio Galega falando con Antonio Méndez sobre o anonimato como recurso artístico e bueno, máis concretamente sobre Sleepy Spice. Podedes escoitar o podcast aquí e ler unha versión en texto aquí debaixo.

Como hoxe quería falar sobre o anonimato, estiven lendo un pouco sobre os Residents, que son se cadra o grupo que levou máis lonxe a cuestión. Eles levan facendo música desde os anos 70, e a súa imaxe máis habitual é cunhas máscaras en forma de globos oculares e sombreiros de copa. Non está aínda moi claro quen forma ou formou parte do grupo* máis aló dun señor que se chama Hardy Fox. Houbo quen especulaba con que os Residents fosen un seudónimo dos Beatles ou con que neles tocase xente de Devo ou dos Talking Heads… En fin, cada certo tempo aparecen artistas que xogan con máscaras ou ocultan relativamente a súa identidade, como Daft Punk, Sia ou Marshmello, e tentamos saber cousas sobre a súa vida. Ao final as cancións son unha forma de comunicación e queremos saber máis sobre esa xente que está comunicándonos algo.

Desta volta quixen facer ao revés, darlle a volta ao asunto e saber que pensa do tema unha desas artistas anónimas, así que lle mandei unhas preguntas a Sleepy Spice, que penso que é o exemplo máis claro deste recurso artístico na música galega de agora.

De Sleepy Spice sabemos pouco no que se refire a datos biográficos. Na súa bio do Instagram, o que conta é que fai cancións co móbil. Entre o Spotify e o Soundcloud hai uns dez ou once temas para escoitar, algúns máis pop, como “Outro lado”, e outros máis achegados ao trap ou ao reguetón. E logo, entre as portadas e o que ten nas redes hai unha estética que se mantén: domina a cor rosa, aparecen algunhas figuras icónicas como as Supernenas, a Guerreira Lúa de Sailor Moon, as protagonistas de Cluelesse cousas da linguaxe de internet. Podemos imaxinar mil cousas, pero non hai unha imaxe nin un nome propio que nos diga quen fai estas cancións. E como isto é moi interesante, pregunteille polo proceso de crearse a si mesma.

Sleepy Spice: O proxecto de Sleepy Spice comezou como un proxecto de produción autodidacta. Eu comecei a escribir temas do xénero urbano, digamos e entón para separar iso doutros proxectos que tiña creei esta personaxe, este nome e esta estética de cor rosa, memes, emojis, etcétera. Non aparece unha persoa porque bueno, paréceme interesante separar a miña persoa persoal, por dicilo dalgunha maneira, do que é este proxecto, que realmente é unha parte de min, da miña personalidade, da miña persoa moi diferente, moi esaxerada da realidade. Eu de pequena odiaba a cor rosa como por ser un símbolo de feminidade superesaxerado e agora é como que fago o contrario, reivindico esa cor rosa, reivindico todas as cousas femininas que me gustan e é un pouco esa estética.

Sleepy Spice comentoume tamén que a imaxe lle parecía “a maneira máis rápida de transmitir as ideas e a marca do artista”. O que me parece bonito é que esa imaxe non estea asociada a un corpo, porque iso dá para inventala desde cero e controlala por completo, sen contar coas limitacións que nos dá a nosa propia identidade.

Sleepy Spice: Precisamente esta idea do anonimato faime sentir máis libre nos temas dos que falo e na produción da miña música. Penso que é unha maneira de liberarme tamén a min dos meus outros proxectos musicais e da miña vida persoal. Unha forma de separar iso e de non ser xulgada por xente que xa me coñece doutras partes da vida. Entón por esa banda para min é útil.

A vida persoal das artistas inflúe moito en como recibimos a súa obra, e hai quen xoga con iso no seu favor e quen perde o control. No primeiro grupo poderíamos falar do último tema de C. Tangana, que ata na prensa xeralista se comenta se fala de Rosalía. Ou de toda a narrativa de Lemonade, de Beyoncé, arredor da infidelidade e o perdón a Jay-Z. No seu caso teño bastante claro que a obra artística de Beyoncé é tanto a súa música como a súa imaxe pública, que usa para narrar, aínda que sempre haxa unha dúbida sobre que cousas desa imaxe pública son calculadas, cales son casuais e cales son un uso creativo desas cousas casuais.

