Pop e amor con Columna Vegana

May be an image of 3 persoas
Foto collida do Facebook de Columna Vegana

Hoxe estiven no Diario Cultural Zeta da Radio Galega falando con Antonio Méndez sobre Columna Vegana, que compartiron as súas opinións sobre a diferenza xeracional dentro do proxecto, o público ao que se dirixen, o amor e o pop. Podedes escoitar o podcast neste enlace e ler a versión en texto (algo máis matizada e se cadra algo máis caótica porque aquí, para ben ou para mal, non hai límite de espazo) a continuación. Recomendo comezar escoitando o “Himno do amor”.

Cando vou colaborar no Diario Cultural Zeta e teño que pensar que temas levar, ás veces rállome. Pásame por dous motivos. Un é que non sei quen está ao outro lado: non sei se está escoitando xente nacida no 2005 ou xente nacida no franquismo. Outro é que non son da xeración zeta, e entón non quero darmas de entendido sobre tendencias das que seguramente vou enterarme bastante tarde. Busco un equilibrio entre o que me gusta, o que fai xente máis nova ca min, o que penso que pode interesarlle a esas persoas… pero logo doulle clase a xente moi nova (de dez ou doce anos menos ca min) e intúo que hai certa distancia nas cousas que nos interesan e en como vemos a vida. Así que, pensando nisto, pareceume bonito preguntarlles a Columna Vegana como levan eles a cuestión da diferenza xeracional, porque o seu vocalista Estevo naceu a comezos dos 80 e Corbi, que toca a guitarra e os sintetizadores, naceu unha década máis tarde.

Estevo: Para falar da diferenza xeracional entre Corbi e máis eu creo que é importante contextualizar co lugar onde naceu Columna Vegana, que foi o Liceo Mutante. O Liceo Mutante foi creado por xente da miña xeración, nacidos a comezos ou mediados da década de 1980, hai dez anos. Pero hai cinco anos chegou unha nova fornada, unha nova xeración, que son os que chamamos os “young ones”, e foi moi enriquecedor para o Liceo: novas ideas, moitas ganas, moito espírito… e a raíz disto foi como naceu Columna Vegana. Entón esta diferenza xeracional eu creo que é bastante enriquecedora. É moi divertido compoñer, falar de grupos de música que nos inflúen de distintas formas… retroalimentámonos bastante ben, creo eu.

May be an image of 2 persoas
Tamén do Facebook de Columna Vegana

Escoitando a Estevo dinme conta de que igual o peor que se pode facer é pensar moito en cuestións como estas. Penso que a idade dános uns referentes culturais determinados (especialmente os máis masivos) pero que o importante son as actitudes. Pódese ser vello e non ser un pureta se conservas certa curiosidade polas cousas e non actúas como se estiveses de volta de todo (nin tentas apropiarte de cousas só para crear unha imaxe xuvenil de ti mesmo). No caso de Columna Vegana gustoume precisamente a súa actitude nas dúas cancións que publicaron ata agora: falan de dous grandes temas (o amor e o pop) e ao escoitalos paréceme que fan o esforzo de reflexionar, de formular emocións ou ideas que poden parecer contraditorias… como se o proceso de pensamento sobre algo (no que se xuntan o que as cousas son e o que poderían ser, ou o que sentimos e o que racionalizamos) quedase plasmado na letra e na música. Ten isto relación coas diferenzas xeracionais? Se cadra non moita, pero penso que as cualidades máis admirables da xuventude son a curiosidade e o convencemento (ás veces relacionado coa inconsciencia) e, dalgunha maneira, Columna Vegana transmiten (ou utilizan) iso.

Por exemplo, no texto que acompaña o “Himno do amor” din que teñen “a esperanza, o desexo – ou a inercia – de compartir listas de Spotify para facer a cea en parella”. É esa actitude que recoñece tres elementos tan diferentes detrás do amor a que admiro: unha especie de presentarse honestamente como vítimas dunha construción social pero sen facelo como denuncia, senón como celebración, nun tema no que soan as campás da voda dos pais de Corbi e tamén uns coros apaixoados que me lembran a “This Must Be the Place” dos Talking Heads.

