Sleepy Spice e o anonimato creativo

Hoxe estiven no Diario Cultural Zeta da Radio Galega falando con Antonio Méndez sobre o anonimato como recurso artístico e bueno, máis concretamente sobre Sleepy Spice. Podedes escoitar o podcast aquí e ler unha versión en texto aquí debaixo.

Como hoxe quería falar sobre o anonimato, estiven lendo un pouco sobre os Residents, que son se cadra o grupo que levou máis lonxe a cuestión. Eles levan facendo música desde os anos 70, e a súa imaxe máis habitual é cunhas máscaras en forma de globos oculares e sombreiros de copa. Non está aínda moi claro quen forma ou formou parte do grupo* máis aló dun señor que se chama Hardy Fox. Houbo quen especulaba con que os Residents fosen un seudónimo dos Beatles ou con que neles tocase xente de Devo ou dos Talking Heads… En fin, cada certo tempo aparecen artistas que xogan con máscaras ou ocultan relativamente a súa identidade, como Daft Punk, Sia ou Marshmello, e tentamos saber cousas sobre a súa vida. Ao final as cancións son unha forma de comunicación e queremos saber máis sobre esa xente que está comunicándonos algo.

Desta volta quixen facer ao revés, darlle a volta ao asunto e saber que pensa do tema unha desas artistas anónimas, así que lle mandei unhas preguntas a Sleepy Spice, que penso que é o exemplo máis claro deste recurso artístico na música galega de agora.

De Sleepy Spice sabemos pouco no que se refire a datos biográficos. Na súa bio do Instagram, o que conta é que fai cancións co móbil. Entre o Spotify e o Soundcloud hai uns dez ou once temas para escoitar, algúns máis pop, como “Outro lado”, e outros máis achegados ao trap ou ao reguetón. E logo, entre as portadas e o que ten nas redes hai unha estética que se mantén: domina a cor rosa, aparecen algunhas figuras icónicas como as Supernenas, a Guerreira Lúa de Sailor Moon, as protagonistas de Cluelesse cousas da linguaxe de internet. Podemos imaxinar mil cousas, pero non hai unha imaxe nin un nome propio que nos diga quen fai estas cancións. E como isto é moi interesante, pregunteille polo proceso de crearse a si mesma.

Sleepy Spice: O proxecto de Sleepy Spice comezou como un proxecto de produción autodidacta. Eu comecei a escribir temas do xénero urbano, digamos e entón para separar iso doutros proxectos que tiña creei esta personaxe, este nome e esta estética de cor rosa, memes, emojis, etcétera. Non aparece unha persoa porque bueno, paréceme interesante separar a miña persoa persoal, por dicilo dalgunha maneira, do que é este proxecto, que realmente é unha parte de min, da miña personalidade, da miña persoa moi diferente, moi esaxerada da realidade. Eu de pequena odiaba a cor rosa como por ser un símbolo de feminidade superesaxerado e agora é como que fago o contrario, reivindico esa cor rosa, reivindico todas as cousas femininas que me gustan e é un pouco esa estética.

Sleepy Spice comentoume tamén que a imaxe lle parecía “a maneira máis rápida de transmitir as ideas e a marca do artista”. O que me parece bonito é que esa imaxe non estea asociada a un corpo, porque iso dá para inventala desde cero e controlala por completo, sen contar coas limitacións que nos dá a nosa propia identidade.

Sleepy Spice: Precisamente esta idea do anonimato faime sentir máis libre nos temas dos que falo e na produción da miña música. Penso que é unha maneira de liberarme tamén a min dos meus outros proxectos musicais e da miña vida persoal. Unha forma de separar iso e de non ser xulgada por xente que xa me coñece doutras partes da vida. Entón por esa banda para min é útil.

A vida persoal das artistas inflúe moito en como recibimos a súa obra, e hai quen xoga con iso no seu favor e quen perde o control. No primeiro grupo poderíamos falar do último tema de C. Tangana, que ata na prensa xeralista se comenta se fala de Rosalía. Ou de toda a narrativa de Lemonade, de Beyoncé, arredor da infidelidade e o perdón a Jay-Z. No seu caso teño bastante claro que a obra artística de Beyoncé é tanto a súa música como a súa imaxe pública, que usa para narrar, aínda que sempre haxa unha dúbida sobre que cousas desa imaxe pública son calculadas, cales son casuais e cales son un uso creativo desas cousas casuais.

No lado da xente que perde o control da súa imaxe poderíamos pensar en artistas que proxectan unha idea na súa obra que logo entra en conflito co seu comportamento, como pasou con Michael Jackson. Supoño que hoxe é difícil escoitar as súas cancións sobre causas sociais sen pensar tamén nas acusacións de abuso sexual contra el. Pero sucedía incluso co seu corpo, coa cor da súa pel… xulgamos a obra a través do que pensamos da persoa. En base a isto, enténdese esa opción dos Residents ou de Daft Punk de enmascararse e evitar que haxa unha persoa que xulgar. Pero nos seus casos os temas parecen precisamente máis conceptuais, máis alleos ao carácter persoal, e ao escoitar a Sleepy Spice dá a sensación de que hai algo máis vivido, máis humano no que canta.

Sleepy Spice: Nas miñas letras maioritariamente falo de temas persoais, mais tamén collo experiencias doutras persoas, ou de amigas ou de xente que coñezo, ou ao mellor temas máis xerais, e tento escribir a partir dese punto de vista, mais penso que tamén partindo un pouco da experiencia propia. Pero por exemplo un tema que vai saír en tres semanas parte dunha historia dunha amiga miña sobre desamor e ese exercicio tamén é interesante, e gústame tamén facer ese tipo de composicións.

Igual ese lado persoal vén do uso da primeira persoa. Aínda que se poida cantar desde a perspectiva de diferentes persoas ou personaxes (como esta canción de Sonic Youth cantada desde a perspectiva de Karen Carpenter), ao final hai unha voz que nos conta cousas, e gústanos construír unha relación con esa voz. Aínda que recoñezamos algo como unha ficción, podemos atopar nela algunhas verdades. Escoitar música é unha cousa moi creativa, porque imaxinamos cousas que non están necesariamente aí, interpretamos, creamos unha narración… e no caso de Sleepy Spice, como xoga coa nosa curiosidade, creo que nos empuxa aínda máis a facelo. Pregunteille que imaxe cría que se facía a xente dela polas súas cancións.

Sleepy Spice: A verdade, non sei que imaxe ou que idea ten a xente de Sleepy Spice en base aos temas. Supoño que alguén da súa mesma idade, alguén con quen se podan identificar, pois unha moza nova de Galicia… Non sei, espero que recoñezan o aspecto queer das miñas letras e un pouco tamén o humor que hai nelas, que non todo é super serio, teño bastantes memes dentro das miñas cancións. Si, non sei, alguén que se pareza a eles.

Non sei se sinto a Sleepy Spice como alguén que se parece a min, pero si como unha persoa próxima. O outro día Andrea preguntaba en Twitter se alguén sabía quen era leepy Spice, que quería que fose amiga súa, e penso que vai por aí a sensación que me crea.

Gústame especialmente como en moitas cancións súas aparecen os coidados entre amigas, como en “Abur” (“consello prás amigas: non deixes que ninguén te foda a vida e dille abur”) ou “TQM“, e creo que a idea da amizade está presente no ton das letras, porque hai esa mestura entre a intimidade e o humor que se dá cando hai confianza. Ademais paréceme moi guai como as redes, o móbil e internet aparecen nas súas letras dunha forma natural, como en “Stories” (“vin que estabas en liña, mandeiche vinte emojis / só pra ver se contestabas, síntome un pouco stalker / ata abrín un puto Snapchat para ver se cun filtro cambiabas a túa cara”). E bueno, ao final o máis importante é que os seus temas dan ganas de cantar, de bailar ou das dúas cousas. Como ela mesma conta que no momento en que dea un concerto o hype de quen é vai pasar penso que podemos esforzarnos en sacar partido a esta etapa anónima.

*En 2008 os Residents tocaron en Pontevedra. Un amigo que daquela vivía alí díxome que uns señores que falaban inglés o pararan pola rúa e lle preguntaran por un sitio para comer e, no medio dunha conversa de cortesía acabaran dicíndolle que tocaban esa noite no Pazo da Cultura. Probablemente estou contando mal a anécdota, e tamén é probable que a anécdota fose inventada polo meu amigo, pero paréceme bonito pensar que o segredo dos Residents está sendo revelado en cada concerto deles a persoas aleatorias pola rúa ás que o tema non lles preocupa demasiado.

Importa o trebello?

Imaxe de Music Crowns

O domingo pasado volvín á Radio Galega ao Diario Cultural Zeta, desta volta falando con Antonio Méndez das ferramentas que usamos para facer música e como inflúen nela. Podedes escoitalo aquí ou ler a versión en texto debaixo. Intervén o Chicho do Funk (Ortiga, Boyanka Kostova, Esteban y Manuel, Bulto…) e soan Pega Monstro, Ortiga, Bulto, Laura LaMontagne e PicoAmperio, Chet Baker e Holly Herndon. No contido non falo de babosas pero pareceume unha boa oportunidade para recuperar esas imaxes, clásicos esquecidos da internet.

Mirando a música máis popular internacionalmente nos últimos anos, non é nada novo dicir que hai unha tendencia a que a electrónica teña máis peso e a que as guitarras eléctricas parezan algo relativamente anticuado. Lin un artigo do Washington Post que falaba de como Gibson, Fender e outras empresas fabricantes de guitarras estaban nunha crise moi grande porque xa non hai guitar heroes que fagan que a xente nova merque guitarras. Pero a min isto non me preocupa demasiado por dous motivos. Un, que a figura do guitar hero ten un aquel hipermasculino que está ben superar: polo que din no artigo, a figura que máis inspira agora mesmo a que alguén colla unha guitarra é Taylor Swift e o instrumento está deixando de ser tocado maioritariamente por nenos. Outro, que a xente nova fai seguramente máis música que antes, e moita dela co que ten a man, que a miúdo é o ordenador.

Aínda así, creo que o problema está en rexeitar unhas ferramentas ou outras, porque ao final a cuestión vai ter que ver co que fagamos con elas e tampouco son incompatibles. Para aprender máis sobre o tema, quixen falar con alguén que fixese música agora con ferramentas electrónicas pero que teña usado tamén instrumentos acústicos. E ocorréuseme pedirlle opinión ao Chicho do Funk, membro de Boyanka Kostova e que en solitario usa o nome de Ortiga.

Chicho: Os primeiros instrumentos que utilicei para facer música sempre foron guitarra e baixo, porque foron os meus instrumentos nai, foron cos que aprendín a tocar, e como sempre tiña bandas con formacións de instrumentos acústicos, se facía falta unha guitarra tocaba unha guitarra, se facía falta un baixo pois un baixo. Agora dende que fago músicas electrónicas, a miña relación con estes instrumentos é máis de buscar ideas, ir probando acompañamentos tocando por encima das bases que vou montando… Pero bueno, como en Ortiga hai veces que pega que toque unha guitarra e hai veces que non, pois non sei, intento ir vendo que é o que pide a canción, o que podería estar ben e traballo en función diso, entón se fai falta que toque a guitarra tócoa e se non mola pois non a toco e xa está.

