Uns apuntes sobre música e audiovisual en Galicia

Imaxe de Pringadas, de Belén Puime

Nos últimos meses tiven moito choio e non me deu tempo a facer versións escritas das colaboracións que fixen no Diario Cultural Zeta da Radio Galega, pero estou recuperándome e aquí vai a primeira delas: unhas cantas ideas xerais sobre algunhas pezas audiovisuais galegas que traballan coa música dunha maneira interesante. Falan Noemia Veiga e Guille LP, que fixeron unha canción orixinal moi bonita para a webserie Pringadas, e tamén Iria Silvosa, que dirixiu a curta A loba contando coa colaboración de Pantis para a música. O podcast, presentado por Lucía Junquera, pódese escoitar neste vínculo, e o texto comezaba cun fragmento de Volonté (sobre o minuto 21), que aquí aproveito para determe un pouco máis nalgunhas ideas e obras para as que non había tempo na radio.

Experimentación e documental

Volonté é un grupo de improvisación libre e noise formado, nesta música, por Miguel Prado, Roberto Mallo e Rafael Mallo (que se cadra a alguén lle soa por ser tamén o batería de Triángulo de Amor Bizarro). Pero Volonté tamén é un filme que realizaron, en colaboración co grupo, Lucía Vilela, Helena Girón, Marcos Flórez e Lucas Vázquez. Gustoume esta conexión na que o mesmo nome vale para identificar un proxecto musical e un proxecto cinematográfico para comezar a falar da maneira na que a música galega se relacionou co audiovisual ultimamente.

Un filme como Volonté achégase á música desde un punto a medio camiño entre o rexistro documental e a experimentación. Desde este último ámbito pódese pensar en filmes como 9 fugas, de Fon Cortizo, ou 7 limbos, de Berio Molina e Alexandre Cancelo, un filme onde a creación sonora e musical non é nin algo que complementa a película (como sucede a miúdo) nin algo que simplemente se rexistra: a obra amosa unha serie de accións sonoras que experimentan co son en edificios e espazos reais, pero non se limita a documentalas senón que xoga coa posta en escena, a montaxe ou as posibilidades dos dispositivos para alteralas (e coas posibilidades da relación entre o que vemos e o que escoitamos). Non a dou descrito moi ben porque non se me parece moito a nada, pero sae xente da arte e a música como o propio Miguel Prado de Volonté, Alejandra Pombo, Loreto Martínez Troncoso, David Santos e Xavi Bértolo de Cró! ou Nacho Muñoz. Estes tres últimos participan tamén na película de Fon Cortizo, apuntando se cadra a un vínculo entre determinadas sensibilidades de cara á música (neste caso ligadas a unha escena entre o jazz, a improvisación e o rock que pode lerse en proxectos como a Metamovida, as Sesións HALO ou a Orquestra de Música Espontánea de Galicia) e determinadas sensibilidades de cara ao cine.

Eses vínculos danse en moitos outros casos. Por exemplo, desde unha aproximación diferente ao experimental pódese atopar a conexión de Urro con Alberte Pagán, para quen musicaron en directo Eclipse metanoico.

Outra das conexións co cinema de Urro está na música de Fóra, de Pablo Cayuela e Xan Gómez Viñas, e no caso do primeiro a relación coa música continúa, ademais de en clips como os de “Os problemas crecen” de Ataque Escampe ou “Grecia” de Das Kapital, na mediometraxe Grecidade, que nese caso si que entraba na categoría de documental e rexistraba a gravación do segundo disco do grupo. Dentro do documental musical a sensación que teño é a de que faltan moitas cousas por contar, e de que hai moito material rico nos arquivos sonoros e televisivos que pode dar pé a traballos de interese: o filme que máis me gustou nese sentido foi Dorothé na vila, de Alejandro Gándara e Olaia Tubío, que busca ás informantes que a musicóloga Dorothé Schubarth gravara en Galicia a finais dos anos 70, e tamén creo que, sen ser exactamente un documental musical, a peli de Álvaro Larriba sobre o Liceo Mutante, Mutantes, é moi valiosa. A primeira pode verse en Filmin e a segunda en YouTube [máis sobre Mutantes nesta entrevista que lle fixen a Álvaro].