Estevo: A visión do amor que temos Corbi e eu creo que coincide bastante, e penso que, máis alá das diferenzas xeracionais que podemos ter, temos unha mesma visión do amor polo contexto cultural no que nos formamos e do que nos fomos alimentando. Cremos que a visión do amor romántico que se nos viu vendendo é un construto cultural, pero penso que nos últimos tempos está deconstruíndose e nós simplemente queremos achegar outro punto de vista. Nin máis feliz, nin máis correcto, simplemente a nosa visión do amor. Estamos moi felices co amor, cremos firmemente no amor, somos grandes defensores do amor… O amor é felicidade.

Foto de Pablo Patilla

Supoño que a estas alturas xa se entende que o da diferenza xeracional era máis ben unha escusa para botar a andar un texto sobre o amor e o pop, que son dúas cousas relacionadas moi de preto. No que fan Columna Vegana hai un diálogo constante con esa idea do pop e ao mesmo tempo non soan como o pop habitual de hoxe. E o pop fala de moitas cousas, pero normalmente non fala de si mesmo, que é xusto o que fan eles na súa “Canción pop”.

As referencias culturais que compartimos (tamén sobre o amor) son as do pop, precisamente porque non as escollemos (como vai apuntar Corbi máis abaixo no texto). Podo facer un chiste sobre Rosalía ou C. Tangana porque aparecen nos telexornais que vemos eu e meus pais, na radio, nas playlists oficiais das plataformas ou de fondo en La isla de las tentaciones. Algunhas cousas do pop cambian en cada época pero outras permanecen, e por iso podemos recoñecer o que era pop antes do noso tempo. Supoño que calquera entende que “Be My Baby” é pop: algo que pode ser complexo pero non o parece, e que apela ás preocupacións do común da xente. É xusto unha cousa que explicaba Estevo apuntando que se dirixen a un público xeral e non a un en concreto.

Estevo: Cales son as principais inquedanzas da xente? Pois lamentablemente non son as reformas laborais, non son os dereitos das persoas… senón pois outras preocupacións máis mundanas, como… ligar. Hai máis xente con Tinder que afiliada a sindicatos. Bueno, nós, Corbi e máis eu, Columna Vegana, temos grandes preocupacións sociais. Tamén as transmitimos noutras cancións. Pero tamén temos os nosos corazonciños e falamos do amor, e tamén temos as nosas inquedanzas culturais e falamos do pop.

Nesa liña, Corbi mandoume un audio explicando máis polo miúdo a concepción do pop que está detrás da “Canción pop”:

Corbi: Cuando queremos hacer una canción pop apelamos a lo que es una especie de pop atemporal, un pop que siempre ha sido pop y siempre será pop, en esta especie de concepción de cual es la idea de pop mismo. En mi cabeza, y entiendo que será un lapsus generacional entre Estevo y yo, lo que más suena a pop del mundo, el pop más ortodoxo, es Green Day. Y es porque cuando crezco y escucho música, la música que escucho es la que aparece en la radio, la que viene a mí, no la que yo busco, y eso es un poco lo que hicimos en la canción. Cogimos una especie de versión hipertrofiada, distorsionada de Green Day para darle este matiz de la mítica cosa “más real que la realidad”. Está claro que nuestra canción no se parece demasiado a Green Day, pero en su centro compositivo sí hay esa referencia, sí hay esa cosa metanarrativa que ya decía Estevo, de “estrofa e retrouso”.

May be an image of 2 persoas
Foto de César Patiño

Estevo falaba dese carácter autorreflexivo apuntando á súa formación como filólogo, que fai que lle guste a literatura que fala da literatura e os metadiscursos en xeral, ademais de sinalar o interese de que haxa un debate sobre o que é o pop. A ese respecto, o debate que formulan Columna Vegana pode facernos repensar que relación ten o pop co son, coa industria, co carácter masivo… Todo se cadra desde esa actitude que describía inicialmente, na que celebran cousas das que sinalan os seus problemas, acadando esa cualidade escasa de ser divertidos e serios a un tempo. Corbi mandoume un audio de dez minutos no que apunta polo menos tres claves:

1: Me parece que el centro sobre el que pivota Columna Vegana es una especie de performance, de actitud performativa del estrellato. No hasta sus últimas consecuencias, pero sí en lo básico: un grupo que pretende estar dentro de esta especie de veta histórica de la fama y la gloria pero viviendo, y siendo, y ejecutando la absoluta miseria.