Nun proxecto como Ortiga conviven entón as distintas ferramentas. En Galicia hai moita xente que traballa coa electrónica pero que previamente viña de participar en proxectos cunha instrumentación máis propia do rock, ou que vai alternando entre unhas cousas e outras. Algúns exemplos son Pantis (antes en Telephones Rouges), Glitchgirl (que estivera en Szentes), Las Cruzes (que participaban en Uppercut), Emilio José (que o mesmo fai Nativos digitais que toca cos Indígenas), Grande Amore (tamén en Oh Ayatollah) ou, como explicaba el, o propio Chicho, que en Esteban & Manuel xa usaba as caixas de ritmos pero hai tempo tamén tocaba o baixo en Vicky Polard ou en Bulto.

Supoño que na tendencia hai unha cuestión puramente musical, porque a xente creativa sempre vai ter curiosidade por investigar cos sons e os trebellos que vaian aparecendo. Pero tamén hai unha cuestión socioeconómica, que en Galicia sempre pesa moito porque a maioría de proxectos musicais non son profesionais. Nos exemplos de antes, os proxectos máis electrónicos son en solitario ou dúos, e nos proxectos previos había máis peso da idea do grupo de rock de catro ou cinco persoas. Cantos grupos son posibles mentres a xente estuda ou está no paro e deixan de selo cando alguén empeza a ter horarios máis esixentes ou ten que emigrar? Penso que unha chea. Pregunteille a Chicho como cría que afectaba a tecnoloxía á música de cada época e faloume das dúas cuestións.

Chicho: Sempre que haxa máis recursos dispoñibles eu considero que é positivo, e moitas veces na historia os avances tecnolóxicos que surxen fan que os sonidos dunha época non teñan nada que ver coa anterior. Por exemplo, cando surxiron as caixas de ritmos e todos esos rollos, claro, a xente empezou a facer house, techno y tal y cual e iso ata ese momento non existía. Quero dicir, antes a xente tiña baterías acústicas, guitarras… e xuntábanse para facer ruido. Entón paréceme guai que a partir dun avance tecnolóxico surxa outra forma de ver a música e outra forma de relacionarse con ela. E no meu caso, como chegou un punto no que non podía quedar coa xente habitualmente para facer música, as caixas de ritmos, samples e tal déronme a oportunidade de formar unha banda eu só e poder seguir tirando para diante, pois iso, aínda que non teña uns colegas cos que poder facer ruido todos xuntos. E joba, creo que é superpositivo porque, como dicía antes, é algo que ocurre e que é posible desde hai moi pouco tempo.

Entón, que hai desa idea de que a tecnoloxía dixital democratiza o acceso á cultura? É evidente que o dixital abaratou o acceso a moitas cousas que antes eran moi caras. Hai corenta anos moi pouca xente tiña unha cámara, por exemplo, e agora todo o mundo leva unha no móbil. Igual ca iso, agora a xente pode producir (e, se cadra máis importante, distribuír) música se cadra máis facilmente ca antes, pero tamén creo que moitas veces é unha cuestión de perspectiva, se pensamos que antes de que houbese radios e tocadiscos na casa, a música non era tanto algo que a xente escoitaba. É dicir, tamén o era, pero era algo que a xente facía, e facíao co que tiña a man, para pasalo ben ou para acompañarse traballando ou o que fose. É dicir, a maneira máis barata e máis democrática de facer música vai ser co propio corpo e coa propia voz, e nese sentido paréceme moi inspiradora a xente que ten de vez en cando a valentía de non necesitar nada máis. Nos últimos anos pasoume por exemplo con cousas como Ao cabo leirín, o disco de Faia, e tamén con esta canción de Laura LaMontagne, na que canta unha copla que, polo que lin, penso que recolleu a cantante e investigadora Susana Baca no norte de Perú e que fala tamén dalgunha maneira de como a xente pode expresarse e emocionar sen necesitar sequera saber escribir.

Precisamente Laura LaMontagne actúa agora con PicoAmperio nun proxecto que mestura a electrónica e elementos da tradición lírica galego-portuguesa ou recollidas da tradición oral, e esta semana van estar no Ciclo VanGal no Museo do Pobo Galego, con Faia, MounQup e Teresa Ferreiro. Supoño que escoitándoas en conxunto podemos ver esa tendencia a investigar nas tradicións e facer con ela cousas novas, como veñen facendo tamén Baiuca ou Mercedes Peón.

É isto tradición? Supoño que si, porque a tradición non é inmutable. Se cadra a tecnoloxía dispoñible nalgunha época era unha lata de sardiñas e unha botella de anís, e agora a tecnoloxía dispoñible é moito máis ampla. A min, que o que me gustaba cando tiña quince anos era o rock e o punk, levoume tempo desfacerme dos prexuízos fronte á electrónica, como se fose algo artificial, ou como se fose xente que non tocaba, pero ao final cada quen ten que usar as ferramentas que lle pareza e o que importa é o que fai con elas. Xusto pregunteille a Chicho se vía diferenza entre aplicar o dixital a xéneros que foron sempre electrónicos ou facelo á cumbia ou o mambo, que veñen dunha tradición acústica.

Chicho: Pois eu hoxe por hoxe os ordenadores, os efectos de produción… véxoos totalmente imprescindibles en todo tipo de estilos, sea trap, sea música de verbena, sea reguetón ou o que sea. Basicamente porque claro, vai chegar un momento no que a túa canción, sea do estilo que sea, vaise ver reducida nun estudio a un proxecto dixital nun programa de gravación. Ti cando estás gravando a todo se lle aplica efectos aínda que sexa por temas de cortar frecuencias, crear un equilibrio entre os instrumentos, que ningún tape a ningún, que todos se entendan… e iso tamén se consigue a base de meterlle 30.000 efectos a todo, e se fas rock a túa batería vai ter compresores, vai ter reverbs… que realmente é tan antinatural como ter un autotune nunha voz. Entón iso, véxoo practicamente igual. Se cadra en estilos electrónicos buscas ao mellor que o efecto se note máis, que o oyente note máis ese ambiente dixital pero bueno, como a nadie se lle ocorre escoitar trap sen autotune e esas cousas, a nadie se lle ocurre escoitar Slayer sen distorsión, a nadie se lle ocurre ver unha peli de acción sen os cromas… hoxe en día como todo é dixital, pois é dixital para todos. Eu creo, vaia.

Seguindo co que di Chicho, moitas veces hai unha idea de naturalidade que non relacionamos coa técnica, pero que si que ten relación con ela. O son gravado existe desde hai 150 anos, que tampouco é tanto tempo, e só a aparición do micrófono xa posibilitou que aparecesen novas formas de cantar. Por exemplo, nos anos 50 foi moi rompedora a maneira de cantar de Chet Baker, que é moi íntima, case susurrada, e que se cadra non tería sentido se non houbese amplificación.

Poderíamos pensar que isto sona “orgánico”. A min tamén mo parece, pero aí temos unha serie de prexuízos. Se vemos un ordenador ou un móbil, pensamos en tecnoloxía, e penso que non facemos o mesmo cando vemos unha guitarra (que é tecnoloxía igualmente). Se cadra hai un romanticismo asociado aos instrumentos que aínda non asociamos ao ordenador (lembreime agora de que xa escribín algo sobre isto que igual non teño tan claro agora). Probablemente pasa porque un violín está pensado para facer música e un ordenador está pensado para facer millóns de cousas. Pero, por exemplo, a compositora Holly Herndon, que estivo no Wos Festival de 2019, ten dito que o ordenador é o instrumento máis persoal que existe, e ten traballado para desmentir a idea de que a música de ordenador é unha música fría.

Captura do clip “Eternal“, dirixido por Mathew Dryhurst

No seu último disco, PROTO, Herndon desenvolveu unha intelixencia artificial e fíxoa colaborar cun grupo de vocalistas. A súa idea foi ir máis aló de pensar na máquina como unha ferramenta e pensar nela como unha colaboradora. Esta intelixencia, que se chama Spawn, vai aprendendo a partir de diferentes voces e sons e interprétaos á súa maneira coas súas propias variacións, glitches e distorsións, que non son predecibles. E en varias cancións o que fai é recuperar melodías ou modos de canto comunitarios, de pregunta e resposta, pero facendo que as persoas e a máquina interactúen. Vese neste “live training” no que Spawn aprende en resposta ao coro.

Acabará isto sendo o que soe “natural”? Non o sei, porque a propia Holly Herndon comenta como moitos dos experimentos musicais con intelixencia artificial tenden a unha automatización que parte da música que xa se fixo, caendo dalgún xeito na retromanía e a nostalxia. As convencións de cada época van cambiando. Cansamos dunha estética e pedimos outra, que igual é nova e igual é de hai anos, igual que por exemplo houbo un momento hai uns dez anos no que parece que houbo unha saturación do autotune e logo volveu estar de moda (e probablemente se miramos a países menos influídos polo mainstream estadounidense esta historia sexa distinta). Con todo, pasa o que dicía Chicho: o dixital está aí para todas as opcións, e o trebello importa porque inflúe na música que se fai (polo menos en canta xente a fai e como soa). Moitas veces úsase para imitar o que xa fixeron antes os instrumentos tradicionais, ás veces para alteralos e outras para facer algo que as persoas non poden facer por si soas. O futuro debería ir por aí, pero mentres alguén queira expresarse coa música mellor non pasar de ningunha ferramenta: a min vaime parecer igual de válido un ordenador que unha botella de anís.

Un intento de aprender cousas sobre como escoitamos música

Imaxe de Livincozy

O outro día comecei a colaborar no Diario Cultural Zeta da Radio Galega falando sobre modelos de escoita da música. Podedes escoitar o podcast da sección aquí, falado con Aser Álvarez, e ler debaixo unha versión en texto. Ao escribir isto lembreime de que xa pensara no tema hai uns anos cando fixeramos un Discoclube no Melonafest.

Hai uns meses vin a serie High Fidelity, que se basea na que foi durante bastante tempo a miña novela favorita e tamén unha das miñas pelis favoritas (non é que agora non me guste, pero xa non me identifico tanto co relato e con esa esencia parecida ao “eres lo que escuchas” de Radio3). Costoume volver implicarme coa historia en lugar de buscar parecidos e diferenzas, pero acabei pasándoo moi ben con ela e gustáronme moito algúns deses cambios que fai a serie respecto á novela de Nick Hornby e a película de Stephen Frears:

– A protagonista, Rob, pasa a ser unha muller, e hai máis personaxes que cambian de xénero ou de orientación sexual e non parece forzado.

