“A banda é así porque somos nós”

E como son Os Vacalouras? Desde a miña perspectiva, son un grupo que me crea certo sentimento de familiaridade pero que ao mesmo tempo ten tantos trazos particulares que sería difícil reducilos a un único estereotipo, sexa o dun proxecto que traballa co enfoque do bravú desde o presente, ou o dunha banda cómica máis ou menos surrealista, ou o de artistas que explican o mundo desde un punto de vista hiperlocal como pode ser o de Teis, Vigo. Hai algo de todo iso, e tamén do humor negro punk de Siniestro Total ou Dead Kennedys, do surf e o rock and roll elegantes dos sesenta… mesturado de forma que encaixa, e non se sabe moi ben como. O resultado é, para min, carismático e entrañable, como supoño que non pode ser doutra forma nunha banda de instituto que en lugar de separarse continúa e continúa, acumulando referentes e experiencias vitais pero mantendo a frescura do que eu penso que son as primeiras aproximacións a ter un grupo: unha cousa moi seria pero tamén moi divertida e aberta ás ideas de bombeiro. No disco que sacaron hai uns meses, Xuventude prexubilada, hai bastantes pero unha especialmente notable, a colaboración de Quim Barreiros en “O Samil é Portugal”. Falei de todas estas cousas con Pepe Vacaloura, Gabi Vacaloura, Víctor Vacaloura e Adrián Navarro dentro dunha furgoneta, antes do seu concerto na Sala Moon de Santiago hai un par de semanas. Podes escoitar neste vínculo a versión sonora para o Diario Cultural Zeta (con Lucía Junquera) ou ler debaixo a entrevista en texto.

Isto é para o Diario Cultural Zeta, que é para a xuventude, e vós chamásteslle ao voso disco Xuventude prexubilada, así que quería que comezásedes por explicarlle á xente nova que é ese concepto.

Gabi: Eu penso que o concepto de xuventude prexubilada saíu un pouco de casualidade porque estabamos pensando que nome poñerlle ao disco. O disco xa levabamos tempo gravando e chegou un momento no que dixemos, como lle chamamos? E non tiñamos moita idea. E empezamos a suxerir nomes un tras doutro, moitos nos facían moita gracia… Pero xuventude prexubilada tivo algo, non sei que é o que tivo que nos chamou máis. Ao final paras a pensalo e ten temas que falan de que xa vamos vellos, da morte… entón bueno, venlle ben. E ademais dámonos conta de que non somos os mesmos de antes. Somos bastante xuventude prexubilada.

Pepe: Fixemos un excel… [o resto rin] …no cal poñíamos os nomes e votábamos. Entón había unha casilla que era un catro, un tres, un dous e un un. Cantos nomes había?

Víctor: Había igual trinta nomes ou corenta nomes.

Pepe: Entón cada un chegaba á casa e votaba. E ao final…

Víctor: Gañou ese.

Cal quedou segundo?

Navarro: Creo que o de Son Salvador de Teis.

Gabi: San Salvador de Teis é o patrón de Teis. Entón queríamos chamarlle “o son salvador de Teis”. “San Destrutor de Teis” tamén me molaba. [risas]

O de Xuventude prexubilada ten que ver tamén co que se ve en temas como “Xente maior facendo botellón” ou “Fedes a faiado”, e antes comentastes tamén que se fala da morte, e paréceme curioso porque hai moita retranca nos temas pero tamén cousas escuras e máis duras nesas cancións como “Hai que ir morrendo” ou “Tírate da ponte de Rande”. Como equilibrades as cousas?

Víctor: Non sei, foi curioso. O tema instrumental, por exemplo, ía ter letra. Pero como xa había moitos temas deprimentes e tentei facerlle letras e letras pero as que me saían eran moi deprimentes, para que a balanza non se desequilibrara dixen “mira, mellor que vaia instrumental, porque senón o disco vai ser demasiado hardcore”.

Navarro: Esa ía ter unha letra de xente que se drogaba…

Víctor: Si, chámase “Afora na rúa” e ía do que teño eu na porta da miña casa, e claro, era un pouco cristo. Non sei, foi aleatorio total.

Pepe: Non tivemos unha idea tampouco ao facer as letras de tentar equilibrar nada, saíu.

Navarro: Hai temas que son graciosos todos como o do Rapante, que é de gracia, non ten ningunha maldade nin fala de nada turbio nin malvado, pero por exemplo o de morrer é relacionado cunha persoa da familia de Gabi…

Gabi: Si bueno, a ver, é moi gracioso [risas]. O de morrer é porque un familiar meu tivera un accidente de tráfico, era moi maior xa, tivera un accidente e acabara bastante grave no hospital, pero recuperouse. Pero el pensaba que estaba morto. E viviu durante moitos anos, despois, e seguía pensando que estaba morto, e a súa maior reivindicación era que quería ver a súa esquela no periódico, que por algo pagara. Eu penso que é porque o humor negro mola, xa non temos o mesmo humor que noutros discos e o humor negro ten algo especial. Pero tampouco é algo que digamos que hai que equilibrar, é algo que nos sae.

Víctor: Son temas que ademais teñen bastante tempo. É bastante curioso que son todo cousas que estaban feitas xa desde antes da pandemia, e que en todo este contexto de agora é como que collen un peso moi distinto a cando foron creados.