Por algún motivo, a pesar da popularidade dentro do audiovisual galego de formatos que teñen que ver coa música (de Luar aos clips do Xabarín) o seu peso dentro do cinema é pequeno. Hai unha chea de cineastas de Galicia que se teñen achegado á música nos últimos anos, pero polo que sexa esas obras non están entre as máis destacadas das súas filmografías: tanto Jorge Coira como Ignacio Vilar traballaron con Luar na Lubre (en Torre de Breoghán e Un bosque de música), o citado Pagán fixo Konfrontationen 2014 sobre o festival do mesmo título, e algunhas figuras asociadas ao Novo Cinema Galego teñen realizado videoclips (Peque Varela para Window Pane, Ramiro Ledo para Ataque Escampe, Xacio Baño para Guadi Galego) pero probablemente, máis aló de que as pezas destaquen máis ou menos na súa filmografía, este formato é considerado menor de forma máis ou menos consciente: a pesar da cantidade de clips dirixidos por Javi Camino, é posible que acaben sendo unha nota ao pé ao lado de Jacinto, premiada en Sitges, Austin ou Fantasporto. Os videoclips de Adrián Canoura para Baiuca son moi populares, tendo tamén en conta que son a base de moitas das proxeccións que realizan no espectáculo en directo do proxecto, pero a miña sensación é que é máis recoñecido polos seus filmes, e que non se valora o suficiente a xente que crea ou creou no vídeo musical como Prenom, Xaime Miranda, Rapapawn ou Belén Montero e Juan Lesta, onde hai persoas que se amañan para desenvolver unha obra persoal no contexto de traballos habitualmente por encargo [sobre isto falei algo máis aquí].

Na ficción dos últimos anos, á marxe do falso documental Un día espectacular. Unha historia da Familia Caamagno (que é a única cousa que se me ocorre na liña de This is Spinal Tap ou as comedias dos Beatles, ao estar protagonizado polo propio grupo nunha versión distorsionada de si mesmos) para min destacan especialmente dúas películas pola súa relación coa escena musical: Las altas presiones, de Ángel Santos, e A estación violenta, de Anxos Fazáns. Na película de Santos soan Fantasmage ou Telephones Rouges e, sobre todo, hai unha actuación de Unicornibot no Liceo Mutante integrada na trama, na que os personaxes ficticios se mesturan con moitas das persoas que fan parte do espazo (e que están tamén rexistradas en Mutantes). Na de Fazáns, o recurso é parecido: os protagonistas pasan por unha sorte de SinSal no que actúan Pantis ou Rabuda ou ven a Contenedor de Mierda. A maiores, Laura LaMontagne interpreta outra personaxe e canta tamén unha canción, e a estrea do filme deu pé a dúas festas violentas, nas que actuaron os grupos citados e Igmig.

Pensei en todo isto cando vin Pringadas, a webserie de Belén Puime. Nela non hai actuacións, pero si que soan Sleepy Spice ou Grande Amore (que penso que conectan moi ben co carácter abertamente xeracional da serie), e gustoume especialmente un momento de catarse no que a rabia dunha das protagonistas se mestura con “Esta pena que ás veces teño”: agora mesmo lémbroo como se o monólogo dela aparecese por riba da música e alternase coa voz de Nuno Pico, integrando dalgunha forma a trama na canción (e non só a canción na trama). Con todo, pareceume interesante neste caso falar sobre o tema orixinal da serie, “Unha pringada máis”.

É unha canción pop preciosa, elegante e pegadiza que me lembrou algo a La Casa Azul, e que conecta coa parte máis emotiva (tamén xeracional) da serie. Quixen ver como Noemia Veiga e Guille LP, que a escribiron e interpretaron, se relacionaron co contido e a dirección da serie, así que lles pedín que mo contasen:

Noemia: O proceso de composición da canción “Unha pringada máis” comeza cando a directora, Belén Puime, contacta comigo para comentarme que está a realizar unha serie de ficción adolescente en galego, e que lle gustaría que fixese a banda sonora orixinal. Para coñecer o proxecto e ter unhas ideas das vibes, do concepto que quería transmitir a través da serie, mandoume os guións de cada capítulo, e nun primeiro momento realicei unha primeira letra e melodía en acústico, que lle mandara a Belén, e comentara que lle gustaba mais que procuraba un son máis electrónico. Nese momento eu pensei que Guille LP sería o artista que encaixaba de cheo nesta idea, e polo tanto no proxecto. Así foi cando contactei con el, e presenteille o proxecto de Pringadas, comentándolle se lle gustaría facer parte del. E el aceptou, ademais de bo agrado, e comezamos a traballar deseguido de xeito telemático. Eu naquel momento estaba estudando en Ourense e el estaba en Santiago de Compostela. Traballar con Guille é marabilloso, temos unha forma de traballar moi sinérxica, compartimos gustos e ideas semellantes máis tamén diferentes, que combinadas eu considero que chegan a bo porto. Asemada, comentar que foi unha experiencia incrible poder formar parte deste proxecto no que traballaron e traballan xente moi nova, na meirande parte persoas da xeración Z, con moito talento, que queren crear series, webseries, pequenas curtas… en galego, para a mocidade galega, que saben que é un nicho que non se está a cubrir e tamén nos fai ilusión facer o noso propio contido.

Guille: É curioso que ata o día antes de meternos a gravar non tiñamos un estribillo para a canción. Pero o mellor foi despois chegar á casa con todas as tomas de voz de Noemia e construír a produción a partir diso ata o resultado final. O obxectivo en mente creo que foi sempre a de facer unha canción que soase super super pop, e que contrastase a letra como de postadolescentes universitarios tristes cunha base que ía soando cada vez máis festiva. Ao final rematamos cunha sonoridade que, en realidade, difire moitísimo da que temos Noemia e eu en solitario, que tamén somos moi diferentes entre nós, pero ao mesmo tempo creo que contén moitísimo de ambos os dous. E ao mesmo tempo creo que condensar toda a esencia dunha serie como Pringadas nunha canción foi tamén un exercicio moi chulo como para conectarnos co que significa pertencer á nosa xeración e, por que non dicilo, abrazar o feito de que tamén somos unhas Pringadas e cantalo con orgullo.

Esta idea de colaboración e de diálogo entre quen está construíndo o filme e quen está construíndo a música, no que se parte dunha sensibilidade común e se negocia a dirección que pode tomar a composición, pode ser similar ao de moitas outras conexións entre cineastas e músicas. Paréceme especialmente bonita e simpática a que contaba David Lynch en Catching the Big Fish sobre a súa maneira de traballar con Angelo Badalamenti:

“A maneira na que traballamos é esta: gústame sentar ao seu lado na banqueta do piano. Eu falo e Angelo toca. Toca as miñas palabras. Pero ás veces non entende as miñas palabras e toca moi mal. Entón digo “Non, non, non, non, Angelo”. E cambio un pouco as miñas palabras e toca doutra maneira. E entón digo “Non, non, non, non, Angelo”, e cambio as palabras. E, dalgunha forma, a través deste proceso pillará algo, e eu direi “Iso é!”. E aí el empeza coa súa maxia, seguindo o camiño correcto. É divertidísimo. Se Angelo vivise na casa do lado, gustaríame facer isto todos os días. Pero el vive en Nova Jersey, e eu vivo en Los Angeles”.

Despois de escoitar a perspectiva de Noemia Veiga e Guille LP, que son quen reciben a encarga, apeteceume indagar un pouco sobre un proceso parecido desde o lado contrario, o de quen a fai. Así que falei con Iria Silvosa, que contou coa música de Pantis, o proxecto musical de Rubén Domínguez, para a súa curta A loba.