No lado da xente que perde o control da súa imaxe poderíamos pensar en artistas que proxectan unha idea na súa obra que logo entra en conflito co seu comportamento, como pasou con Michael Jackson. Supoño que hoxe é difícil escoitar as súas cancións sobre causas sociais sen pensar tamén nas acusacións de abuso sexual contra el. Pero sucedía incluso co seu corpo, coa cor da súa pel… xulgamos a obra a través do que pensamos da persoa. En base a isto, enténdese esa opción dos Residents ou de Daft Punk de enmascararse e evitar que haxa unha persoa que xulgar. Pero nos seus casos os temas parecen precisamente máis conceptuais, máis alleos ao carácter persoal, e ao escoitar a Sleepy Spice dá a sensación de que hai algo máis vivido, máis humano no que canta.

Sleepy Spice: Nas miñas letras maioritariamente falo de temas persoais, mais tamén collo experiencias doutras persoas, ou de amigas ou de xente que coñezo, ou ao mellor temas máis xerais, e tento escribir a partir dese punto de vista, mais penso que tamén partindo un pouco da experiencia propia. Pero por exemplo un tema que vai saír en tres semanas parte dunha historia dunha amiga miña sobre desamor e ese exercicio tamén é interesante, e gústame tamén facer ese tipo de composicións.

Igual ese lado persoal vén do uso da primeira persoa. Aínda que se poida cantar desde a perspectiva de diferentes persoas ou personaxes (como esta canción de Sonic Youth cantada desde a perspectiva de Karen Carpenter), ao final hai unha voz que nos conta cousas, e gústanos construír unha relación con esa voz. Aínda que recoñezamos algo como unha ficción, podemos atopar nela algunhas verdades. Escoitar música é unha cousa moi creativa, porque imaxinamos cousas que non están necesariamente aí, interpretamos, creamos unha narración… e no caso de Sleepy Spice, como xoga coa nosa curiosidade, creo que nos empuxa aínda máis a facelo. Pregunteille que imaxe cría que se facía a xente dela polas súas cancións.

Sleepy Spice: A verdade, non sei que imaxe ou que idea ten a xente de Sleepy Spice en base aos temas. Supoño que alguén da súa mesma idade, alguén con quen se podan identificar, pois unha moza nova de Galicia… Non sei, espero que recoñezan o aspecto queer das miñas letras e un pouco tamén o humor que hai nelas, que non todo é super serio, teño bastantes memes dentro das miñas cancións. Si, non sei, alguén que se pareza a eles.

Non sei se sinto a Sleepy Spice como alguén que se parece a min, pero si como unha persoa próxima. O outro día Andrea preguntaba en Twitter se alguén sabía quen era leepy Spice, que quería que fose amiga súa, e penso que vai por aí a sensación que me crea.

Gústame especialmente como en moitas cancións súas aparecen os coidados entre amigas, como en “Abur” (“consello prás amigas: non deixes que ninguén te foda a vida e dille abur”) ou “TQM“, e creo que a idea da amizade está presente no ton das letras, porque hai esa mestura entre a intimidade e o humor que se dá cando hai confianza. Ademais paréceme moi guai como as redes, o móbil e internet aparecen nas súas letras dunha forma natural, como en “Stories” (“vin que estabas en liña, mandeiche vinte emojis / só pra ver se contestabas, síntome un pouco stalker / ata abrín un puto Snapchat para ver se cun filtro cambiabas a túa cara”). E bueno, ao final o máis importante é que os seus temas dan ganas de cantar, de bailar ou das dúas cousas. Como ela mesma conta que no momento en que dea un concerto o hype de quen é vai pasar penso que podemos esforzarnos en sacar partido a esta etapa anónima.

*En 2008 os Residents tocaron en Pontevedra. Un amigo que daquela vivía alí díxome que uns señores que falaban inglés o pararan pola rúa e lle preguntaran por un sitio para comer e, no medio dunha conversa de cortesía acabaran dicíndolle que tocaban esa noite no Pazo da Cultura. Probablemente estou contando mal a anécdota, e tamén é probable que a anécdota fose inventada polo meu amigo, pero paréceme bonito pensar que o segredo dos Residents está sendo revelado en cada concerto deles a persoas aleatorias pola rúa ás que o tema non lles preocupa demasiado.

Importa o trebello?

Imaxe de Music Crowns

O domingo pasado volvín á Radio Galega ao Diario Cultural Zeta, desta volta falando con Antonio Méndez das ferramentas que usamos para facer música e como inflúen nela. Podedes escoitalo aquí ou ler a versión en texto debaixo. Intervén o Chicho do Funk (Ortiga, Boyanka Kostova, Esteban y Manuel, Bulto…) e soan Pega Monstro, Ortiga, Bulto, Laura LaMontagne e PicoAmperio, Chet Baker e Holly Herndon. No contido non falo de babosas pero pareceume unha boa oportunidade para recuperar esas imaxes, clásicos esquecidos da internet.

