Un tema e un tema #4: PORNO e “O que faz falta”, de José Afonso

zeca.jpg

Os meus pais tiñan na casa algúns LPs de antes de nacer eu. O tocadiscos pasou tranquilamente dez anos estropeado e sen utilizar, pero logo ao recuperalo deilles unha escoita a case todos os discos que alí había. Os de miña nai eran máis modernos e moitos convertéronse en favoritos meus: “Tierra para bailar” de Radio Futura, o recopilatorio “Semilla del son”, “Here today, tomorrow next week” dos Sugarcubes. Os de meu pai non me gustaban moito: “Viatge a Itaca” de Lluis Llach, cousas de Mike Oldfield, Milladoiro… no medio estaba un disco de José Afonso cunha portada que me parecía horrible, “Coro dos tribunais”, e pasei de escoitalo pensando que sería algo rollo cantautor pesado. Logo saín do meu erro cando me aficionei un pouco á canción protesta: Zeca Afonso é un compositor incrible no musical e no lírico. A súa maneira de introducir a política no que canta sen dar leccións, pero parecendo sabio, é un equilibrio que poucas veces se atopa. Pareceume inspiradora e conecteina con esta especie de balance do que pasara con PORNO, que serviu para moitas cousas pero en xeral foi unha iniciativa estéril ao lado das ambicións que eu tiña volcadas.

Ademais de “O que faz falta”, que vai completa ao final do clip, pinchei “Bocio” de Vozzyow, “Cadera de color” de Monstruo, “Sí, soy la primera” de Avecrem, “Hikikomori” de Uzumaki e “Navajero” de Vietnam.

Hai unhas semanas anunciamos que PORNO xa non existía máis. PORNO fomos un colectivo de acción cultural que fracasou, e ademais fracasou sen ningún estrépito. Causou unha influencia mínima, non consolidou ningunha estrutura nin ningún método de traballo e rematou sendo unha cousa intrascendente, que era o contrario do que algúns pretendiamos que fose. Vendimos máis camisetas que discos.

Tamén é certo que poderíamos pensalo ao revés, e dicir que PORNO foi un éxito: fixo aparecer moitas cousas onde non había nada, e a moitos dos que militamos alí serviunos para ver que a capacidade que temos de facer que algo suceda é moito máis grande do que pensamos. Pasamos de non pensar a pensar, de non discutir a discutir, de non crear a crear. Iso debe ser unha cousa trascendente, crucial. Pero quero facer o esforzo de pensar dende fóra da miña perspectiva para sacar todas as leccións que poda. O ideal sería que esa trascendencia fose o menos privada posible, e iso non o conseguimos.

Ao mínimo que miras dende máis lonxe ves que os proxectos culturais independentes en Galicia teñen normalmente moi pouca duración e moi pouca repercusión. Por que pasa iso? Supoño que por mor de varios motivos que se alimentan entre sí. Incapacidade económica de espazos, colectivos e artistas. Inestabilidade xurídica e descoñecemento das leis. Problemas para atraer ao público, falta de experiencia, falta de cooperación, curtopracismo. Cada pouco tempo, algún proxecto morre ou está a punto de facelo: acaba de pasar co Charenton, case pasa co Liceo Mutante, pasou coa Casa das Atochas. Aí lamentámonos e queixámonos porque algúns perdimos algo inspirador. Nace ao pouco un proxecto novo e volve repetirse o ciclo sumando a enerxía dos últimos que se sentiron inspirados e quitando as dos que están cansos.

Eu non quero repetir o ciclo. É máis, non quero que haxa un ciclo que repetir. A sensación de que todo o bo que poida estar pasando está sempre a punto de desmoronarse é desalentadora, máis aló do romanticismo que hai na idea dunha cultura de resistencia heroica. Como se amañan tantos problemas? Non o sei, pero teño a sensación de que non se amañan un por un, e de que moitos teñen que ver coa xestión pública. Propoñer un modelo cultural para todo o país sería enormemente complexo, pero simplemente tentalo sería un avance marabilloso, porque terían que aparecer ideas globais. E para iso fai falta seguramente que os axentes culturais que haxa, do ámbito que sexan, participen de espazos colectivos, transversais, dende os que consensuar posturas e demandar cousas en conxunto. Fai falta tamén que cada creador desenvolva o seu punto de vista sobre cuestións de interese xeral: como adecuar as normativas laborais aos artistas, como xestionar os dereitos de autor, como deben funcionar os medios públicos, se se debe apoiar a profesionalización e consolidación dunha industria cultural ou unha creatividade amateur universal…