– En vez de aparecérselle Bruce Springsteen, aparéceselle Debbie Harry. As referencias musicais tamén cambian moito e está ben para descubrir cousas e tentar entender un personaxe que, nese caso, si que sinte que a súa identidade é o que escoita.

– Xa non se fala da arte de gravar unha cinta (aquelo que se describía como “expresar os teus sentimentos coa poesía doutra xente”) senón da de facer unha playlist, que vén sendo parecido.

É tan parecido? Haberá quen entenda que si e a quen lle pareza un sacrilexio comparar o traballo de facer unha cinta, decorala a man, buscar os temas na colección propia, levar o esforzo de esperar a que se graven as cancións e todo iso, co que leva facer unha playlist co que haxa a man no Spotify. En calquera caso, on fai falla ser moi listo para darse de conta de que os nosos hábitos de escoita cambiaron moito co tempo: o mesmo personaxe aquí ten uns distintos. E, xa que normalmente asociamos a nosa identidade coa música que escoitamos, quería pensar en como afecta a isto a maneira na que a escoitamos. A miña sensación é que a maneira na que escoito música foi cambiando bastante co paso do tempo. Cando tiña 15 anos se cadra tiña 15 cds e escoitábaos sempre que podía, especialmente no radiocassette que tiña na habitación. Igual era por escoitalo na intimidade ou por ter 15 anos, pero creo que tiña con moita daquela música unha relación moi estreita, que hoxe me costa máis ter. Aínda que siga mercando e escoitando vinilos, escoito música sobre todo en YouTube e Bandcamp e coñezo máis cousas, pero ao mellor coñézoas con menos profundidade. E tamén penso que ao mesmo tempo que cambiaron os aparellos e as plataformas para escoitar cancións, foron cambiando as cancións tamén. En fin, que é un asunto complicado, e como non quería pensar sobre o tema eu só, fíxenlles a dúas persoas máis novas ca min unhas preguntas sobre os seus hábitos de escoita, que me contestaron amablemente con audios de whatsapp. Eles son Simón Cuba, que é o batería de Oh Ayatollah e Berta Franklin, e que tamén traballa como deseñador ou dj, e Tania Prieto, que canta e toca a guitarra no grupo vigués Cheap Lipstick e fai ademais debuxos que podedes ver no Instagram @pangeaflirts. Non é que falando con dúas persoas poidamos sacar conclusións sobre o mundo enteiro, pero si que serve para intuír algunhas tendencias e descubrir de paso algunha canción.

Simón: Eu só escoito música case de dous xeitos, o 90% do tempo a través do móbil con Spotify, xa levo moitos anos así e a verdade é que para min é moi cómodo, e senón, cando estou traballando no ordenador estou coa radio de YouTube da rapaza que está estudando, esta de lo-fi hip hop, e é a única forma na que escoito música. 

Tania: En xeral adoito escoitar máis música a través de Spotify ou Bandcamp, porque xeralmente escoito música co móbil, porque estou movéndome, estou no bus, estou camiñando… Tamén me encanta escoitar música cos auriculares a tope e non escoitar nada máis, entón co móbil é super fácil.

Un tema da lofi hip hop radio – beats to relax/study to

Logo da recomendación de Simón, estiven escoitando un anaco esa radio do lo-fi hip hop. Deume a sensación de que é música que vai ben para facer compañía como dixo el, que tamén me comentou que ás veces pon esa radio de fondo mentres escoita o telecole da USC. A min fíxome pensar precisamente en que fomos pasando a estar cada vez máis rodeados de música en todo momento, e teño unha relación de amor-odio con iso, porque moitas veces esa oferta tan grande lévame ao impulso de ir saltando de artista en artista e logo penso que non lles dou tempo a que acaben de contarme o que estivesen tentando dicir*. Falando con Tania e Simón penso que fomos vendo que as máquinas mandan moito, e a mesma persoa se comporta de maneira diferente segundo utiliza diferentes formatos e aparellos.

Tania: Antes escoitaba máis música en YouTube, no ordenador, e tamén mercaba e escoitaba moitos máis cds… basicamente porque recordo que na ESO tiña cancións descargadas e cabíanme no móbil 9 cancións que escoitaba en bucle. Creo que se gañou máis en accesibilidade, pero de todas formas eu tampouco é que vivise moitísimas dificultades para acceder a música máis diferente porque, non sei, cando comecei a escoitar música sempre estaba Soundcloud. Pero de todas formas a miña forma favorita de escoitar son os casetes, porque cambiar de canción é un pouco un percal, e co móbil adoito máis escoitar cancións soltas e saltar un montón de cancións. Igual pásome máis rato decidindo que canción escoitar.

Simón: Eu aínda me acordo do que era ter que descargar os discos por Torrent ou por eMule, entón o xeito de poder acceder a unha cantidade de música inxente si que cambiou moito, e eu penso que para ben. Pero bueno, penso que o de antes tiña un certo encanto porque facía que estiveras moito máis apegado á música que escoitabas. Imaxino que o feito de que sexa na adolescencia, a música chega máis, pero si que é certo que antes descubría unha canción que me gustara e vamos, estaba meses e meses escoitándoa moitísimo. Agora gárdoa nunha playlist, escóitoa de vez en cando e case xa nin me acorda de como se chama ou quen era o grupo.

The Radical Empathy of Do the Right Thing - The American Interest

A min en xeral unha cousa que me preocupa na vida é a relación coa tecnoloxía, esa dúbida de se nós usamos os instrumentos ou eles nos guían a nós. E en relación a iso o que quixen ver é se hai unha relación entre os medios que usamos para escoitar música e a música que escoitamos ou como a descubrimos. 

Tania: Normalmente se son bandas como máis famosas, máis coñecidas… adoito escoitalas máis no Spotify, e se son bandas locais se teño o cd ou o casete prefiro escoitala por ese medio. O que penso moitas veces é que se quero apoiar a un artista quizais as reproducións de Spotify non é algo que contribua demasiado e o formato físico si.

Simón: A xente que compre vinilos en Discogs e ese sexa o único xeito no que escoite música, seguramente vai escoitar música máis underground, ou se sempre está en Bandcamp ou plataformas así… vas ir cara outro tipo de música que se escoitas Spotify. Aí se non te dirixes un pouco a como o queres ti, ao final acabas escoitando ese “Top 50 España” ou eu que sei, que si que é así un pouco como os 40 principales. Entón si que penso que afecta moito. Como dixen antes, eu principalmente a música escóitoa en Spotify e tamén descubro todo por aí, coas playlist que prepara co teu algoritmo de escoitas, que si que hai veces que falla pero hai moitas o utras veces que si que teño atopado cousas moi chulas que penso que non as atoparía se fora doutra forma.

Parece entón que pode haber algunha fenda entre Spotify e outros medios e plataformas, por un lado no económico porque o seu modelo favorece máis á industria discográfica máis potente, e polo outro por se buscamos unha escoita máis ou menos activa. Pregunteille a Tania, por exemplo, que artistas escoitaba en cassette e díxome que as súas cintas favoritas eran a de Lamprea Explosiva (da que collín “Vellos podridos” para a sintonía da sección na radio, xa que o programa é para a xeración z) e a de Super Awkward Fucking Awesome de Kings of the Beach.

Outra cousa na que me deu por pensar é que, se as plataformas de streaming fan que escoitemos música dunha maneira distinta, é probable que tamén estean facendo que cambien as cancións. Sobre isto, Simón non se atreveu a dicirme nada e Tania comentou que fan que os grupos e artistas se centren máis nos singles e menos en facer discos longos. Estiven lendo un pouco sobre o tema e hai quen si que atopou algunhas cousas que xa non son como eran antes. Por exemplo, no fanzine Reflexiones musicales por Coki e Isa, das dúas ex-membros de Charades, falaban sobre unha canción de Jay-Z e Justin Timberlake:

jayz
Tirado do blog de Isabel Fernández Reviriego, La magia bruta

Penso que a canción podería ser esta que poño debaixo, aínda que “Holy Grail” tamén ten bastantes cambios.

Se escoitades ata o segundo 50 xa vos facedes a idea desa cuestión de como a canción pode cambiar moito dun momento a outro, encaixando coa descrición que fan Coki e Isa: fragmentos independentes, como se foses cambiando de emisora ou cambiando de pestana no ordenador. Música para estes novos hábitos nos que buscamos cousas novas compulsivamente. Estiven buscando máis cambios na música (ou, máis ben, buscando a alguén que os tivese identificado) e vin un estudo da revista The Pudding no que tamén comentaban como a media de compositores nas cancións do mainstream estadounidense foi medrando moito (de 1,9 en 1969 a 5,1 en 2017). “Suit & Tie” ten 8 compositores, “Uptown Funk” ten 11, etc. En La fábrica de canciones, John Seebrook explicaba como se foi instaurando un proceso de “base e gancho”: búscase unha base para un tema e o equipo de compositores busca melodías e elementos que chamen a atención do público a cada pouco. Parece ser que a xente cambia rápido de canción e para que unha escoita no Spotify dea cartos ten que durar máis de 30 segundos. O streaming tamén ten feito, segundo se comenta nun artigo da revista The Verge, que as cancións do mainstream sexan cada vez máis curtas (porque no negocio do streaming, máis cancións dan máis cartos). E, por outra banda, parece que acabou co que se chamaba “a guerra do volume”, unha tendencia a que cada vez as cancións estivesen máis comprimidas e competindo por sonar máis forte cando entrasen. Tamén en The Verge falaban da idea da “obertura pop”, como un cambio na maneira de introducir os temas: en lugar de utilizar longas intros que van meténdote na canción, meteríase un pequeno fragmento do retrouso nos primemiros 5 ou 10 segundos para que teñas o gancho na orella e che guste máis o retrouso cando efectivamente entre 30 segundos despois. Paréceme que é máis ou menos o que fai Dua Lipa en “Don’t Start Now”, por exemplo:

E aquí que pasa con isto? Botei un anaco pensando se algo disto se daba en Galicia. Composicións colectivas hainas, pero se cadra tamén as habería en 1969 se as cancións dos Rolling Stones as asinase todo o grupo e non só Mick Jagger e Keith Richards. Cancións curtas hai unha chea pero non creo que ninguén as faga pensando en forrarse. Cancións que parecen unha chea de cancións diferentes tamén as hai, especialmente as de Emilio José, pero non creo que respondan á mesma lóxica que as de Justin Timberlake e Jay-Z. E da guerra do volume pois tampouco sei, porque aquí tampouco é que se produza pensando en sonar na radio. Penso que a influencia que haxa será indirecta, porque aquí escoitamos o mainstream americano como en calquera parte do mundo, pero como somos periferia e non hai unha industria forte non temos a obriga de preocuparnos por destilar fórmulas que traduzan a música en moitos cartos (e, se me preguntas a min, é mellor así). E a influencia dos aparellos igual nótase máis no abaratamento da produción, que igual facilita que se traballe máis facilmente á marxe da idea dun grupo que se xunta nun local de ensaio. Por exemplo, Tania comentaba tamén que escoita bastante bedroom pop, o pop de dormitorio, que é unha tendencia que se dá por todo o mundo a facer cancións co que haxa pola casa, moitas veces con bases electrónicas e voces con moita reverb. Que é unha etiqueta que simplifica as cousas, como todas, pero por aquí podería ter que ver con algunhas cousas do que fai Mariagrep, como esta versión de Elia y Elizabeth que me parece moi bonita:

Facendo balance, penso que moitas veces caemos nunha actitude de “resistencia”, e de pensar que as cousas eran necesariamente mellores antes, e tampouco ten que ser así. Nunca van deixar de aparecer cancións que nos importen. Pero si que pode ser que nesa oferta cada vez máis grande de música haxa un pouco un exceso, que é outra cousa que me comentaba Simón:

Simón: En xeral si que, como músico, en concertos, si que noto que a xente cada vez… ou non sei se cada vez, porque ao mellor antes era así tamén, pero penso que lle presta pouca atención á música. Eu creo que é causa de que ao final en todos os sitios aos que vas hai un fío musical que para min é horrible, non xa pola música que poñan no fío, senón que o concepto de ter que estar sempre con algo de fondo, para min acaba sendo máis ruido que outra cousa e non penso que iso estea moi guai.