Mirando a música máis popular internacionalmente nos últimos anos, non é nada novo dicir que hai unha tendencia a que a electrónica teña máis peso e a que as guitarras eléctricas parezan algo relativamente anticuado. Lin un artigo do Washington Post que falaba de como Gibson, Fender e outras empresas fabricantes de guitarras estaban nunha crise moi grande porque xa non hai guitar heroes que fagan que a xente nova merque guitarras. Pero a min isto non me preocupa demasiado por dous motivos. Un, que a figura do guitar hero ten un aquel hipermasculino que está ben superar: polo que din no artigo, a figura que máis inspira agora mesmo a que alguén colla unha guitarra é Taylor Swift e o instrumento está deixando de ser tocado maioritariamente por nenos. Outro, que a xente nova fai seguramente máis música que antes, e moita dela co que ten a man, que a miúdo é o ordenador.

Aínda así, creo que o problema está en rexeitar unhas ferramentas ou outras, porque ao final a cuestión vai ter que ver co que fagamos con elas e tampouco son incompatibles. Para aprender máis sobre o tema, quixen falar con alguén que fixese música agora con ferramentas electrónicas pero que teña usado tamén instrumentos acústicos. E ocorréuseme pedirlle opinión ao Chicho do Funk, membro de Boyanka Kostova e que en solitario usa o nome de Ortiga.

Chicho: Os primeiros instrumentos que utilicei para facer música sempre foron guitarra e baixo, porque foron os meus instrumentos nai, foron cos que aprendín a tocar, e como sempre tiña bandas con formacións de instrumentos acústicos, se facía falta unha guitarra tocaba unha guitarra, se facía falta un baixo pois un baixo. Agora dende que fago músicas electrónicas, a miña relación con estes instrumentos é máis de buscar ideas, ir probando acompañamentos tocando por encima das bases que vou montando… Pero bueno, como en Ortiga hai veces que pega que toque unha guitarra e hai veces que non, pois non sei, intento ir vendo que é o que pide a canción, o que podería estar ben e traballo en función diso, entón se fai falta que toque a guitarra tócoa e se non mola pois non a toco e xa está.

Nun proxecto como Ortiga conviven entón as distintas ferramentas. En Galicia hai moita xente que traballa coa electrónica pero que previamente viña de participar en proxectos cunha instrumentación máis propia do rock, ou que vai alternando entre unhas cousas e outras. Algúns exemplos son Pantis (antes en Telephones Rouges), Glitchgirl (que estivera en Szentes), Las Cruzes (que participaban en Uppercut), Emilio José (que o mesmo fai Nativos digitais que toca cos Indígenas), Grande Amore (tamén en Oh Ayatollah) ou, como explicaba el, o propio Chicho, que en Esteban & Manuel xa usaba as caixas de ritmos pero hai tempo tamén tocaba o baixo en Vicky Polard ou en Bulto.

Supoño que na tendencia hai unha cuestión puramente musical, porque a xente creativa sempre vai ter curiosidade por investigar cos sons e os trebellos que vaian aparecendo. Pero tamén hai unha cuestión socioeconómica, que en Galicia sempre pesa moito porque a maioría de proxectos musicais non son profesionais. Nos exemplos de antes, os proxectos máis electrónicos son en solitario ou dúos, e nos proxectos previos había máis peso da idea do grupo de rock de catro ou cinco persoas. Cantos grupos son posibles mentres a xente estuda ou está no paro e deixan de selo cando alguén empeza a ter horarios máis esixentes ou ten que emigrar? Penso que unha chea. Pregunteille a Chicho como cría que afectaba a tecnoloxía á música de cada época e faloume das dúas cuestións.

Chicho: Sempre que haxa máis recursos dispoñibles eu considero que é positivo, e moitas veces na historia os avances tecnolóxicos que surxen fan que os sonidos dunha época non teñan nada que ver coa anterior. Por exemplo, cando surxiron as caixas de ritmos e todos esos rollos, claro, a xente empezou a facer house, techno y tal y cual e iso ata ese momento non existía. Quero dicir, antes a xente tiña baterías acústicas, guitarras… e xuntábanse para facer ruido. Entón paréceme guai que a partir dun avance tecnolóxico surxa outra forma de ver a música e outra forma de relacionarse con ela. E no meu caso, como chegou un punto no que non podía quedar coa xente habitualmente para facer música, as caixas de ritmos, samples e tal déronme a oportunidade de formar unha banda eu só e poder seguir tirando para diante, pois iso, aínda que non teña uns colegas cos que poder facer ruido todos xuntos. E joba, creo que é superpositivo porque, como dicía antes, é algo que ocurre e que é posible desde hai moi pouco tempo.