A loba é unha película feita para a Invernada de Cine de Xermade, filmada en Super8 na Terra Chá e que traballa coa escuridade da noite, xogando coas texturas e o grao da imaxe. Iria contoume que nun comezo a peza non ía ter música:

Interesábame a noite, o grao que podía dar esta premisa da noite ao filmar en Super8, as texturas… explorar este espazo desde esta posición, que podía saír ben ou moi mal. E, de feito, ao principio saíu moi mal, porque todo o que filmara estaba demasiado subexposto. O caso é que cheguei a filmar, cheguei a revelar, chegaron a verse imaxes máis ou menos nítidas e fixen unha primeira montaxe na que cheguei a un bloqueo, e foi aí cando pensei que bueno, esta peza que nun principio ía ser muda (quería traballar co cine na súa forma máis primitiva de imaxe e conceptos máis abstractos) non acababa de funcionar, e pensei en engadir o son. E quería que este fora traballado desde un punto non diexético e máis afastado deste concepto máis primitivo que tiña. Como referentes que me interesaban tiña a Bertrand Mandico, sobre todo co seu traballo d’Os rapaces salvaxes, onde tamén traballa coas texturas do cine en celuloide, e por parte da banda sonora usa temas máis electrónico-experimental… chamábame moito a atención ese contraste (que hai xente á que lle horroriza). E nada, ese foi o punto de partida: este bloqueo, esta referencia… e con isto foi co que cheguei a Rubén.

Neste punto comeza, entón, ese proceso de diálogo (neste caso a distancia en lugar de sentados na mesma banqueta) a través do cal a música da peza e a propia peza van tomando forma. Inicialmente, Iria envía material a Rubén:

O primeiro que lle ensinei nin sequera foi o que eu montei, senón as bobinas literalmente, dixitalizadas na mesma orde na que foran filmadas. É dicir, sen montaxe, só coa montaxe en cámara por así dicilo, pero bueno, que eu no momento de filmar tampouco estaba facendo unha montaxe consciente, así que foron imaxes completamente en bruto cun pequeno dossier que lle fixen para explicar catro ideas que podía haber aí dentro, que era a lenda da que partía da bandoleira Pepa a Loba, que se supón que estivo por terras chairegas, e que a esta zona na que eu fun filmar de noite, a idea de fuxida polo monte, ás escuras (como eu imaxinaba a esa persoa fuxindo) por ese camiño real que conectaba Mondoñedo (que antes era a capital do Reino de Galicia) con Ferrol…

De volta, Rubén envía composicións con son, e comeza unha “correspondencia artística”, como a denomina Iria: “Eu enviaba unha montaxe, el enviaba as impresións traducidas a son nesta banda sonora, iamos calibrando ritmos… A min interesábame moito traballar tamén a textura desde o son, o grao, as rasgaduras da propia película coa cámara…. No corte da radio pódese escoitar un pouco máis a maneira na que a banda de son, penso, traslada este xogo coa textura. Se no caso de Lynch e Badalamenti eran as palabras as que daban pé ás músicas, no caso de Iria a ferramenta (aínda habendo tamén referentes musicais como os propios traballos de Rubén no disco Baldíos e en Chicharrón, Sigur Rós ou Thom Yorke) son máis ben as imaxes:

En realidade non tivo complicación ningunha, foi sencillo porque era eu mándoche estas imaxes, ti compón algo totalmente libre, porque eu non sei falar en termos de música, sonido… Así que o que facía era comunicarme con Rubén a través de imaxes sobre todo, facendo esquemas, buscando recursos a partir da linguaxe que eu manexo para comunicarme con esa parte de creación sonora da que eu non sei absolutamente nada.

Quizais o feito de que Rubén Domínguez faga música e tamén audiovisual baixo Prenom, con Mar Catarina, fai del unha escolla especialmente atinada para establecer esa comunicación. No seu caso, o Baldíos que Iria citaba como unha referencia a nivel sonoro apareceu á vez como un disco e un filme, amosando unha creación paralela no visual e no musical, coas cancións fragmentadas e vinculadas a espazos e a imaxe mesturando material doméstico, fragmentos de rodaxes, viaxes e o tratamento para un guión escrito polo propio Rubén en 2005. Eu non son imparcial porque son fan e amigo seu e colaborei con Pantis, pero paréceme unha obra moi emocionante que dá pé a pechar este texto amosando outro tipo de relación entre música e imaxe e constatando, creo, que podemos facerlle caso aos vínculos que se dan entre unha e outra no audiovisual galego.

Son e visión #4: “Brotar” de Alifáfaro

alifafaro.jpg

Outra máis de ‘Son e visión’: falamos de música e imaxe na Radio Galega e, como non podemos poñer imaxes na radio, seguimos este método, que se escoitaches ou liches as entregas anteriores xa coñecerás:

  1. Poñémoslle a alguén unha música que non coñece e conta que imaxes lle evoca.
  2. A persoa que puxo imaxes a esa música explica como o fixo e como traballa.