Para ir á contra dese fío musical, pregunteilles a Tania e a el polos contextos nos que escoitaban música con máis atención, e curiosamente as respostas eran opostas entre si. Simón faloume dos seus paseos: “o que máis me gusta de pasear case, que mira que me gusta moito pasear, é o tema de ir inmerso na música e de feito case é o único momento en que me poño discos enteiros. Sempre tento escollelos con moito coidado e para min ese é o momento de escoitar música. Para Tania parece un pouco ao revés: “se estou camiñando ou así adoito pasar moitísimo as cancións, en plan que non me decido a cal e escoito temas soltos. Se estou debuxando ou no bus ou así si que me cunde máis escoitar os álbumes seguidos prestándolles atención“. Contra as dinámicas ás que nos vemos un pouco arrastrados sempre cabe facer un esforzo, e nese sentido Simón pasou un tempo organizando o Ateneo Electrónico Instant Classic, que para min era unha cousa moi bonita que funcionaba en certa maneira como unha reacción ao contexto, porque tampouco hai que aceptar sempre as cousas como veñen.

Simón: Instant Classic xustamente consistía en escoitar música. Para min era o único aspecto importante. Para min era o único aspecto importante. Ir alí á Medusa, sentarse alí e darlle un pouco de gasto a Blanca e escoitar. Si que era certo que na parte de abaixo tiña o asunto de “zona de escoita silenciosa”, pero iso era xustamente para permitir escoitar a música, para permitir que os que estiveramos alí puidésemos vivir esa experiencia colectiva de estar escoitando algo, de estar participando todos nalgo, que nalgún momento si que penso que conseguimos e si que foron días moi guais. E penso que eso non o pode conseguir un só na casa poñendo un disco. Iniciei o proxecto porque xustamente quería darlle esa importancia á música, que para min ten. Tentar convertir como deberían ser, porque xa non son tanto, as salas de cine, pero coa música. Eu penso que hai que prestarlle atención, hai que tentar atender porque así é como mellor vai funcionar, como está pensada para facerse.

Meri na zona de escoita silenciosa

A experiencia de estar no Instant Classic fíxoseme estraña as dúas veces que fun, precisamente pola de tempo que había que non estaba parado e calado durante un disco enteiro. Pero no momento en que fun quen de esquecerme de min mesmo pareceume moi enriquecedor facer o que di Simón: escoitar música. Non é que chegase a outra conclusión máis clara. Non somos exactamente o que escoitamos, e tampouco a nosa identidade se resume en como escoitamos música, pero algo ten que ver. E para iso, mellor prestarlle atención.

Fan fan: Arredor de Ana Kiro

Interésanme moito as cousas que xorden de ser fan. Gústanme moito as emocións fortes que sinto cando admiro moito a alguén, a mestura entre sentir (por exemplo) que Jonathan Richman é un amigo no que apoiarme se me pasa algo e o medo a tentar facer que esa amizade sexa recíproca. Por ser fan de Jonathan penso que escribo como escribo (polo menos ás veces) e fago música como a fago. E o bo é que hai un montón de xente á que lle pasan cousas parecidas, inspiradas cada quen por quen lle cadra, rompendo coa idea de que o fandom é simplemente un mecanismo de consumo desbocado. Para min, ser fan é un motor creativo.

Pensando niso mesmo, quixen investigar máis sobre como a admiración se traduce en cousas na música e arredor, e empecei Fan fan. Agora é un podcast para VINTE, no que acabo de publicar a primeira entrega, que é sobre Ana Kiro e o seu fandom. Podedes escoitala aquí e ler unha peza de acompañamento aquí. Antes foi unha colaboración que fixen no Diario Cultural con Xiana Arias, e da que podedes ler e escoitar as anteriores entregas (sobre Aries, Los Hermanos Cubero e mensaxes de fan) aquí neste mesmo blog pulsando na categoría “Fan fan”.

Estou moi agradecido a toda a xente que é fan e que se presta a falar comigo ou a María Yáñez e a Xiana por cederme un oco para falar destas movidas. E tamén a Meri, que é quen me fixo fan de Ana e quen máis me ensinou sobre ela. A ver se vos gusta!

Belo Horizonte / É o que hai

esposa_cristina calvete
Foto de Cristina Calvete

Xacobe traballou de runner nun festival de Madrid e mandounos ao resto de Esposa un audio emocionado porque levara en coche a Yo La Tengo e falara un pouco con eles. Foi moi bonito porque parecía feliz dunha maneira moi pura, penso que a que sae de verte de pronto moi preto de artistas dos que xa te sentías preto e non saír decepcionado de aí. Xa nos pasara algo parecido (pero moito máis raro) cando vimos un vídeo no que compraban o split que fixeramos Monstruo e Vietnam. Uns meses despois Yo La Tengo viñeron tocar a Santiago e desta vez comportámonos como fans Mar, Meri e máis eu: fixemos cola e en vez de levarlles un disco seu para que o asinasen regalámoslles un disco noso, cunha notiña e unha tipografía a man que nos fixo Zé Pequeno porque cadramos con el tomando algo antes do concerto. Ira Kaplan preguntounos onde estabamos e dixémoslle que alí, menos Xacobe que vivía en Madrid. “E como facedes para ensaiar? Por Skype?”, preguntou. “Non ensaiamos”, dixémoslle. El díxonos que non nos preocupásemos, que a eles tamén lles pasara e que era cuestión de paciencia e vontade. Estivemos preto deles tamén e non saímos decepcionados. Máis ben ao contrario.

WhatsApp Image 2020-04-19 at 15.16.59

Conto isto porque Esposa publicamos dous EPs, Belo Horizonte É o que hai, que levaban gravados moito tempo e que falan (sobre todo) de non poder estar preto uns dos outros. Co confinamento supoño que todo o mundo pode identificarse cos grupos que teñen que organizarse sen poder verse. Nós niso temos práctica. A metade do grupo vive en Madrid e a outra metade en Compostela, pero seguimos sendo un grupo. Aínda que a nosa actividade principal sexa ser un grupo de whatsapp para comentar a actualidade política e ofertas de traballo, ou un grupo de fans de Yo La Tengo (de quen facemos unha versión en É o que hai), somos un grupo de música. Un grupo que agora non pode compartir moito tempo, si: das oito cancións que sacamos tres xa saían en compilacións e catro son versións, dúas delas de cancións dun acorde e outra dunha que só ten guitarra e voces. Pero un grupo ao final, porque aínda que os nosos sons se gravasen en sitios a 600 quilómetros sonan xuntos e iso axúdame a sentir que estamos preto uns dos outros (e de todas as persoas das que falan as cancións), e faime moi feliz e quería apuntalo aquí.

Tempo libre

cibran_tempo libre_titulo 1

Ao empezar o confinamento púxenme a facer cancións na casa e fedellar cun programa de edición de audio e coas cousas que tiña a man: unha gravadora, un teclado multisonido, unha guitarra eléctrica sen cables nin amplificador e obxectos que había na habitación de miña irmá. Tamén pirateei solos de saxo e outros sons e ideas doutros textos, metín audios de whatsapp e bueno, fixen este EP que me deixaron colgar no bandcamp da xente bonita de Caracol Negro, que admiro moito polas cousas que fan e por como as fan. As cancións soan á cuarentena (é dicir, soan regular e non se entende ben o que din) pero tampouco falan dela maioritariamente porque algunhas ideas xa as tiña de antes e son as cousas que me preocupaban e que supoño que seguirán preocupándome cando isto pase: por que está lonxe a xente que quero, por que non nos tratamos mellor, como imos medrar…

A portada é un debuxo de Meri do sitio no que fixen as cancións. Paseino moi ben facéndoas, aprendendo algo e probando cousas novas como tentar facer algo parecido a unha canción folk ou un rap. Non é tan guai como facer música con amigas e amigos pero non están ausentes de todo, sexa porque soan no medio do barullo ou porque as letras falan deles.

Pasei un tempo pensando como chamarlle ao EP e chameille Tempo libre porque me parecía que tiña varios sentidos bonitos. Pasei máis tempo pensando como chamarme a min mesmo. Non se me ocorreu un seudónimo, pareceume que “Cibri” sería darlle demasiadas confianzas ao posible público e que usar os apelidos era darlle demasiada pouca e tampouco facía tanta falta tendo un nome minimamente raro (aínda que haxa unha chea de Cibráns facendo música en Galicia, un saúdo dende aquí). Así que quedei con Cibrán, na liña de cantantes como Benedicto, Bibiano, Amaia, Cecilia e así.

Escribín uns créditos bastante completos coas cousas concretas que roubei a cada quen, se escoitades o disco podedes botarlle un ollo a iso e ás letras. Tamén roubei cousas menos concretas a Jonathan Richman, Juan Wauters, Faia, Aries, Pantis ou Emilio José e estou moi agradecido á xente que me botou unha man ou unha escoita e me fixo perder a vergonza de compartir isto.

Fan fan #3: Mensaxes de fan

bowie dylan

Esta entrega do Fan fan en Onda Vital non foi un monográfico sobre a relación entre artistas concretos, senón uns apuntes sobre unha serie de cancións escritas en segunda persoa e dirixidas a ídolos, referentes, artistas admiradas ou o que queiramos.

Sonan Lorena Álvarez, Bob Dylan, David Bowie, Cecilia, Dexys Midnight Runners, Camera Obscura, Marrones Burócratas e Dinosaur Jr., en cancións que falan de Woody Guthrie, Bob Dylan, os Beatles, Geno Washington, Lloyd Cole e J Mascis. En concreto sobre J Mascis tamén fala Toño Magariños (gracias Toño por prestarte!).