Entón, que hai desa idea de que a tecnoloxía dixital democratiza o acceso á cultura? É evidente que o dixital abaratou o acceso a moitas cousas que antes eran moi caras. Hai corenta anos moi pouca xente tiña unha cámara, por exemplo, e agora todo o mundo leva unha no móbil. Igual ca iso, agora a xente pode producir (e, se cadra máis importante, distribuír) música se cadra máis facilmente ca antes, pero tamén creo que moitas veces é unha cuestión de perspectiva, se pensamos que antes de que houbese radios e tocadiscos na casa, a música non era tanto algo que a xente escoitaba. É dicir, tamén o era, pero era algo que a xente facía, e facíao co que tiña a man, para pasalo ben ou para acompañarse traballando ou o que fose. É dicir, a maneira máis barata e máis democrática de facer música vai ser co propio corpo e coa propia voz, e nese sentido paréceme moi inspiradora a xente que ten de vez en cando a valentía de non necesitar nada máis. Nos últimos anos pasoume por exemplo con cousas como Ao cabo leirín, o disco de Faia, e tamén con esta canción de Laura LaMontagne, na que canta unha copla que, polo que lin, penso que recolleu a cantante e investigadora Susana Baca no norte de Perú e que fala tamén dalgunha maneira de como a xente pode expresarse e emocionar sen necesitar sequera saber escribir.

Precisamente Laura LaMontagne actúa agora con PicoAmperio nun proxecto que mestura a electrónica e elementos da tradición lírica galego-portuguesa ou recollidas da tradición oral, e esta semana van estar no Ciclo VanGal no Museo do Pobo Galego, con Faia, MounQup e Teresa Ferreiro. Supoño que escoitándoas en conxunto podemos ver esa tendencia a investigar nas tradicións e facer con ela cousas novas, como veñen facendo tamén Baiuca ou Mercedes Peón.

É isto tradición? Supoño que si, porque a tradición non é inmutable. Se cadra a tecnoloxía dispoñible nalgunha época era unha lata de sardiñas e unha botella de anís, e agora a tecnoloxía dispoñible é moito máis ampla. A min, que o que me gustaba cando tiña quince anos era o rock e o punk, levoume tempo desfacerme dos prexuízos fronte á electrónica, como se fose algo artificial, ou como se fose xente que non tocaba, pero ao final cada quen ten que usar as ferramentas que lle pareza e o que importa é o que fai con elas. Xusto pregunteille a Chicho se vía diferenza entre aplicar o dixital a xéneros que foron sempre electrónicos ou facelo á cumbia ou o mambo, que veñen dunha tradición acústica.

Chicho: Pois eu hoxe por hoxe os ordenadores, os efectos de produción… véxoos totalmente imprescindibles en todo tipo de estilos, sea trap, sea música de verbena, sea reguetón ou o que sea. Basicamente porque claro, vai chegar un momento no que a túa canción, sea do estilo que sea, vaise ver reducida nun estudio a un proxecto dixital nun programa de gravación. Ti cando estás gravando a todo se lle aplica efectos aínda que sexa por temas de cortar frecuencias, crear un equilibrio entre os instrumentos, que ningún tape a ningún, que todos se entendan… e iso tamén se consigue a base de meterlle 30.000 efectos a todo, e se fas rock a túa batería vai ter compresores, vai ter reverbs… que realmente é tan antinatural como ter un autotune nunha voz. Entón iso, véxoo practicamente igual. Se cadra en estilos electrónicos buscas ao mellor que o efecto se note máis, que o oyente note máis ese ambiente dixital pero bueno, como a nadie se lle ocorre escoitar trap sen autotune e esas cousas, a nadie se lle ocurre escoitar Slayer sen distorsión, a nadie se lle ocurre ver unha peli de acción sen os cromas… hoxe en día como todo é dixital, pois é dixital para todos. Eu creo, vaia.

Seguindo co que di Chicho, moitas veces hai unha idea de naturalidade que non relacionamos coa técnica, pero que si que ten relación con ela. O son gravado existe desde hai 150 anos, que tampouco é tanto tempo, e só a aparición do micrófono xa posibilitou que aparecesen novas formas de cantar. Por exemplo, nos anos 50 foi moi rompedora a maneira de cantar de Chet Baker, que é moi íntima, case susurrada, e que se cadra non tería sentido se non houbese amplificación.