Hoxe en día a música vai moitas veces acompañada de imaxes que nos dan feitas en forma de videoclip, pero hai un momento no que está aberta a que cada quen lle asocie as que se lle veñan á cabeza. Aquí buscamos recrear un pouco ese momento, e desta volta facémolo con ‘Brotar’, do dúo vigués Alifáfaro, a primeira música sen letra nesta sección. Participan Montse Piñeiro Anxo F. Couceiro.

Se queredes escoitar a sección tédela aquí. Se preferides ler, seguide cara abaixo. Se queredes xogar a ver que imaxes vos evoca, dádelle ao play no vídeo pero pechade os ollos, claro.

Desta volta o xogo da sección serviume de escusa para falar cun amigo que vive fóra e que me pareceu que podía dar unha perspectiva diferente á das anteriores semanas. El é Anxo F. Couceiro, é xornalista e se cadra tedes lido algún texto seu no País, Luzes, Vice, Pronto ou Lecturas, ou escoitado hai uns anos algunha colaboración súa aquí na Radio Galega, en Sala 5. Co de que a perspectiva ía ser diferente acertei, porque explicou bastante pormenorizadamente por que a música o levou a estas imaxes.

O primeiro que me vén á cabeza ao escoitar a música é así como un camiño de falso retorno. Digo de falso retorno porque esas cordas aloumiñadas do principio transmítenme sensación de volta á casa, pero ao mesmo tempo hai como un punteo naif, non sei se xilofonado ou que, que fai que non me tome moi en serio esa mesma volta á casa. Como se o tema quixese introducir un rollo dreamy pero de forma irónica. Entón para traducir a imaxes as voltas á casa eu recurriría ao Mago de Oz, que deixou como esmagada na memoria esa cousa literal das baldosas amarelas, pero neste caso como hai de fondo un piar tropical, diría que sería como un camiño de area no medio dunha illa pero con selva ao redor. Pero sería un camiño que se volve contra nós por esa cousa irónica da que che falaba antes, e tamén polos coros masculinos. Os coros masculinos para min teñen un lado perverso cando son adultos. É dicir, os coros na música, sobre todo na música contemporánea, que rescatan os coros da música clásica, tentan introducir como ese rollo anxelical, así como celestial, pero cando son coros masculinos e adultos transfórmase esa celestialidade nalgo inquietante. Porque un home adulto que canta nun coro é inmediatamente algo desagradable, como un fraile barrigudo do que non te podes fiar. E como é unha volta á casa, un camiño de volta á casa, pois imaxínome así a polifemos enormes que dalgún xeito están tentando enganarme, levándome por sendeiros equivocados ou algo así. Penso que nada máis porque é un tema bastante breve, e esa brevidade alimenta tamén esa sensación de falso retorno, de que pensas que estás idilicamente volvendo á túa casa por un camiño tropical fantástico pero en realidade hai uns xigantes que están facéndoche unha putada.

wizardofozrubyslippers0409b.jpg

A verdade é que fixen un pouco de trampa, porque cando dixen que esta era unha música do dúo Alifáfaro din a entender que eran un dúo musical, pero realmente son un dúo de música e animación, así que xa non hai o que falamos outras veces dun discurso na canción que choca ou coincide co discurso do videoclip, porque isto non é un videoclip. É unha curtametraxe na que Rubén Abad (que toca en Trilitrate, Cró ou Peña) se encarga da música e Montse Piñeiro das imaxes, e de feito, a melodía breve en plan Hawaii coa que arrinca a peza é a dunha cabeceira, como se fose a das “Merry Melodies” da Warner ou algo parecido. Pedinlle a Montse que nos describise o que se ve neste “Brotar”, para así poder tamén ver se se parece algo ao que imaxinou Anxo.

“Brotar” é unha peza que fala do pracer de facer libremente, do gusto polas cousas sinxelas e do traballo feito a man. É unha animación completamente artesanal, e está traballada principalmente coa técnica de animación de marionetas, e conta a historia de Mirta, unha personaxe misteriosa á que lle gusta recolectar flores e que agocha un segredo, ou máis ben sabe algo que nós descoñecemos.