Non atopei quen fixo a foto de Dylan e Bowie. A de Marrones Burócratas de máis abaixo tampouco, pero saqueina do facebook do Liceo Mutante.

Podes escoitar a sección AQUÍ, ou escoitar o programa enteiro AQUÍ: Faia Díaz fala sobre pregóns en Cuba, Biba Dupont falan sobre a súa música e Mar Catarina fala sobre Jonas Mekas. Se prefires ler, a versión en texto está aquí debaixo:


A primeira cousa que escribín sobre música penso que foi para poder escribirlles a The Homens e entrevistalos, e penso que cando admiras a alguén é habitual que esperten en ti certas ganas de dicirlle algo. Non é que todas as fans se fagan xornalistas musicais, pero imaxino que o 90% da xente que fai xornalismo musical empezou como fan, e isto sería outra proba de que as fans e os fans fan cousas. Sexan estas cousas artigos, fanzines, fundar un club, pintar debuxos, escribir poemas ou calquera tipo de fantasía, a relación que temos con ídolos e ídolas acaba sempre dando pé a esas novas creacións. Eu estiven investigando por aí  e atopei unhas cantas cancións que funcionan dalgunha maneira como cartas, como mensaxes enviadas aos referentes para empezar un diálogo, e quería falar delas un pouco.

Por exemplo, a que se di que foi a primeira canción escrita por Bob Dylan foi esta “Song to Woody”, na que repite “ei, Woody Guthrie, escribinche unha canción”, e na que fala de seguir os pasos do seu ídolo viaxando por Estados Unidos. Woody Guthrie é unha das figuras máis importantes do folk americano, e Dylan estaba daquela case que obsesionado con el, visitándoo regularmente no hospital no que estaba internado pola enfermidade de Huntington. Ata a melodía deste tema está collida de “1913 Massacre”, un tema do propio Guthrie. Parece ter entón certa lóxica que Dylan recoñecese o camiño que el abriu antes de arrincar coa súa propia carreira. Como fans, sentimos ás veces iso: agradecemento. Pero non sempre:

Uns anos máis tarde, David Bowie retomou aquela apelación de Dylan chamándoo polo seu nome real. Díxolle “escoita isto, Robert Zimmermann / escribín unha canción para ti / sobre un estrano mozo chamado Dylan / cunha voz como area e pegamento”. A letra desta “Song for Bob Dylan” é ambigua, pero parece recriminarlle ao seu ídolo o ter abandonado a posición que tiña, na que era visto como unha especie de portavoz xeracional. A finais dos 60, Dylan abandonou o rock e as xiras para achegarse ao country e recluírse. Como fans, sentimos ás veces decepción. Atribuímos á música que nos acompaña, e ás veces ás persoas que a fan, unha chea de cualidades e expectativas que non sempre van cumprirse. Por iso aparecen cancións como a de Bowie ou esta de Cecilia:

Cecilia xa collera o seu nome artístico do tema de Simon e Garfunkel (un gran xesto de fan, supoño), e o seu primeiro single levaba na cara B esta canción titulada “Reuníos”, que está, como as anteriores, escrita en segunda persoa. Ela non menciona o destinatario, pero polo que sabemos o tema pedía aos Beatles que se xuntasen de novo, e nel falaba de como ataron as nosas mentes ao seu sentir. É unha frase que recolle moi ben a cuestión da influencia artística. Iso que se dá cando as creacións doutra xente parecen saídas dos nosos sentimentos anímanos dalgún xeito a expresarnos tamén, pero a influencia tamén ten, no diálogo, algo de enfrontamento. No tema de Cecilia non se aprecia, pero por exemplo Bowie declarou nunha entrevista que a súa canción para Bob Dylan era unha forma de dicir “está ben Dylan, se ti non queres facelo, fareino eu”. Ás veces entón, ao iniciar esa conversa cos ídolos hai quen se pon ao seu nivel ou mesmo por riba.

O segundo single dos Dexys Midnight Runners era esta “Geno”, na que o cantante Kevin Rowland fala de ir a un concerto de Geno Washington, unha figura do rhythm and blues dos anos sesenta. Na segunda estrofa conta como o público coreaba o seu nome (eses “Geno” que se escoitan durante todo o tema) e Rowland sentiu que os dous eran iguais. Logo agradécelle o que aprendeu del e xusto despois solta a macarrada de que agora é el quen o mira dende enriba. Non sei se a cuestión de que estas cancións de fan aparezan ao comezo das carreiras desta xente é unha casualidade, pero si que é habitual que nas relacións de admiración haxa un aquel de “matar ao pai”, como se fose unha maneira de distinguirse, de autoafirmarse como artista. Haberá quen controle máis disto e sexa fan dos beefs. Eu estou máis a favor de ser agradable, como o foron Camera Obscura respondendo a unha canción que lles gustaba de Lloyd Cole titulada “Are you ready to be heartbroken?”.

Lloyd Cole preguntaba “estás lista para ter o corazón roto” e este grupo escocés contestaba vinte anos despois cun “ei, Lloyd, estou lista para ter o corazón roto”. Tracyanne Campbell, a súa cantante, dixo que escribiu a letra dende o amor puro pola outra canción. Ao final facelo levouna a coñecer ao propio Lloyd Cole, que agora ata hai veces que sae a escena con ese tema. Así que penso que á hora de mandar mensaxes de fan en forma de canción, igual ser riquiño compensa. Pero bueno, despois de ver esta variedade e pasar por Madrid, Glasgow, Nova York e así, estiven buscando exemplos máis próximos a nós deste tipo de temas e atopei un que me gusta moito en Pontevedra.

Esta é unha canción de Marrones Burócratas incluída no álbum El Buen Perder, cantada en segunda persoa e dirixida a J Mascis, o guitarrista de Dinosaur Jr. Este disco do proxecto, que editou seis traballos entre 2009 e 2016, compuxérono e arranxárono Rubén Abad e Toño Magariños, que tocan xuntos tamén no proxecto Peña e se cadra vos sonan tamén de diola, Trilitrate ou Unicornibot. Pregunteille a Toño por que escribira este tema, e mandoume unhas cantas notas de voz respondendo as miñas preguntas:

“No caso do tema de “Oh Mascis”, a verdade é que é un tema superantigo e e eu non son nada mitómano co proceso de escritura, nin melómano no sentido de que teño [risas] ningún tipo de predilección nin lle fago moito caso ao proceso… non me lembro, sinceramente. É unha canción moi antiga. Eu así reescoitándoa hoxe, a sensación que teño é que me parece lembrar que o tema xurdiu da estrutura harmónica da canción instrumental e que a partir de aí era un pouco buscar esa especie de canto un pouco enaxenado, ilóxico, como de adoración total a unha persoa. Ese “como me mola isto que fas”, e en base a ese retrouso, como comentaba antes, compuxen o resto do tema. Creo que foi así”.

marrones burócratas_fb liceo mutante

É curioso escoitar isto que conta Toño, porque por unha parte reflicte ese lado “enaxenado” e de “adoración total” que temos os fans mandando, dalgunha maneira, unha mensaxe a Mascis, pero ao mesmo tempo declara non ser nada mitómano nin melómano. Pregunteille pola súa relación con Mascis e a súa resposta é desmitificadora, pero á vez tamén é moi bonito escoitar o que di sobre el e o seu estilo, que é outra cousa que quería facer nesta sección: ao falar con xente que botou o seu tempo escoitando determinada música, case sempre teñen algo interesante que dicir.

“Non me interesa un carallo, sinceramente, nin a vida dos artistas nin o seu proceso de composición, nin teño ningún tipo de adoración. Eu creo que todos os artistas son basicamente traballadores, en maior ou menor medida, e fan ese traballo que non é tan diferente doutros traballos. Ou non é tan diferente como se nos quere vender moitas veces a excepción artística. Entón nada, con Mascis pois simplemente hai varios discos de Dinosaur Jr. que teñen unha sonoridade moi moi característica, que eu creo que non deriva unicamente do talento de Mascis, senón pois da produción, dese momento concreto da industria musical e de como encaixaba a súa forma de tocar nese conxunto da industria musical e como chegou a min… E bueno, ten unha sonoridade moi característica que é unha cousa que non se aprecia en moitos artistas, que é esa forma de solear, de facer un manto de guitarras e de destacar por riba, que é moi característica e moi primaria. E a miña relación con Mascis é basicamente apreciar que practicamente ningún artista máis, quitando o seu propio compañeiro Lou Barlow e catro máis, moi pouquiños sonan como sona el, e como sonan eses solos que se fai o tío no medio das cancións.”

Xa vemos entón que as maneiras de vivir a relación con quen fai a arte que disfrutamos son ben variadas, e que o que cantamos nas cancións non ten que corresponderse exactamente co que sentimos. E bueno, aínda que Toño non se considere mitómano, a min a verdade é que tanto a canción de Marrones Burócratas como isto que nos contou deume moitas ganas de escoitar a J Mascis e Dinosaur Jr. Eu xa estiven facéndoo estes días, pero pregunteille a el que canción lle gustaría poñer para ilustrar un pouco o que comenta do seu estilo e dixo “Almost Ready”, que era xusto a que me viña á cabeza e paréceme perfecta para pechar este “Fan fan” porque vai directa ao grano e empeza xusto cun deses solos incribles por riba do manto de guitarras.

Fan fan #2: Los Hermanos Cubero, Bill Monroe e as tradicións

hermanos-cubero-1.jpg
Foto de Albert Badia

 

 

 

 

 

Non tiven tempo a escribir practicamente nada no último mes ou así, porque entre o traballo que teño normalmente e outros máis imprevistos non me quedou tempo a nada. Nalgún día destes no que só dá tempo a ir ao choio e ir á compra (que hai xente que nin iso, claro) acordábame do que cantan Los Hermanos Cubero: “por ganarme la vida la estoy perdiendo”. Non é para tanto porque me gusta o que fago, pero supoño que moita xente o pensa nalgún momento. En calquera caso, póñoo como exemplo porque algunhas cousas que cantan os Cubero véñenme á mente en relación a cousas que me pasan ou imaxino que me poden pasar na vida, así que me alegro de ter sacado unhas horas para seguir con Fan fan, a sección que estou facendo agora en Onda Vital, e facelo con eles.

Podedes escoitala AQUÍ.

E tamén podedes lela e ir escoitando os enlaces aquí debaixo. A entrevista que lle fixen a Roberto de Los Hermanos Cubero foi por teléfono e o son non é bo, pero penso que se entende. E senón, o que di transcribino no texto que segue.