Poderíamos pensar que isto sona “orgánico”. A min tamén mo parece, pero aí temos unha serie de prexuízos. Se vemos un ordenador ou un móbil, pensamos en tecnoloxía, e penso que non facemos o mesmo cando vemos unha guitarra (que é tecnoloxía igualmente). Se cadra hai un romanticismo asociado aos instrumentos que aínda non asociamos ao ordenador (lembreime agora de que xa escribín algo sobre isto que igual non teño tan claro agora). Probablemente pasa porque un violín está pensado para facer música e un ordenador está pensado para facer millóns de cousas. Pero, por exemplo, a compositora Holly Herndon, que estivo no Wos Festival de 2019, ten dito que o ordenador é o instrumento máis persoal que existe, e ten traballado para desmentir a idea de que a música de ordenador é unha música fría.

Captura do clip “Eternal“, dirixido por Mathew Dryhurst

No seu último disco, PROTO, Herndon desenvolveu unha intelixencia artificial e fíxoa colaborar cun grupo de vocalistas. A súa idea foi ir máis aló de pensar na máquina como unha ferramenta e pensar nela como unha colaboradora. Esta intelixencia, que se chama Spawn, vai aprendendo a partir de diferentes voces e sons e interprétaos á súa maneira coas súas propias variacións, glitches e distorsións, que non son predecibles. E en varias cancións o que fai é recuperar melodías ou modos de canto comunitarios, de pregunta e resposta, pero facendo que as persoas e a máquina interactúen. Vese neste “live training” no que Spawn aprende en resposta ao coro.

Acabará isto sendo o que soe “natural”? Non o sei, porque a propia Holly Herndon comenta como moitos dos experimentos musicais con intelixencia artificial tenden a unha automatización que parte da música que xa se fixo, caendo dalgún xeito na retromanía e a nostalxia. As convencións de cada época van cambiando. Cansamos dunha estética e pedimos outra, que igual é nova e igual é de hai anos, igual que por exemplo houbo un momento hai uns dez anos no que parece que houbo unha saturación do autotune e logo volveu estar de moda (e probablemente se miramos a países menos influídos polo mainstream estadounidense esta historia sexa distinta). Con todo, pasa o que dicía Chicho: o dixital está aí para todas as opcións, e o trebello importa porque inflúe na música que se fai (polo menos en canta xente a fai e como soa). Moitas veces úsase para imitar o que xa fixeron antes os instrumentos tradicionais, ás veces para alteralos e outras para facer algo que as persoas non poden facer por si soas. O futuro debería ir por aí, pero mentres alguén queira expresarse coa música mellor non pasar de ningunha ferramenta: a min vaime parecer igual de válido un ordenador que unha botella de anís.

Un intento de aprender cousas sobre como escoitamos música

Imaxe de Livincozy

O outro día comecei a colaborar no Diario Cultural Zeta da Radio Galega falando sobre modelos de escoita da música. Podedes escoitar o podcast da sección aquí, falado con Aser Álvarez, e ler debaixo unha versión en texto. Ao escribir isto lembreime de que xa pensara no tema hai uns anos cando fixeramos un Discoclube no Melonafest.

Hai uns meses vin a serie High Fidelity, que se basea na que foi durante bastante tempo a miña novela favorita e tamén unha das miñas pelis favoritas (non é que agora non me guste, pero xa non me identifico tanto co relato e con esa esencia parecida ao “eres lo que escuchas” de Radio3). Costoume volver implicarme coa historia en lugar de buscar parecidos e diferenzas, pero acabei pasándoo moi ben con ela e gustáronme moito algúns deses cambios que fai a serie respecto á novela de Nick Hornby e a película de Stephen Frears:

– A protagonista, Rob, pasa a ser unha muller, e hai máis personaxes que cambian de xénero ou de orientación sexual e non parece forzado.

– En vez de aparecérselle Bruce Springsteen, aparéceselle Debbie Harry. As referencias musicais tamén cambian moito e está ben para descubrir cousas e tentar entender un personaxe que, nese caso, si que sinte que a súa identidade é o que escoita.

– Xa non se fala da arte de gravar unha cinta (aquelo que se describía como “expresar os teus sentimentos coa poesía doutra xente”) senón da de facer unha playlist, que vén sendo parecido.