É complicado esixir isto a xente e proxectos que xa teñen dabondo con sobrevivir, pero a longo prazo pode implicar ter que deixar de preocuparse pola supervivencia. Pode ser que eses espazos transversais onde debatir xa existan nalgún caso, ou pode ser que existan espazos coa capacidade de selo se hai unha implicación xeralizada. En todo caso, os maiores inimigos (como de calquera cousa) son a preguiza e o individualismo. Por iso quería saltarme, só por unha vez, a idea de pinchar só temas galegos e poñer unha canción que acaba con todo iso. A min sérveme para sobrepoñerme á tentación permanente de quedar no sofá ou de mirarme o embigo: “O que faz falta”, de José Afonso.

Advertisements

Uzumaki – Uzumaki EP

uzumakiep

As notas de prensa que enviabamos con PORNO eran atípicas a propósito, porque queríamos que todos os contidos tivesen valor por si mesmos e non fosen “promocionais”. A idea con textos como este era facer que o disco parecese transcendente e importante (seguramente por iso tendo a repetir o de que son discos ou grupos necesarios). As notas de prensa atípicas e longas soen fracasar porque a xente non as le e porque non son informativas, pero se alguén quere volver sobre este EP de Uzumaki (que para min funciona mellor que a súa cara do LP que compartiron con Terremoto Sí) ao mellor sérvelle de algo. O que digo das frases é parecido a unha cousa que lle lin a Alex Ross sobre Bob Dylan e a súa mestura de imaxes complexas con expresións de uso cotián.

En la portada de este cassette debut de Uzumaki aparece la cara de un participante en un mensur. Los mensur son combates de esgrima con armas de filo entre miembros de una Studentenverbindung (asociación estudiantil en los países de habla alemana). Están reglados por normas estrictas. En los mensur, como en esta música, lo importante no es lo que parece en un principio (herir a los otros); lo importante es ser herido, pero tampoco exactamente. Lo importante es que te dé igual lo que te pase, pero no porque seas un perdido que no valore su vida. Se valora el coraje. ¿Es más útil el miedo o la arrogancia?

Estas canciones parecen preguntarse eso, y la clave para entenderlas está en las cicatrices. Se puede presumir de ellas, pero también se pueden pintar con rotuladores, y en todo caso marcan una herida. Por eso se escucha en el sonido de Uzumaki una batalla frenética y permanente. Las guitarras son cortantes como cuchilladas ludistas, dejando espacio para un bajo dibujando melodías de goma sobre unos ritmos que provocarán las metáforas mecanicistas más obvias. Hay gritos propios de cerdos de camino al matadero y fraseos de Sinatra punk, canalla y encantado de conocerse. Escuchar a Uzumaki podría doler por su contundencia, pero más duele escuchar estupideces a diario. Estas canciones empiezan hoy y por eso solo se dirigen hacia un futuro que pinta regular. Es música moderna.

Era habitual entre los duelistas de los mensur estirar las heridas para poder presumir de las marcas. Se echaban en ellas sal o crines de caballo, pero al final esa cicatriz real solo pasaba a ser la señal eterna de una mentira. El daño que flota alrededor de esta música parece real, y por eso no hay un único matiz en lo que hacen. Se puede bailar el dolor. Y cuando las imágenes de las letras derivan de lo violento y lo visceral hacia las frases simples de los estribillos (“¿crees que no lo sé?”, “mejor no”, “ahora ya no puedes”) hay una sensación casi incómoda para el oyente de punk. Hay una serenidad lúcida y brillante en el momento de calma familiar que dan esas expresiones entre toda la rabia y la velocidad de esta música de persecución. Te das cuenta de que en un cuarto de hora han creado un universo que no tiene por que tener épica, que no tiene por que ser agradable, pero que no es exclusivamente oscuro. Lleva a hablar de duelos, arrogancia juvenil y verdad: Uzumaki son un grupo romántico en la época de la ironía y la falta de pasión. Son necesarios.