Cando somos fans de alguén é habitual que esperte en nós algo que nos leva a imaxinar cousas. É unha cousa que pasa de moitas maneiras. Por exemplo, hai un libro que se chama Starlust no que Fred e Judy Vermorel recompilaron as fantasías secretas de fans nos anos 80, recollidas de cartas e testemuños orais (o libro está publicado en inglés por Faber and Faber con prólogo de Pete Townshend). En moitas destas fantasías as e os fans imaxinábanse compartindo sesións de gravación, unha familia ou sexo en cuartos de baño con Barry Manilow, David Bowie ou Debbie Harry. A cuestión do desexo é importante, pero desta volta quero falar doutro tipo de imaxinación, que é a que nos leva, no caso da música, a facer cancións nós tamén. Cando creamos algo novo inspirámonos noutra xente e, ao facelo, normalmente convertémonos en parte dalgunha tradición. Hoxe quería pensar na relación entre o ser fan e a tradición, e quería facelo a través das cancións e o discurso de Los Hermanos Cubero.

A primeira vez que escoitei falar dos Hermanos Cubero foi porque os vin no Facebook de Luar. Dicían que mesturaban jotas e música country, e iso pareceume curioso pero como son xéneros que non escoito normalmente non lles seguín a pista. Co tempo o seu nome empezou a aparecerme nos medios indies que leo normalmente e engancháronme porque as letras me pareceron moi sabias e honestas, con ese equilibrio especial entre ser ás veces divertidas, ás veces desgarradoras e ás veces críticas. Repasando a súa discografía atopei que a primeira canción do seu primeiro disco se chamaba “Jota para Bill Monroe”, así que aproveitei que viñeron á Coruña para o Festival Noroeste e pregunteille a Roberto (que é o irmán que toca a mandolina) por que lle fixeran esta canción a Bill Monroe e que relación tiñan con el, para ver onde me levaba.

Pues basicamente esa canción nace como una especie de juego, pero de juego serio. Yo quería hacer música de raíz de nuestra tierra, de Guadalajara, de la Alcarria, pero nos gustaba mucho la música de Bill Monroe. Entonces intentamos mezclar ahí todo. Bill Monroe tiene un estilo instrumental muy marcado: le llaman el padre de la música bluegrass, porque realmente él inventó el género. Con el tiempo, con muchos años estudiándole, mi manera de tocar tiene mucha influencia de su estilo. Entonces compuse esa jota para juntar esas dos influencias, no solo a modo de homenajear a Bill Monroe, sino como punto de partida de nuestra propuesta. 

 

O que comenta Roberto pareceume importante por dous aspectos. Primeiro, porque a figura de Bill Monroe está presente xa nese punto de partida, no concepto inicial do que fan os Hermanos Cubero, co cal vemos como ser fan de alguén pode ser unha experiencia crucial para expresarnos artisticamente. Con todo, o realmente especial é o segundo aspecto: esa homenaxe a Bill Monroe non está feita seguindo o seu estilo, senón levándoa cara a jota, co cal a posición dos Cubero en calquera das dúas tradicións coas que traballan principalmente (o bluegrass e o folk da Alcarria) non é a de seguila como é, senón a de inventar para achegala ao que lles é propio. Así sona esa mestura propia na “Jota para Bill Monroe”.

O caso dos Hermanos Cubero podería parecer estraño, pero penso que é un reflexo de como a maneira na que escoitamos música nos leva a sentir como propias tradicións que son completamente diferentes. Se temos sorte, chéganos a música que temos arredor no lugar de onde somos, e ao mesmo tempo acabamos chegando nós a outras que igual non esperabamos. Así, hoxe en día podemos escoitar a Soleá Morente cantando con autotune unha misa de Fernanda de Utrera, igual que nos 80 podiamos escoitar a Antonio Variaçoes cantando un fado de Amalia Rodrigues cun arranxo new wave. Pregunteille a Roberto como chegaran ás tradicións que mesturan:

La música tradicional de Castilla, de Guadalajara, pues la conocemos de estar allí, de vivir allí. Es algo con lo que creces. Prácticamente lo tenemos de nacimiento, lo tenemos en el subconsciente y lo vives allí día a día. La música americana nos viene más de escuchar la radio, ya de más adolescentes, cuando te empiezas a interesar por otras cosas, por otras músicas, nos empezamos a interesar por ese tipo de sonidos. Antes, cuando nosotros empezamos a tocar eran finales de los 80, principios de los 90, que no había tanta facilidad para encontrar discos. La llegada de internet es para todo, entonces no había nada, se valoraba mucho más cuando conseguías un disco americano de algo así. Se apreciaba mucho más, cada disco lo escuchabas millones de veces, te sacabas los solos, transcribías las cosas… más o menos esos son nuestros orígenes.

Creo que esa dedicación, esas pequenas obsesións cunha canción como para querer aprender a tocala e estudala, é algo propio dos fans. Aínda que internet me fai ter unha atención bastante máis dispersa porque a música se volve infinita, lembro cando só tiña tres discos e transcribín a batería dunha canción de Nirvana e outra dos Beatles. Ser fan motívame a investigar sobre a xente que admiro, e nesta investigación sobre os Hermanos Cubero ao que cheguei foi á sensación de que a música sempre acaba sendo parecida. Non no sentido de ser aburrida por repetir o mesmo, senón porque a humanidade leva miles de anos cantando e, por diferentes que sexan as tradicións, cantamos polos mesmos motivos.

Al final es música popular, música del pueblo para el pueblo. Y al final la temática de las canciones también es la misma, se habla de cosas cotidianas de la vida, de las relaciones de la vida, de las relaciones sentimentales, relaciones familiares, cosas laborales incluso… También, aunque sean ritmos distintos, son mayoritariamente piezas de baile, y en los bailes se socializa, se liga… todo ese tipo de cosas. Tienen mucha raíz común, mucha cosa común. Y es por eso por lo que a nosotros nos resulta fácil mezclarlo, porque en realidad tenemos muy claras todas esas similitudes y esos puntos comunes.

Antes falabamos do achegar as tradicións ao que nos é propio, e creo que o gran logro dos Hermanos Cubero é precisamente trascender a imitación das influencias para transmitir cousas que teñan que ver coa súa vida. A orixinalidade non nace do baleiro, senón que aparece cando engadimos a nosa identidade ás cousas que nos gustan, sexa no musical ou no lírico. Por exemplo, Bill Monroe desenvolveu o bluegrass partindo do repertorio tradicional que aprendera co seu tío violinista, pero incorporando harmonías vocais, solos instrumentais ou acelerando o tempo. E, ao mesmo tempo, compuxo un repertorio propio no que aparece constantemente o seu Kentucky natal: máis arriba está “I’m Going Back to Old Kentucky”, pero podería ser “Kentucky Mandolin”, “Kentucky Waltz”, “My Rose of Old Kentucky” ou a súa canción máis famosa, “Blue Moon of Kentucky” (unha das primeiras cancións que gravou Elvis Presley). Cos Cubero sucede algo parecido no referente ás letras:

Os Cubero non falan de Kentucky, que seguramente sería algo ridículo, senón que falan da Alcarria, a comarca castelá da que proceden, como neste tema que se chama “En la Alcarria para siempre”. Dese xeito penso que a emoción é máis verdadeira: aínda que nós non sexamos da Alcarria ou saibamos onde quedan Maranchón ou Cebreros, os topónimos fano máis real, máis sentido. Este achegarnos ao propio non é só xeográfico, senón vital. Por exemplo, as cuestións laborais guiaban o seu disco Arte y orgullo e nel podían dialogar con outras maneiras de abordar o traballo na tradición, como recuperando “Ya se está poniendo el sol”, un canto de segadores no que se di que se o sol fose xornaleiro non madrugaría tanto. Ao tempo, tamén falaban da inacción dos sindicatos no sector do “metal, construcción y afines” no que traballan na vida diaria, e incluían un par de versos que para min son do mellor que se ten cantado sobre traballo e plusvalía: “soy parte de un porcentaje de unas cuentas financieras / los millones los creamos muchos ceros a la izquierda”.

En “Trabajando en la MCA”, os Hermanos Cubero fan un guiño a Lynyrd Skynyrd, que en “Workin’ for MCA” falaban da súa relación coa discográfica, pero mesturan iso coa estrutura de repetición de versos que se cadra tamén nos sona da nosa propia tradición. Unha tradición que, como todas, tamén aborda o traballo. Podemos velo escoitando a Carmiña Fernández Mariño cantar “nesta fábrica Massó / me estou deixando a vida, mira / mira Maruxiña, mira / mira como veño eu / de tanto empacar sardiña / teño as manciñas perdidas, mira / mira Maruxiña, mira / mira como veño eu”.

Todo o mundo en Galicia coñece a melodía do andar miudiño de cantala ao beber, pero en Asturias é máis coñecida como o himno mineiro “En el pozo María Luisa”, e neste caso Carmiña Fernández Mariño canta sobre o seu traballo na fábrica de Massó no Morrazo*. A mesma melodía expresa cousas ben diferentes porque decidimos que a tradición serve para falar das nosas vidas. O interesante de todos estes exemplos é, precisamente, que nos manteñen ligados a ese pasado ao tratalo como algo aplicable ao presente e non só como un recordo a conservar**.

Está muy bien dejar constancia de cómo fue en un determinado momento, en un determinado sitio, cantado o tocado por determinada persona en una determinada zona, pero a nosotros nos interesa más quedarnos con la esencia de las cosas. Es como el violín de Stradivarius: hoy en día se siguen tocando. Y aunque valen millones y es peligroso llevarlos por ahí todo el día, se siguen tocando porque son instrumentos que tienen cosas que decir. Entonces, para nosotros la música tradicional viene a ser lo mismo. Podríamos intentar conservarla tal como fue en un momento dado, pero realmente la tradición nunca ha sido fija, entonces no hay una manera definitiva de la música tradicional. Un dulzainero de hace setenta años tocaba de una manera, y hace cuarenta años pues tocaba como ese de hace sesenta y con otras cosas más que aportaba él propias. Para nosotros es importante aportar la personalidad nuestra y el momento que estamos viviendo. Si eso puede considerarse a lo mejor modificar la tradición no lo sé, pero nos interesa más comunicar cosas que crear piezas de museo.

Aínda que pareza estraño dicilo de primeiras, ser fan non deixa de ser unha maneira de aproximarse á tradición. Creo que a través dos Hermanos Cubero, o que vemos é como o interesante é que a arte que sentimos como propia sexa o punto de partida para a nosa imaxinación. Desa maneira é como podemos ás veces compoñer as cancións que necesitamos nun momento dado, complementando as que xa existen. O último disco dos Cubero, Quique dibuja la tristeza, para min é un exemplo disto en como se enfronta á perda a través da música, así que quería acabar a sección cun anaco dun tema que se chama “Tenerte a mi lado”, no que xa nos esquecemos de calquera tradición e referente.

* Isto descubrino a raíz da investigación que anda facendo Xurxo Souto e da que falou nun Café da Memoria do Museo do Pobo Galego. No enlace do Diario Cultural no que se escoita a canción de Carmiña Fernández Mariño podedes saber máis sobre o tema.