É tan parecido? Haberá quen entenda que si e a quen lle pareza un sacrilexio comparar o traballo de facer unha cinta, decorala a man, buscar os temas na colección propia, levar o esforzo de esperar a que se graven as cancións e todo iso, co que leva facer unha playlist co que haxa a man no Spotify. En calquera caso, on fai falla ser moi listo para darse de conta de que os nosos hábitos de escoita cambiaron moito co tempo: o mesmo personaxe aquí ten uns distintos. E, xa que normalmente asociamos a nosa identidade coa música que escoitamos, quería pensar en como afecta a isto a maneira na que a escoitamos. A miña sensación é que a maneira na que escoito música foi cambiando bastante co paso do tempo. Cando tiña 15 anos se cadra tiña 15 cds e escoitábaos sempre que podía, especialmente no radiocassette que tiña na habitación. Igual era por escoitalo na intimidade ou por ter 15 anos, pero creo que tiña con moita daquela música unha relación moi estreita, que hoxe me costa máis ter. Aínda que siga mercando e escoitando vinilos, escoito música sobre todo en YouTube e Bandcamp e coñezo máis cousas, pero ao mellor coñézoas con menos profundidade. E tamén penso que ao mesmo tempo que cambiaron os aparellos e as plataformas para escoitar cancións, foron cambiando as cancións tamén. En fin, que é un asunto complicado, e como non quería pensar sobre o tema eu só, fíxenlles a dúas persoas máis novas ca min unhas preguntas sobre os seus hábitos de escoita, que me contestaron amablemente con audios de whatsapp. Eles son Simón Cuba, que é o batería de Oh Ayatollah e Berta Franklin, e que tamén traballa como deseñador ou dj, e Tania Prieto, que canta e toca a guitarra no grupo vigués Cheap Lipstick e fai ademais debuxos que podedes ver no Instagram @pangeaflirts. Non é que falando con dúas persoas poidamos sacar conclusións sobre o mundo enteiro, pero si que serve para intuír algunhas tendencias e descubrir de paso algunha canción.

Simón: Eu só escoito música case de dous xeitos, o 90% do tempo a través do móbil con Spotify, xa levo moitos anos así e a verdade é que para min é moi cómodo, e senón, cando estou traballando no ordenador estou coa radio de YouTube da rapaza que está estudando, esta de lo-fi hip hop, e é a única forma na que escoito música. 

Tania: En xeral adoito escoitar máis música a través de Spotify ou Bandcamp, porque xeralmente escoito música co móbil, porque estou movéndome, estou no bus, estou camiñando… Tamén me encanta escoitar música cos auriculares a tope e non escoitar nada máis, entón co móbil é super fácil.

Un tema da lofi hip hop radio – beats to relax/study to

Logo da recomendación de Simón, estiven escoitando un anaco esa radio do lo-fi hip hop. Deume a sensación de que é música que vai ben para facer compañía como dixo el, que tamén me comentou que ás veces pon esa radio de fondo mentres escoita o telecole da USC. A min fíxome pensar precisamente en que fomos pasando a estar cada vez máis rodeados de música en todo momento, e teño unha relación de amor-odio con iso, porque moitas veces esa oferta tan grande lévame ao impulso de ir saltando de artista en artista e logo penso que non lles dou tempo a que acaben de contarme o que estivesen tentando dicir*. Falando con Tania e Simón penso que fomos vendo que as máquinas mandan moito, e a mesma persoa se comporta de maneira diferente segundo utiliza diferentes formatos e aparellos.

Tania: Antes escoitaba máis música en YouTube, no ordenador, e tamén mercaba e escoitaba moitos máis cds… basicamente porque recordo que na ESO tiña cancións descargadas e cabíanme no móbil 9 cancións que escoitaba en bucle. Creo que se gañou máis en accesibilidade, pero de todas formas eu tampouco é que vivise moitísimas dificultades para acceder a música máis diferente porque, non sei, cando comecei a escoitar música sempre estaba Soundcloud. Pero de todas formas a miña forma favorita de escoitar son os casetes, porque cambiar de canción é un pouco un percal, e co móbil adoito máis escoitar cancións soltas e saltar un montón de cancións. Igual pásome máis rato decidindo que canción escoitar.

Simón: Eu aínda me acordo do que era ter que descargar os discos por Torrent ou por eMule, entón o xeito de poder acceder a unha cantidade de música inxente si que cambiou moito, e eu penso que para ben. Pero bueno, penso que o de antes tiña un certo encanto porque facía que estiveras moito máis apegado á música que escoitabas. Imaxino que o feito de que sexa na adolescencia, a música chega máis, pero si que é certo que antes descubría unha canción que me gustara e vamos, estaba meses e meses escoitándoa moitísimo. Agora gárdoa nunha playlist, escóitoa de vez en cando e case xa nin me acorda de como se chama ou quen era o grupo.

The Radical Empathy of Do the Right Thing - The American Interest

A min en xeral unha cousa que me preocupa na vida é a relación coa tecnoloxía, esa dúbida de se nós usamos os instrumentos ou eles nos guían a nós. E en relación a iso o que quixen ver é se hai unha relación entre os medios que usamos para escoitar música e a música que escoitamos ou como a descubrimos. 