O lado perverso que imaxinaba Anxo non aparece para min nas imaxes de “Brotar”, pero el partía de oír a música, como no proceso dos videoclips, e Alifáfaro formulan unha relación diferente entre o sonoro e o visual. Normalmente hai unha certa xerarquía entre as dúas cousas: no cine, o habitual é que quen compón a música o faga cando xa se crearon as imaxes, e no ámbito do videoclip xa vimos que sucede ao revés. Pregunteille a Montse se no seu caso algunha das partes primaba sobre a outra.

Neste caso non sabería dicir que é o que prima sobre cada cousa. Traballamos moito á par, pero este vídeo en concreto comezou pola animación. Mentres eu gravaba, Rubén fixo unha música e a partir do material que xa estaba avanzado (as personaxes, o storyboard), e unha vez que a peza estaba acabada, vimos que non era exactamente o que a peza precisaba, e entón compuxo algo concretamente para a imaxe. E despois, sobre iso que el compuxo axustamos cousas de montaxe e cambiamos algunha cousa máis pequena. En cambio agora, por exemplo, estamos a traballar a partir dunha música que el xa fixo e a idea é ir buscando ao longo un equilibrio entre as dúas partes, e sobre todo que os dous teñamos a máxima liberdade á hora de facer e de propoñer. Que bueno, é bastante sinxelo porque vivimos xuntos, e entón estamos compartindo moitas veces o proceso de traballo.

Ao ver “Brotar” temos uns intertítulos que van fiando para nós a historia, que se conta entre imaxes nas que vemos á protagonista no seu universo e outras que teñen un carácter máis abstracto se as sacamos do contexto. Ao tempo que se mesturan eses estilos, tamén se mesturan as texturas, sobre todo as da cerámica e do téxtil, pero tamén ata de plantas que recolleron para a ocasión. Déixase ver en todo iso a chea de recursos que ten Montse, que ten formación de escenógrafa e, ademais de ter feito imaxes para a música de Peña ou Mateo Mena, traballa coa ilustración e a cerámica artística. Pregunteille que lle aportaban a animación e o proxecto de Alifáfaro.

Este é un proxecto autoeditado, e a animación permíteme facer o que quero sen necesidade de ter moito diñeiro. Gústame moito facer maquetas en xeral, e as cousas a pequena escala dánseme ben e apórtanme algo como moi especial. A nivel de produción, tamén, por vir das artes escénicas, o feito de poder traballar materiais domésticos simplifica moitísimo o proxecto e sírvenos tamén para que se poida levar a cabo. A iluminación, por exemplo, que é unha das partes máis importantes para min, está feita con flexos e lámpadas de neveira, e ademais este formato permíteme xuntar o mundo da cerámica e o da escenografía, e ao mesmo tempo aprender algo novo tamén.

Todos eses recursos dan pé a un gran nivel de detalle dos escenarios e a personaxe. No facebook de Alifáfaro explican incluso que os libros que aparecen son reproducións a pequena escala dos que teñen pola casa. Manteñen así un equilibrio entre a fantasía e a realidade, e iso enténdese cando aparece o texto final que di “dedicado ás avoas”, porque a sensación que transmite “Brotar” é parecida á percepción que podemos ter delas de pequenos, cando enchemos o que non entendemos de todo coa imaxinación e algúns detalles nos quedan gravados na memoria. Montse explícao mellor:

A protagonista, Mirta, está inspirada moito nas miñas dúas avoas. O mandil, a Pamela da discoteca Pirámide que levaba para ir á finca, as mans enormes de sachadora profesional… a unha delas, Isolina, gustáballe moito andar descalza pola casa, e tiña os pés duros coma cañotos… e tamén esa cousa misteriosa que ten a personaxe vén da sabedoría de quen traballou no campo ou no mar, e que a min sempre me sorprendía, como de meiga vella. Sabían cando había que botar as patacas, o perexil para que nacese todo ben, os nomes de todos os peixes, os nomes dos paxaros… desfacían un traxe e sacaban dous [risas] e bueno, parecíanos algo moi sorprendente.