** Sobre isto lin e escoitei dúas cousas estes días que me fixeron aprender moito arredor desta idea da tradición e para que nos serve: unha é o artigo “Quando o povo baila… está a pensar en ser observado?” de Andar cos Tempos que publicou Sobre as cousas, e que está moi ben para pensar que é o que hai detrás de cando dicimos que algo “sempre se fixo así”. A outra é a última entrega da sección O lume, non as cinsas, tamén en Onda Vital, na que Faia Díaz falou sobre o “Dedín Dedín” e as cancións infantís, incluíndo as variacións que tiveron, teñen e aínda poden ter.

Fan fan #1: Aries, Brian Wilson, Hannah Arendt

30624ac048fd4e2ebd20994ed155ed25.jpg

Volve haber Onda Vital na Radio Galega e volvo colaborar con Xiana, desta vez empezando unha sección nova arredor das cancións de fan, a influencia entre artistas, as tradicións, a orixinalidade… Empeza con Aries falando arredor de Brian Wilson (na foto con Van Dyke Parks) ou Hannah Arendt.

Podedes escoitar o podcast da sección AQUÍ e o programa enteiro (con recital de Samuel Solleiro e Matías Tarrío falando de Lixo Urbano) AQUÍ. Se preferides ler o texto e escoitar as cancións só tedes que seguir cara abaixo. A sección chámase ‘Fan fan’ e vai empezar cunha sintonía caseira que fixen coas miñas compañeiras de Esposa Meri e Mar.

Todo o mundo é fan de algo. Ás veces falamos do fandom como se fose unha simple relación de consumo, ou peor, como se fose fanatismo perigoso. Pero ser fan é unha cousa marabillosa porque sempre é un proceso creativo. Non estou falando de cando simplemente nos gusta unha película ou unha canción, senón do momento no que sentimos unha conexión profunda cunha obra e con quen a fixo. Por exemplo, hai unha canción de Jeff Tweedy que se chama “Please Tell My Brother” que me fixo chorar algunha vez.

A canción fala da familia dende a distancia, fala dese amor que se sinte pero non se di… Cando a escoito, non penso na familia de Jeff Tweedy. Penso en miña irmá e meus pais, e pasa a haber na canción tanto de min como de quen a fixo. Isto é máxico, e ao mesmo tempo é algo que estou seguro de que lle pasou a todo o mundo con algunha obra de arte. Usamos os nosos sentimentos e a nosa imaxinación para completar o que alguén creou, para interpretar o que nos dixo. E esa creatividade ás veces dá pé a novas cancións que veñen continuar ese diálogo. Chameille a esta sección “Fan fan” porque os fans fan, as fans fan cousas novas dende esa relación coa xente á que admiran e quero saber as emocións que saen da experiencia que temos da arte.

Pareceume que para empezar a tratar estes temas sería perfecto facelo con Isa Fernández Reviriego. Primeiro porque son superfan dela, pero tamén porque a súa obra transmite ese carácter de fan en todos os seus aspectos: vese na súa música como Aries, pero tamén no seu blog Magia Bruta ou no seu libro Un Rayo Ultravioleta. Ou se falas con ela, claro. Por exemplo, Isa é fan de Juan y Junior, de William Morris, de Miguel Hernández, de American Spring… Quedei con ela e pregunteille que tipo de relación tiña con esa xente da que é fan.

Aries-01-900x669
Foto de Helena Exquis

Aries: Yo creo que la función principal del arte es comunicarse. Es la comunicación entre los seres humanos. Entonces yo siento que todas las cosas de las que soy fan me apelan, se comunican conmigo y me hacen sentir parte de algo, como acompañada en el mundo… Y también son ejemplos a seguir y me animan a tomar mi propia iniciativa.

Cando unha canción nos afecta profundamente, non é raro que sintamos as ganas de facer música nós tamén. Esa iniciativa que nace case sempre empeza sendo en forma de versións, que son a maneira máis habitual de recoñecer unha influencia. Aries ten unhas cantas, e a min se cadra a que máis me gusta é esta de “The India Song” de Big Star.

Pero esa relación de emoción e identificación non só ten que ser con xente que tamén fai cancións. Tamén pode darse coa literatura, como na adaptación que Isa fixo de Apollinaire no tema “Las constelaciones”. Parece que a idea do fandom apareceu no século XX, e entón faise raro falar de ser fans de xente que escribía no XIX ou que está fóra da cultura popular, pero as liñas da influencia danse en moitas direccións. Por exemplo, en 2007 Isa xa escribira con Charades “Hannah Arendt”, un tema que recollía a influencia desta filósofa, e pregunteille como cambiaba a influencia cando, en lugar de darse entre xente que fai música, se dá entre xente que vén de ámbitos creativos diferentes.

Aries: No cambia mucho. Siguen siendo referentes a la hora de hacer las cosas. En el caso de Hannah Arendt, la canción hablaba del perdón y yo justo en ese momento la estaba estudiando en la universidad y estábamos hablando de la noción que tiene ella del perdón. Que el perdón era la puerta que hacía que las consecuencias de tus acciones no te persiguieran toda la vida. Por eso lo utilicé, y aparte me flipa Hannah Arendt, que sea un referente femenino en la filosofía, y me había leído Eichmann en Jerusalén y me parecía una manera de reivindicarla. En el caso de las referencias musicales te influyen a la hora de producir la música en si, la estética de tu música, y las otras son más a nivel conceptual o en las letras. Supongo que esa es la diferencia.

Arendt.jpg

Así sona Hannah Arendt:

Ademais de aquí, a relación máis pura de fan nos temas de Isa atópoa en “Adieu or die”, o tema que daba título ao seu penúltimo disco.

“Adieu or die” comeza cun sampler de Maruja Mallo collido do documental Mitad ángel, mitad marisco, e inclúe tamén samples de Brian Wilson. Precisamente del sae o nome do tema, tirado dunha frase de “Surf’s Up”, a canción dos Beach Boys que co-escribiran Brian e Van Dyke Parks. Tamén lle preguntei a Isa por que algunhas influencias, como a de Maruja e a de Brian, se filtran de forma máis explícita na súa obra, nos títulos ou no propio son.

Aries: Son cosas que me tocan superprofundamente, y en los momentos en que estaba haciendo esos discos, esas canciones, estaban suponiendo algo muy fuerte para mí. Me estaban flipando, me estaban animando a hacer yo mis propias cosas y formaban parte de ese momento. Los discos al final son como un reflejo de un momento vital, de tu coyuntura en ese período de tiempo, y todas esas influencias son protagonistas también de mi vida en esos momentos. Y también me interesa compartir eso con la gente, y que la gente los conozca. Quiero decir, hay mucha gente que los conoce, pero también hay gente que no… gente joven, que me ha escrito para decirme “oh, descubrí Pet Sounds porque tú hablabas mucho de ellos…”. Y eso a mí me parece muy bonito y me interesa que se esparza por el mundo, mejor que otras cosas. También lo hago por eso.

la-foto-1.jpg

A influencia de Brian Wilson percíbese ben nas cancións de Aries, que tamén teñen as melodías como elemento central, melodías que están entre o fráxil e o poderoso e que moitas veces son cantadas en xogos de harmonías de varias voces… Pero cando somos fans a influencia vai máis aló e afecta na vida. Ademais de coller a voz de Brian Wilson e a frase para o seu título, Isa fixo un fanzine chamado El rábano radiante no que falaba da canción “Surf’s Up” e chegaba a contar como lle atribuía á canción un poder curativo, ademais de detallar as propias conexións da letra con poemas de Alfred Tennyson ou William Wordsworth e sinalar cal era a súa favorita de entre todas as versións da canción: esta de Brian Wilson só ao piano.

Paréceme moi bonito o relato que Isa fai no fanzine de como a canción a acompaña ou a calma, porque a música, fronte a outras artes, ten unha capacidade máis grande de acompañarnos no tempo. Esa compañía ela faina explícita na súa música cun recurso perfecto para as cancións de fan, como é o sampleo:

Aries: El sampleo tiene una cualidad muy guay, que es que coges algo en lo que estaban tocando cinco personas, por ejemplo, y tu los metes en tu canción. Estás cogiendo a un montón de gente y la estás uniendo a tu sonido.

Nese sentido, non deixa de ser bonito que Isa samplee a Maruja Mallo e Brian Wilson pero tamén ao seu can Chicho ou a amigas e amigos dentro dese montón de xente que se une ao seu son, por exemplo neste “Un día cualquiera” de Juramento Mantarraya. Igual que as nosas persoas favoritas nos acompañan na vida e no pensamento, escoitamos as nosas cancións favoritas ao longo do tempo e en diferentes lugares, ás veces medrando con nós. Eses referentes que temos poden converterse en heroes, pero tamén podemos sentilos como amizades, aínda que Brian Wilson non nos coñeza a nós. Porque se a arte é comunicación non podemos evitar sentir que hai unha persoa detrás que nos fala.

Aries: Yo por ejemplo, a Brian Wilson le quiero, tío. O sea, tengo cariño hacia su persona, que igual era un cretino, y sé positivamente que ha sido un cretino en ciertos momentos de su vida, pero hay veces que veo vídeos de él y lloro, porque me supera la belleza de lo que hace… es tan complejo y sencillo a la vez, es tan bonito… Es tan increíble que lloro, y le tengo cariño porque siento que es algo que me ha acompañado durante toda mi vida, que me ha ayudado en momentos en los que estaba fatal, y es como que a esa persona le debo algo. No sé, sientes amor al final.

En definitiva, o que di Isa é outra mostra de que ser fans non é unha cuestión trivial. Ao falar do fandom estamos falando de comunicación, de compañía e de amor. Cando falamos de namorar dunha canción pode parecer unha metáfora, pero ao final o proceso ten moito en común: temos ganas de coñecer, damos importancia a cada detalle, damos voltas na cabeza a cada xesto e chegado un punto aquelo que queremos pasa a ser parte da nosa identidade. Unha identidade que non nace da nada, senón que existe porque existiron outras cousas antes e continuará inspirando a existencia doutras cousas despois.

Aries: Yo creo que la cuestión es que tú crees tu propio universo a partir de todas esas cosas que te gustan. Es lo que hablábamos también hace tiempo de Caetano Veloso, lo que decía de los tropicalistas, de mezclar tus influencias con tu propia realidad. Y entonces es cuando se da un pasito más, y aportas tú algo a algo que ya existía. ¿Sabes también lo que es superbueno de eso? Por ejemplo en “Surf’s Up”, que hay referencias a mil movidas. Joder, es como que es una manera de hacer justicia y decir: antes que tú ha habido un montón de gente luchando para que tú puedas hacer ahora lo que haces. ¿Sabes? Para que seas libre de poder hacer la música que quieres, abriendo el camino. A mí me parece importante y superbonito.

A min tamén mo parece, e por iso pensei que estaría ben pechar este diálogo con Isa e co seu universo escoitándoa cantar un tema dos Beach Boys, “Don’t talk”. Vémonos noutra!