Tania: Normalmente se son bandas como máis famosas, máis coñecidas… adoito escoitalas máis no Spotify, e se son bandas locais se teño o cd ou o casete prefiro escoitala por ese medio. O que penso moitas veces é que se quero apoiar a un artista quizais as reproducións de Spotify non é algo que contribua demasiado e o formato físico si.

Simón: A xente que compre vinilos en Discogs e ese sexa o único xeito no que escoite música, seguramente vai escoitar música máis underground, ou se sempre está en Bandcamp ou plataformas así… vas ir cara outro tipo de música que se escoitas Spotify. Aí se non te dirixes un pouco a como o queres ti, ao final acabas escoitando ese “Top 50 España” ou eu que sei, que si que é así un pouco como os 40 principales. Entón si que penso que afecta moito. Como dixen antes, eu principalmente a música escóitoa en Spotify e tamén descubro todo por aí, coas playlist que prepara co teu algoritmo de escoitas, que si que hai veces que falla pero hai moitas o utras veces que si que teño atopado cousas moi chulas que penso que non as atoparía se fora doutra forma.

Parece entón que pode haber algunha fenda entre Spotify e outros medios e plataformas, por un lado no económico porque o seu modelo favorece máis á industria discográfica máis potente, e polo outro por se buscamos unha escoita máis ou menos activa. Pregunteille a Tania, por exemplo, que artistas escoitaba en cassette e díxome que as súas cintas favoritas eran a de Lamprea Explosiva (da que collín “Vellos podridos” para a sintonía da sección na radio, xa que o programa é para a xeración z) e a de Super Awkward Fucking Awesome de Kings of the Beach.

Outra cousa na que me deu por pensar é que, se as plataformas de streaming fan que escoitemos música dunha maneira distinta, é probable que tamén estean facendo que cambien as cancións. Sobre isto, Simón non se atreveu a dicirme nada e Tania comentou que fan que os grupos e artistas se centren máis nos singles e menos en facer discos longos. Estiven lendo un pouco sobre o tema e hai quen si que atopou algunhas cousas que xa non son como eran antes. Por exemplo, no fanzine Reflexiones musicales por Coki e Isa, das dúas ex-membros de Charades, falaban sobre unha canción de Jay-Z e Justin Timberlake:

jayz
Tirado do blog de Isabel Fernández Reviriego, La magia bruta

Penso que a canción podería ser esta que poño debaixo, aínda que “Holy Grail” tamén ten bastantes cambios.

Se escoitades ata o segundo 50 xa vos facedes a idea desa cuestión de como a canción pode cambiar moito dun momento a outro, encaixando coa descrición que fan Coki e Isa: fragmentos independentes, como se foses cambiando de emisora ou cambiando de pestana no ordenador. Música para estes novos hábitos nos que buscamos cousas novas compulsivamente. Estiven buscando máis cambios na música (ou, máis ben, buscando a alguén que os tivese identificado) e vin un estudo da revista The Pudding no que tamén comentaban como a media de compositores nas cancións do mainstream estadounidense foi medrando moito (de 1,9 en 1969 a 5,1 en 2017). “Suit & Tie” ten 8 compositores, “Uptown Funk” ten 11, etc. En La fábrica de canciones, John Seebrook explicaba como se foi instaurando un proceso de “base e gancho”: búscase unha base para un tema e o equipo de compositores busca melodías e elementos que chamen a atención do público a cada pouco. Parece ser que a xente cambia rápido de canción e para que unha escoita no Spotify dea cartos ten que durar máis de 30 segundos. O streaming tamén ten feito, segundo se comenta nun artigo da revista The Verge, que as cancións do mainstream sexan cada vez máis curtas (porque no negocio do streaming, máis cancións dan máis cartos). E, por outra banda, parece que acabou co que se chamaba “a guerra do volume”, unha tendencia a que cada vez as cancións estivesen máis comprimidas e competindo por sonar máis forte cando entrasen. Tamén en The Verge falaban da idea da “obertura pop”, como un cambio na maneira de introducir os temas: en lugar de utilizar longas intros que van meténdote na canción, meteríase un pequeno fragmento do retrouso nos primemiros 5 ou 10 segundos para que teñas o gancho na orella e che guste máis o retrouso cando efectivamente entre 30 segundos despois. Paréceme que é máis ou menos o que fai Dua Lipa en “Don’t Start Now”, por exemplo:

E aquí que pasa con isto? Botei un anaco pensando se algo disto se daba en Galicia. Composicións colectivas hainas, pero se cadra tamén as habería en 1969 se as cancións dos Rolling Stones as asinase todo o grupo e non só Mick Jagger e Keith Richards. Cancións curtas hai unha chea pero non creo que ninguén as faga pensando en forrarse. Cancións que parecen unha chea de cancións diferentes tamén as hai, especialmente as de Emilio José, pero non creo que respondan á mesma lóxica que as de Justin Timberlake e Jay-Z. E da guerra do volume pois tampouco sei, porque aquí tampouco é que se produza pensando en sonar na radio. Penso que a influencia que haxa será indirecta, porque aquí escoitamos o mainstream americano como en calquera parte do mundo, pero como somos periferia e non hai unha industria forte non temos a obriga de preocuparnos por destilar fórmulas que traduzan a música en moitos cartos (e, se me preguntas a min, é mellor así). E a influencia dos aparellos igual nótase máis no abaratamento da produción, que igual facilita que se traballe máis facilmente á marxe da idea dun grupo que se xunta nun local de ensaio. Por exemplo, Tania comentaba tamén que escoita bastante bedroom pop, o pop de dormitorio, que é unha tendencia que se dá por todo o mundo a facer cancións co que haxa pola casa, moitas veces con bases electrónicas e voces con moita reverb. Que é unha etiqueta que simplifica as cousas, como todas, pero por aquí podería ter que ver con algunhas cousas do que fai Mariagrep, como esta versión de Elia y Elizabeth que me parece moi bonita:

Facendo balance, penso que moitas veces caemos nunha actitude de “resistencia”, e de pensar que as cousas eran necesariamente mellores antes, e tampouco ten que ser así. Nunca van deixar de aparecer cancións que nos importen. Pero si que pode ser que nesa oferta cada vez máis grande de música haxa un pouco un exceso, que é outra cousa que me comentaba Simón:

Simón: En xeral si que, como músico, en concertos, si que noto que a xente cada vez… ou non sei se cada vez, porque ao mellor antes era así tamén, pero penso que lle presta pouca atención á música. Eu creo que é causa de que ao final en todos os sitios aos que vas hai un fío musical que para min é horrible, non xa pola música que poñan no fío, senón que o concepto de ter que estar sempre con algo de fondo, para min acaba sendo máis ruido que outra cousa e non penso que iso estea moi guai.

Para ir á contra dese fío musical, pregunteilles a Tania e a el polos contextos nos que escoitaban música con máis atención, e curiosamente as respostas eran opostas entre si. Simón faloume dos seus paseos: “o que máis me gusta de pasear case, que mira que me gusta moito pasear, é o tema de ir inmerso na música e de feito case é o único momento en que me poño discos enteiros. Sempre tento escollelos con moito coidado e para min ese é o momento de escoitar música. Para Tania parece un pouco ao revés: “se estou camiñando ou así adoito pasar moitísimo as cancións, en plan que non me decido a cal e escoito temas soltos. Se estou debuxando ou no bus ou así si que me cunde máis escoitar os álbumes seguidos prestándolles atención“. Contra as dinámicas ás que nos vemos un pouco arrastrados sempre cabe facer un esforzo, e nese sentido Simón pasou un tempo organizando o Ateneo Electrónico Instant Classic, que para min era unha cousa moi bonita que funcionaba en certa maneira como unha reacción ao contexto, porque tampouco hai que aceptar sempre as cousas como veñen.

Simón: Instant Classic xustamente consistía en escoitar música. Para min era o único aspecto importante. Para min era o único aspecto importante. Ir alí á Medusa, sentarse alí e darlle un pouco de gasto a Blanca e escoitar. Si que era certo que na parte de abaixo tiña o asunto de “zona de escoita silenciosa”, pero iso era xustamente para permitir escoitar a música, para permitir que os que estiveramos alí puidésemos vivir esa experiencia colectiva de estar escoitando algo, de estar participando todos nalgo, que nalgún momento si que penso que conseguimos e si que foron días moi guais. E penso que eso non o pode conseguir un só na casa poñendo un disco. Iniciei o proxecto porque xustamente quería darlle esa importancia á música, que para min ten. Tentar convertir como deberían ser, porque xa non son tanto, as salas de cine, pero coa música. Eu penso que hai que prestarlle atención, hai que tentar atender porque así é como mellor vai funcionar, como está pensada para facerse.

Meri na zona de escoita silenciosa

A experiencia de estar no Instant Classic fíxoseme estraña as dúas veces que fun, precisamente pola de tempo que había que non estaba parado e calado durante un disco enteiro. Pero no momento en que fun quen de esquecerme de min mesmo pareceume moi enriquecedor facer o que di Simón: escoitar música. Non é que chegase a outra conclusión máis clara. Non somos exactamente o que escoitamos, e tampouco a nosa identidade se resume en como escoitamos música, pero algo ten que ver. E para iso, mellor prestarlle atención.