O que levamos visto ata agora con Montse ten que ver con esta primeira peza de Alifáfaro, pero, para ir rematando, quixen preguntarlle que plans de futuro tiñan ela e Rubén para o proxecto e se pensaban complementar o facer pezas audiovisuais como esta con algún tipo de espectáculo en directo. Isto foi o que me comentou:

Alifáfaro é un proxecto a longo prazo. A idea final si que é levalo ao directo, pero hai outras cousas que nos gustaría facer antes. Esta primeira parte do proxecto fala da memoria, e agora estamos a preparar un disco e un novo vídeo, ademais dun podcast no que falamos dos nosos referentes, as cousas que nos gustan… E bueno, para adaptalo algo ao escénico temos moitas ideas, que moitas veñen das marionetas e dos primeiros xoguetes de animación de finais do século XIX, e a idea tamén é traballar a maqueta no propio escenario. A nivel musical tamén ten a súa complexidade, porque nos gustaría ter como premisa prescindir de empregar cousas pregravadas, entón habería que contar con máis xente e para iso fan falta cartos. Así que imos moi pouco a pouco, dende o máis pequeno ata o máis grande despois.

Hoxe asomamos entón ao inicio dun traballo que pode acabar sendo moito máis complexo e extenderse en moitas direccións, pero por agora xa serve para seguir pensando en maneiras diferentes de relacionar a música e as imaxes. Se queredes comprobar como é realmente “Brotar” de Alifáfaro (que a estas alturas espero que si), tedes o enlace máis arriba.

Álvaro Larriba: “O que quería era ensinar o que había detrás do Liceo, que son as persoas”

Mutantes Final v1.00_48_37_09.Imagen fija007.jpg

Hoxe A Cuarta Parede publica esta entrevista que lle fixen a Álvaro Larriba sobre a súa peli Mutantes, que proxectaremos á noite no Cineclube de Compostela. Como xa está alí, non vou colgala aquí, pero si avisarvos de que con ela se aprende moito sobre activismo, traballo e gravar cousas ás que estás moi achegado. E que é unha peli que ten que ver coa vontade, coa urxencia de facer por riba das circunstancias (supoño que igual que o Liceo). Un extracto do que di Álvaro que penso que exemplifica o primeiro:

“A xente máis ou menos sabe que tipo de música se toca alí, que cine, que teatro, que cousas se fan… pero a xente moitas veces non ten moito coñecemento de como se traballa alí, que é o realmente interesante. Todos temos amigos que están desconectados deste mundo, que non teñen este tipo de intereses, e moitas veces cando explico o Liceo cústalles entender que a xente traballe de balde e cousas deste tipo. É naturalizar, ensinar que é xente que é moi distinta entre si pero que se xunta e fai isto, que se establece unha relación entre xente que non ten nada que ver pero se une por un fin común. Sentía a necesidade de facer algo sobre o Liceo que fose distinto aos puntos de vista que se deran ata agora. Non contar a marabillosa vida do Liceo Mutante, senón que a xente discute nas asembleas, que temos unha rata vivindo no Liceo, que chove dentro… O Liceo é marabilloso, pero traballar alí ás veces é unha putada, chegas e atopas todo feito un cristo… Iso é realmente o Liceo. O outro tamén, pero o día a día no Liceo é así.”

E outro que penso que exemplifica o segundo:

“O Liceo para min é vital, en Galicia, en España e sobre todo en Pontevedra. Non volvería a Pontevedra por nada, se non fose porque está o Liceo alí. Eu creo que cumpre un papel moi necesario. Nós mesmos, a xente que tocou, toca ou vai tocar en bandas e que temos unha forma de pensar que non é tan asociada ao capitalismo á hora de facer o que queremos, dentro da música, do cine, do teatro, da autoedición, dos fanzines… o Liceo é simplemente un instrumento para poder compartir entre nós o que facemos. E ten que estar. Se non está buscaríamos outra forma, pero por sorte reuníronse dez persoas hai sete anos en Pontevedra e decidiron poñer pasta do seu peto, que non tiñan, e comezar a facer cousas. E iso é positivo, eu aprendín un montón. Cando empezou eu tiña vinte anos e non pensaba tanto nestas cousas, e grazas ao Liceo agora teño unha forma de pensar moi distinta. E por culpa diso posiblemente non me vai tan ben [risas] pero son feliz co que fago. Mentres queira facer películas e queira facer música ou o que sexa, grazas ao Liceo vou facelas dunha forma máis libre.”