 

 

Son e visión #5: “La fatiga de los materiales” de Ocre

ocre

Aquí a derradeira entrega de ‘Son e visión’: cinco semanas dándolle voltas á relación entre música e imaxe na Radio Galega con este método (se xa escoitaches ou liches as entregas anteriores ignora a explicación):

1. Poñerlle a alguén un tema que non coñeza e pedirlle que conte que imaxes lle evoca.

2. Pedirlle á persoa que puxo imaxes a esa música que explique como o fixo e por que o fixo así.

Nesta participan Edita Oca Edu Poch falando arredor de ‘La fatiga de los materiales’ de Ocre, que sae aí arriba tocando en Saumede nunha foto de Sara Roca.

Este texto (igual que os anteriores da sección) parécese bastante ao que dicimos Xiana e eu na radio, pero non de todo. Pode ter algo máis de información pero tamén ten menos chispa, así que se queredes escoitar a sección podedes facelo NESTE ENLACE. Se queredes ler, seguide para abaixo.

A idea é que, se queredes, xoguedes a ver que imaxes vos evoca a música antes de ver efectivamente cales son, así que aquí vos queda o audio de ‘La fatiga de los materiales’.

Cada vez é máis difícil entender a música, ou a música pop, sen pensar que é un fenómeno audiovisual: é practicamente impensable unha canción de éxito sen o seu videoclip, e iso xa sen pensar no peso da imaxe pública de cada artista. Isto pode parecer que foi así sempre, pero lembro por exemplo unhas declaracións de Lemmy de Mötörhead, nas que dicía que se fixera fan de Chuck Berry escoitándoo pola radio sen saber sequera que era negro. Non podemos frear a nosa imaxinación visual: cando escoitamos soamente unha voz, poñémoslle unha cara, e nesta sección xogamos con iso.

Nas semanas pasadas tivemos unha economista, unha presentadora, unha modelista e un xornalista inventando imaxes para diferentes músicas. Desta volta falei con Edita Oca, que é artesá e deseñadora responsable do proxecto Jatafarta, ademais de participar en iniciativas culturais como o espazo As Almácigas ou o Cineclube de Compostela. Estas son as imaxes que inventou para a canción de Ocre:

Acabo de escoitar este tema e supoño que o título que ten dalgunha maneira me condicionou a pensar no mundo dos materiais. O ritmo a modo de marcha, os sons metálicos, os matices da batería ao longo do tema danlle unha corporeidade a ese material no que estou pensando. Pero penso nun material metalúrxico, pesado, sólido, un material que está en movemento, que choca entre si producindo sons contundentes… Imaxínome estruturas fortes, engranaxes xigantes, poleas e palancas, grandes volumes trasladados por grúas… Aínda que non entendo moi ben o que di a letra percibo palabras como edificios, e rapidamente me sitúo nun escenario urbano. E vexo unha cidade grande, unha grande urbe de edificios altos que se constrúen a si mesmos ao principio, e que logo a si mesmos se desfán. Para darvos unha idea das imaxes que estou debuxando na miña cabeza, venme a idea da película Bailar na escuridade, de Lars von Trier, esa fábrica onde o ruido xenerado polas máquinas harmoniza coa voz de Björk, converténdose en música. E sería algo así como esas máquinas soando, neste caso estes edificios, esas grúas…

Cara o final da canción párase o ritmo e é como se algo se desenchufase. É como se ese festival de edificios en construción e derribo que imaxinaba antes se volvese caótico. É como se a cidade como máquina deixara de funcionar, como se se curtocircuitara. E aí imaxino a alguén aterrorizado, perdido no medio de todo iso, que fuxe do fume dos incendios, das cloacas de auga que reventan, das sirenas e das alarmas que non paran de soar… Ao final finalísimo da canción hai un son parecido ao redobre dun tambor. Este alguén que estou imaxinando eu véxoo como un acróbata que ten a posibilidade de dar un chimpo mortal para fuxir dese remuíño de cousas, pero antes de que o intente todo desaparece.

bjork-dancer-in-the-dark-2000-04.jpg

A visión de Edita ten algo da súa labor de artesá (a min non se me ocorrería pensar tanto na corporeidade dos materiais) e tamén algo cinematográfico, xa feito máis explícito. Ao final o cinema tamén é unha influencia moi importante para a nosa imaxinación visual, pero o vídeo de “La fatiga de los materiales” non vai por aí. O elemento da destrución e o derribo si que está presente a través dalgunhas imaxes, pero o concepto é diferente. Para poder comparar e facernos unha idea do que aparece nel, pedinlle a Edu Poch, a persoa detrás do proxecto de Ocre e responsable (ata certo punto) do clip, que o describise:

O vídeo estrutúrase a partir de gifs animados sobre destrución que se alternan con imaxes máis ou menos estáticas das nosas caras. Para darlle uniformidade estética, cada frame debúxase con círculos de cores sobre un fondo negro.

Aínda que Ocre é o proxecto de Edu, nos seus dous discos hai unha chea de colaboracións (especialmente nas letras), e neste caso o tema fixérono entre el e Bita Barbadillo, que efectivamente aparecen entre eses gifs, ás veces cantando a letra e ás veces simplemente quietos, nesa especie de tempos mortos que aparecen cando nos gravan durante un anaco. Pero chama a atención que as imaxes non aparecen na súa forma orixinal, senón que están transformadas, como explica Edu, en pequenos puntos de cor, seguindo a técnica de impresión dos “semitonos”. Antes de volver sobre o contido das imaxes, quixen saber máis sobre esa escolla estética.

É a estética que elixín para o disco. Gústanme as formas xeométricas e ademais son fáciles de programar. O tema dos semitonos pareceume interesante porque se aproveita dunha ilusión óptica na que, unha vez te afastas o suficiente da imaxe, o cerebro configúraa, enchendo os ocos entre os puntos. Así que construín un programa de ordenador que, baseándose nisto, xenera as portadas dos discos creando unha grella de círculos con diámetros aleatorios. Cada portada é como unha mancha ou unha nube que cada vez pode interpretar como queira. Isto quizais é complicado de explicar pola radio, pero visualmente creo que ten sentido. 

Volvendo ao contido, Edu sinalaba que entre as súas imaxes había “gifs sobre destrución”. A idea da destrución que tamén recollía Edita está presente na letra, que fala de edificios que se desgastan e colapsan, en referencia ao desgaste de outras cousas: a frase coa que remata a canción di “Es el colapso de la arquitectura de la Transición, que no soporta la tensión”. A particularidade do videoclip é que acaba cunha mensaxe que explica que o vídeo foi creado polo ordenador, combinando as caras de Edu e Bita con gifs alteatorios recén descargados da web Giphy. Na propia web de Ocre temos acceso a ese “Xenerador de videoclips”, co cal cada visionado se convirte nalgo diferente.

Eu estiven probando a facer eses diferentes visionados, e non sempre recoñezo esas imaxes aleatorias que aparecen, pero no que está en YouTube creo que identifiquei, por exemplo, a Peter Griffin de Padre de familia, algo de Breaking Bad, a Danny DeVito, un edificio derrubándose ou unha modelo caendo ao chan. E logo na primeira proba saíume Bob Esponja, moito pressing catch, ou Steve Urkel. E volvín probar e saíume algo de anime, un señor oriental fumando, Hora de Aventuras ou Jennifer Aniston en Friends. Con todo isto quixen preguntarlle a Edu de que maneira se relacionaba o discurso da canción co discurso do vídeo e que papel xogaba a aleatoriedade en todo iso. El respondeume isto:

A canción fala da fraxilidade de determinadas estruturas sociais e fai unha aposta por acabar con elas, así que as imaxes dos gifs xiran en torno á destrución, as caídas, a facer mal as cousas, ás cousas que se acaban. A aleatoriedade non ten tanto que ver con esta canción en concreto como co macrodiscurso de Ocre, que utiliza o azar e a apropiación como metodoloxía creativa.

Ese macrodiscurso do que fala Edu é moi bonito de ver nos discos de Ocre, porque se estende en moitas direccións, entendendo a obra musical como unha especie de centro con moitos tentáculos. Tanto o anterior, titulado Torpe, como este Vago van acompañados dunha serie de experimentos web, conectando coa faceta de informático de Edu. Están o xenerador de videoclips e o xenerador de portadas dos que xa falamos, e mesmo un xenerador de carteis, de proxeccións ou ata de notas de prensa. Quixen que me comentase máis acerca destes programas e o que ofrece ao público con eles.

cartel ocre.png
Cartel do xenerador de carteis de Ocre

 

Moito do que fago como Ocre xira en torno ao azar dixital, á aleatoriedade programada por ordenador. É un fío condutor que eu diría que é máis ben un antidiscurso, xa que non hai moita reflexión previa. É máis como un xogo que deixo en mans dun axente externo. Gústame pensar que eu non teño un control completo da miña obra. Supoño que é un xeito de evitar toda a responsabilidade no resultado, xa que me custa moito tomar decisións. Tamén me parece interesante a posibilidade de que cada persoa reciba algo único e inesperado, que, no mundo hiperindustrializado no que vivimos é cada vez menos frecuente.

Na relación entre música e imaxe pareceume interesante tratar este experimento de Ocre por esa idea dun resultado variable, e tirando do fío probei co xenerador de videoclips para “Veranos”, un tema do seu anterior disco, pero resulta que aquel xogaba con contidos de Vine, unha páxina que xa pechou, polo que o que era variable agora reprodúcese sempre coas mesmas imaxes. Comenteillo a Edu a ver que opinaba disto e puxo a súa obra en relación ao contexto actual da rede.

 

 

Internet, desgraciadamente, cada vez está máis centralizado nunhas poucas empresas que cada vez son máis grandes. As que che proporcionan a conexión, as que che dan espazo de servidor, as que che permiten atopar e visualizar os contidos… Cada día somos máis dependentes tecnoloxicamente dun oligopolio. Se queres construír algo complexo na web vas ter que utilizar algunha das ferramentas que che proporcionan estas grandes empresas, que se rexen por criterios económicos. Así que o máis probable é que chegue un momento no que as leis de mercado fagan que estas ferramentas cambien o seu funcionamento ou, directamente, desaparezan. É o que fixo Twitter cando primeiro mercou e logo pechou Vine. Eu, antes de negar este contexto e tentar crear algo perdurable, defino o efémero, a obsolescencia que trae este capitalismo, como unha condición da miña obra. Outra máis das variables que non dependen de min.

Comezamos falando de música e imaxe e acabamos falando de Internet. Ten sentido, porque é o medio polo que accedemos maioritariamente aos videoclips e en xeral á música, e paréceme perfecto rematar a sección cunha reflexión como esta de Edu Poch: os modelos de consumo da rede prometen unha liberdade e unha democracia que non son reais, e contra eles temos a oportunidade de pensar criticamente e poñerlle imaxinación. Non perdades a oportunidade de entrar na web de Ocre e xogar e pensar un anaco. E se queredes ver xa definitivamente o vídeo, aquí está.