2: Me parece como que el “pop” nunca intentó asaltar los cielos, o que iba con la boca pequeña. Se admitía que había un arte erudito del que la Rolling Stone o la Rockdelux hacían de portavoces, de una especie de fuego sagrado de Bob Dylan y la historia del rock, y Britney Spears no tenía nada que decir ni que hacer para atreverse siquiera a sugerir que era un arte. Y sin embargo ahora el pop, sin preguntar a nadie, sí que ha exigido una parte del pastel de ese podio. Ya sin meterme a cosas como el trap, del que no tengo ni zorra idea. En general no tengo ni zorra idea de lo que estoy diciendo, pero si que creo que la producción musical de Rosalía o C. Tangana parte de tener esa pulsión de representar un arte más alto. Bebemos de esa inercia en la que tanto C. Tangana como Rosalía como Bad Bunny de alguna manera intentan proponer algo de elegancia en su discurso aún siendo totalmente masivo. Y nosotros somos como la versión de Aliexpress de ese mismo proceso, en tanto que hacemos la cosa más evidente posible con la letra más evidente posible. En vez de sugerirlo, en vez de invitar a la reflexión, atacamos directamente el problema.

3: Creo que Columna Vegana, y este es el punto de todo, es un grupo que lo que pretende es triunfar en el karaoke, y para poder triunfar en el karaoke tiene que ser pop. O puede utilizar el pop. Pero que tenga una orquesta, que tenga un grupo de bajo guitarra y batería, que tenga una sección coral y un piano es absolutamente irrelevante a la hora de que la canción funcione sola, y la podamos cantar y sea un hit. Y con que sea un hit no quiere decir que salgamos efectivamente en radio 3, o que salgamos en la portada de la Rolling Stone. Todo eso va implícito dentro de la misma propuesta, que al final acaba siendo tocar en el Liceo. Creo que ese es el punto, porque en el Liceo hacemos un montón de karaokes, y a lo que aspiramos es a estar en esa misma posición del otro lado, de la canción que es cantada.

May be an image of 3 persoas
Foto de Denís

Ao final, se Columna Vegana é a versión de Aliexpress do pop (ou unha delas) non é porque sexa unha copia industrial barata. Máis ben sería por ser unha versión accesible e democrática: o pop vénnos normalmente dado polas grandes corporacións e pensado para unha especie de masa impersoal, pero con sorte despois podemos apropiarnos del e facer do masivo algo popular. O karaoke é en certa maneira símbolo desa apropiación que fan Corbi e Estevo. A “Canción pop” soa como interpretada nun karaoke, con comentarios e pequenos berros polo micro nos momentos nos que non hai letra, e como se houbese moita xente asomando polo micrófono. O centro non son os miles de estímulos e a forza do son do pop, senón se cadra a sensación de grandeza e de compañía que nos proporcionan cando o utilizamos. E esas sensacións poden aparecer con dez mil persoas no Madison Square Garden, pero tamén con dez no Makumba ou no Liceo Mutante, así que lembralo é bonito.

Como están no Liceo Mutante? E en Acéfala?

Fun ao Diario Cultural Zeta da Radio Galega hoxe e falei con Antonio Méndez un anaco sobre locais autoxestionados e concretamente sobre o Liceo Mutante e Acéfala, porque son os dous dos que me sinto máis próximo e quería saber como lles vai. Para iso, falei con Sara Pena (da asemblea do Liceo) e Teo (da de Acéfala). Podes escoitalo neste enlace (aquí o programa enteiro, no que tamén saen Begoña García Alén e Andrés Magán e as memorias de Margarita Ledo de cando tiña vinte anos), ou ler a versión en texto (que vai cun pouco máis de detalle porque non se me dá ben sintetizar) aquí debaixo. Revisei a ver se atopaba fotos sendo feliz no Liceo e atopei algunha, como a que encabeza o artigo. Aínda así, para chegar a falar deste tema comecei con este tema de Franco Battiato e dando un pequeno rodeo.