rexistro|8| vou deixalo todo

Fixen outro vídeo para o arquivo de Prenom. Este foi de casualidade:

Este vídeo é así como podería ser doutra maneira ou non ser. Mar levou a cámara ao Liceo e nun momento díxome “grava aí algo a Pablo Und Destruktion”. Esa cámara é fantástica, ten un micro ben xeitoso e un zoom de moitos aumentos que pixela dunha maneira moi bonita, así que aproveitei iso e busquei cousas. Primeiro mirei a Berto Fojo, ilustre batería, mirando dende detrás da batería. Logo quixen mirar moi de preto a Pablo. A imaxe vólvese así outra cousa estraña e rítmica. É unha persoa pero tamén son liñas e cores, rastros e algún efecto estraño da falta de luz. O mesmo pasa coas baquetas. Logo atopei que a columna que tiña diante da cara non era tanto un problema como unha oportunidade para facer falsos fundidos. Tamén atopei a Mar, claro, a Jose anotando cousas e houbo algún cacho no que non atopei gran cousa. Ao acabar o concerto fun ver se gravaba a algún dos moitos amigos e amigas que hai no aniversario do Liceo Mutante pero os dous primeiros tiñan pavor á cámara e ao asustalos quedoume mal corpo e supuxen que era cousa do destino así que lle devolvín a cámara a Mar e xa non gravei máis. Logo díxome se quería montalo pero decidimos que iamos deixalo todo, igual que canta Pablo na canción. Fixo Mar un par de transicións para pegar os tres clips de vídeo que debía haber.

A maiores disto que puxen no texto de introdución hai outra cousa: non me lembraba para nada de que cancións gravara. Normalmente teño a sensación de que cando gravo a alguén tocando me fixo máis en todo, e na relación do son cos xestos e os movementos, pero desta vez pasoume ao revés. Tamén porque estaba xogando a buscar uns efectos visuais que non tiñan necesariamente relación co que escoitaba. Deberían tela? Eu tendo a pensar que é mellor que si.

rexistro|5| burela ela ela

 

Hai unhas semanas fun tocar de sustituto con Ataque Escampe ao Xebra de Burela, e fixen este vídeo para o Prenom arquivo, un proxecto que empezou Mar Catarina e que me gusta moito porque creo que ten o máis bonito que poden ter os vídeos de escenas musicais: como son parecidos a vídeos domésticos, están cheos de momentos felices e divertidos, celebracións que entendes e disfrutas máis completamente se coñeces a quen sae. Teñen naturalidade e un pouco de performance. E como a miúdo están feitos por xente con inquietudes cinematográficas (ata agora Mar, Rubén e Gael), teñen un aquel de inventiva estética na gravación e na montaxe, pero sempre cunha despreocupación que agradezo moito. E claro, son recordos bonitos que doutra maneira se perden. De pequeno nunca tivemos cámara na casa e agora boto en falta algunha cinta de momentos bonitos como este, no que puiden tocar cun grupo que me encanta, ver un concerto marabilloso de Oh Ayatollah e en xeral volver á casa feliz.

Mar díxome algunha cousa máis sobre a súa idea de facer o arquivo o outro día que lle preguntei:

“Véndese unha idea de democratización da imaxe pero quen posúe esas imaxes, ou as imaxes que crean a historia dun pobo, son as institucións. Entón claro, as institucións difúndenas, manipúlanas, utilízanas para crear un relato e unha historia que está determinando a nosa percepción, o noso imaxinario colectivo sobre unha realidade. Cando ti fas un arquivo, en certo modo estás resistindo ou creando unha subversión a ese arquivo institucional que se transmite a un pobo“.

Se a alguén que lea isto lle interesa o tema, o ano pasado escribín un texto sobre os vídeos desa escena underground galega para presentalo aos premios María Luz Morales e está publicado nos Papeis da Academia.