Antes de nada quero falar dos karaokes. Desde aquí quero mandarlle un saúdo aos meus karaokes favoritos, que seguro que están pasándoo mal: o Makumba de Santiago, o Sitio Distinto de Santa Cristina e o Michelena de Pontevedra. Gústame moito cantar e gústame moito ver cantar á xente que quero, e ás veces tamén á xente que non coñezo, porque nos karaokes hai momentos nos que se expresan cousas cunha liberdade estraña que non hai noutros lugares, e créase ás veces unha empatía bonita entre a xente.

Aquí con Xacobe no karaoke de Pontevedra despois de ir ao Liceo

Viñen entón falar dos karaokes? Non, os karaokes eran unha metáfora. Isto que dixen creo que é certo, pero realmente ao falar dun sitio no que se expresan cousas cunha liberdade estraña que non hai noutros lugares, e no que se crea unha empatía bonita entre a xente, estaba pensando no Liceo Mutante de Pontevedra, que é un espazo autoxestionado no que tamén se canta, e que me fai mil veces máis falla que os karaokes. Desde marzo só puiden ir por alí unha vez, e penso moitas veces en como estarán. Non o penso tanto polas ganas de ir ver un concerto como pola idea de que estar alí é estar nun sitio no que sempre se aprende da actitude da xente, que é xenerosa e é curiosa e é crítica. Quero moito á xente que está alí, incluso á que non coñezo de nada, e quería usar esta sección de escusa para saber como está a xente do Liceo.

Sara: A volta á actividade logo do peche de marzo foi moi dificultosa, porque dentro da incertidume que tiñamos todas, nós ademais non encaixabamos en ningún dos modelos propostos polas institucións. Había cambios permanentes nas normas, e nós tivemos que facer un esforzo moi grande para atopar unha fórmula na que estivésemos cómodas e poder ofrecer un espazo seguro para todas. Houbo que reestruturar os espazos, cambiar os aforos, cambiar os protocolos para a entrada, houbo que facer equipos de limpeza e desinfección moi esixentes… e bueno, fómonos adaptando e cambiando en función do que funcionaba e do que non, e conseguimos ir facendo algo.

Seguramente os problemas polos que conta Sara que pasa o Liceo son parecidos aos de espazos e asociacións semellantes, sobre todo nesa cuestión de que as administracións case nunca pensan en poñer as cousas fáciles ao traballo asociativo e voluntario. O que representa para min o Liceo para outra xente pode representalo o Buril en Sarria, ou o Fuscalho na Guarda, ou un ateneo libertario ou un centro social okupado. Por iso tamén quixen saber como estaban en Acéfala, un espazo autoxestionado na Coruña que tivo a mala sorte de ter previsto abrir en abril. Acabou abrindo en xullo, e falei con Teo para que contase un pouco como foi o asunto.

Teo: O feito de que abrísemos entre o confinamento duro e o confinamento máis brando que hai agora, fixo que ao ser un espazo novo non chegase a tanta xente, ao mellor. Non puidemos darnos a coñecer tanto, non puidemos abrirnos tanto á cidade ou ao barrio para que a xente nova nos coñecera e se unira ao proxecto, e bueno iso tamén é unha boa faena. Outro punto importante que creo que se derivou de toda esta situación é que Acéfala está pensado como un espazo físico. É a esencia do proxecto, o feito de ter un lugar, un sitio de encontro, un obradoiro físico, e realmente unha das cousas que nos pasou cando tiñamos asembleas virtuais falando sobre este tema baralláronse cousas como facer certos eventos online, pero non tiña moito sentido.

Neste punto na radio fixemos unha pausa para poñer exemplos de como sonan estes espazos. Unha das veces que estiven en Acéfala estaban no medio dunha sesión de P.I.L.A., que é unha especie de clube de encontro para experimentar facendo ruido e electrónica caseira. Había unhas cantas stories no seu Instagram dese día e serven para facernos unha idea. Para min foi curioso (pero moi bonito) achegarme ao local de Acéfala, nun baixo xunto ao mercado de Monte Alto, e ver dentro xente dando golpes a obxectos metálicos e conectando cables. E tamén esa idea de aprender cousas en común. Creo que a autoxestión fai que o centro das cousas non sexa un intercambio económico, e que no mellor dos casos non participemos na cultura só como un público pasivo, senón que todo o mundo teña gana de contribuír á comunidade. De feito, o Liceo non só acolle eventos senón que é un espazo ao que a xente tamén ten ido a facer radio, serigrafía, obradoiros, a traballar na horta… e que serviu de entorno para o traballo de grupos como Cuchillo de Fuego, Urro, Unicornibot, Montclair, Columna Vegana ou Meus, así que pode soar así, cunha euforia particular:

Sara: Algo que foi vital neste tempo, non só foi facer ese esforzo de organización interna senón organizar cousas con outros colectivos, como a festa que organizaron no Colapso de Compostela a finais de agosto, que nos mantén vivas hoxe en día, a nivel tanto económico como de enerxías. Tamén Alouette Machine cos seus obradoiros e o seu apoio no calendario, etcétera, e todo o apoio que sentimos sempre, na xente que está mercando na tenda virtual

Estes espazos son, necesariamente, espazos. É algo que me comentaron tanto Sara como Teo, que explica que en Acéfala querían combinar a programación para o público co uso do local como un obradoiro, un estudio colectivo para os seus membros, e o confinamento “minou un pouco os ánimos para achegarse, comezar proxectos individuais alí…”. Pero estes espazos son tamén comunidades de colaboración que seguen existindo na distancia, e son moi necesarias porque moitas veces ao pensar na cultura pensámola, por inercia, como se fose simplemente unha serie de obxectos de consumo dos que queremos dispoñer. E iso existe, porque existe unha industria e existen uns oficios que necesitan de atención e medidas que os coiden co mesmo respecto que a calquera outro. Pero fóra da industria cultural existe moita cultura, que ofrece maneiras de pensar, de facer e de vivir que non están nos contextos profesionais. Na miña experiencia, alí pasan outras cousas. Pregunteilles a Sara e Teo polas semellanzas e diferenzas entre o asociacionismo e a industria cultural.

Sara: Non coñezo polo miúdo as necesidades da industria cultural aparte do evidente, do drama que é este parón de tantos meses, pero penso que quizais poida ser unha diferenza que nós temos unha necesidade enorme de estar xuntas, o colectivo que somos. O Liceo é un espazo no que se xeran certas sinerxias a través do contacto diario no noso local, nas asembleas, antes e despois dos eventos, nos días que se vai limpar… creo que sempre pensamos, sempre defendimos que o Liceo é un espazo especial porque é un espazo no que estamos xuntas e de aí xorden cousas marabillosas. 

Teo: A principal diferenza entre o que pode ser o asociacionismo cultural e a industria cultural neste momento, eu penso que o principal sería sinalar que nós non facemos isto para vender, para subsistir como pode facer un artista, un espazo como un museo, un café cultural ou un teatro. E ao fío disto veume á cabeza o tema da falta de espontaneidade, que é o que se deriva desta situación, á parte da falta de presencialidade física. Neste tipo de proxectos asemblearios, de asociacións culturais, de centros sociais, creo que o factor da espontaneidade está moi presente e é esencial.

Sara: Seguro que temos esas semellanzas de que necesitamos pagar as facturas, necesitamos pagar o aluguer, que é altísimo… Quizais esa desesperación polos cartos sexa algo que teñamos en común. Pero insisto en que creo que nós necesitamos algo máis aló, porque non facemos unha simple xestión de eventos para que sucedan, senón que é unha actividade voluntaria, un compromiso grande que temos para que iso exista no que non estamos recibindo salarios nin nada polo estilo e si moita satisfacción. Antes, polo menos.

Todos estes meses sen poder ter moito contacto coa xente fixéronme pensar na falta que me fan estes lugares e esta comunidade, que son sitios fondamente humanos e moi divertidos, nos que pasan cousas inesperadas e se forman vínculos intensos. Como os karaokes, pero máis. Se cadra non fun quen de explicalo ben dabondo, pero hai varias cousas na rede que poden axudar a comprender o traballo e as sensacións que hai nestes espazos. Vou dicir tres: o episodio sobre o Liceo do podcast Mundo Estrella (que conduce Edi Pou), o documental Mutantes de Álvaro Larriba e a canción “Xente bonita”, de Lamprea Explosiva. Non esquezades axudar a estes espazos nos momentos complicados, que logo devólveno con creces.