Pepe: Fomos proféticos entón [risas].

Víctor: Si, pode ser, que horror.

Claro, ao de equilibrar tamén me refiro porque cando fas un disco non é como facer unha canción soa. Non sei se é unha recompilación de cancións que tiñades ou hai unha idea de ir poñendo cousas como fas no repertorio dun concerto, tipo unha máis animada, outra máis lenta, outra de tal estilo, outra máis de coña…

Víctor: Saíu así. Como moito iso, a decisión esta de que o tema fose instrumental…

Navarro: Iso foi quizais o único.

Víctor: A min pedíamo o corpo, porque se lle metía unha letra do que me pedía o corpo falar íase a algo demasiado escuro para o que son Os Vacalouras.

E que idea tedes do que son Os Vacalouras? Que pretendedes que perciba o público do que facedes?

Pepe: Eu creo que somos a banda que a min me gustaría escoitar en directo de música galega. Non sei, é unha cousa que si que hai moitos grupos galegos que me molan e me safan, pero é que me molaría verme a min mesmo… [todos rin]

Gabi: Narcisista!

Pepe: …pode ser ou non. Pode ser a cousa que diría “buah, guapísimo esto”. Esto é o que me gustaría escoitar no panorama.

Entón iso é o que che gustaría que a xente pense: “buah, guapísimo, esta é a banda que me gustaría escoitar”?

Pepe: Si [risas].

Víctor: Estaría guai que o pense a peña.

Gabi: Eu penso que tampouco temos así ningún camiño fixado. De feito nótase: escoitas o primeiro disco dos Vacalouras e é moito máis parvo, tiñamos un humor un pouco máis básico… e fomos madurando.

Víctor: Claro, tamén tiñamos 15 anos e agora temos 30.

Gabi: Claro, eu penso que isto vai cambiando cos tempos. Que son Os Vacalouras agora? A min o que me mola para que se quede con iso a xente é que somos os catro parvos de sempre. Si que é certo que sempre tiramos de humor porque nos encanta facer humor coa música, pero bueno, non quere dicir que teñamos un camiño marcadísimo a nivel de temática.

Víctor: O que pasa é que a ver, criámonos coa TVG de fondo….

Gabi: O Xabarín… fai muito.

Navarro: Siniestro Total… se mezclas todo xunto sáeche isto.

Víctor: Atilano…

Gabi: Referentes.

Víctor: Joder, eu non digo que Atilano sexa un referente, pero hostiá, cando ía á miña aldea a casa da avoa, eu ía durmir e a miña avoa tiña a tele ao 100, e que escoitaba eu mentres durmía? O Supermartes. Entón iso queda aí e así saen os discos.

E algunhas desas referencias quedan explícitas; por exemplo “O Samil é Portugal” de primeiras lembroume moito á canción dos Gaiteiros de Lisboa, “Chula gaiteira”.

Gabi: Si, de feito “O Samil é Portugal” ten un montón de referencias á música portuguesa e usa o ritmo de malhão.

Tedes outras influencias que van noutras liñas, pero a min escoitando o que me pareceu máis dominante é un rollo de rock and roll bastante achegado ao surf, aos anos sesenta…

Víctor: Hai de todo.

Pepe: Surf si que hai.

Víctor: Eu teño ese punto pero Navarro escoita moito heavy e as baterías…

Si, tamén teñen dobre bombo…

Navarro: Cada un pon un pouco do que lle gusta. A banda é así porque somos nós. Vamos cambiando e vai cambiando tamén a banda e a música.

Gabi: É gracioso porque ao mellor levo un tema e digo “teño esta idea de tema” e cada un lle dá o seu toque, e cámbiano, e é unha mezcolanza de estilos no mesmo tema, cada un co seu punto de vista… Eu por exemplo escoito moita música tradicional, pero Víctor ten ese toque máis progresivo e igual lle mete unha progresión de acordes un pouco máis rara…

Aí tamén me pareceu curioso como está usada a gaita, que é un son que se asocia co tradicional pero aquí non está utilizada da maneira máis típica. Como traballades a unión de estilos e xéneros, ou a cuestión máis concreta de meter a gaita nun contexto rock?

Gabi: Si, a ver, son xa varias as bandas galegas que incorporaron a gaita, tanto de punk como de rock: Rastreros, Ruxe Ruxe… Non facemos nada novo ao meter a gaita. O que si é certo é que tentamos fuxir de movernos no que se move sempre a gaita, esas pasaxes ou progresións de notas máis comúns na tradición galega. Podemos metelas nalgún momento pero si que é certo que coa gaita facemos virguerías. A min rómpenme a cabeza coa gaita, eh! [risas] Non me deixan facer o que eu quero.

Víctor: A movida é que claro, Gabi chega cunha idea pero a Pepe e a min é como buf… Ese rollo tan tradi… vamos cambiarlle os acordes. E Gabi: “Pero eso soa fatal! Como vou tocar esa nota??”

Pepe: E despois dun tempo está todo contento.

Gabi: O outro día estábaos escoitando e dinme conta de que a nosa forma de meter a gaita lembra moitísimo nalgún tema aos Resentidos. Os Resentidos, aínda que se nota que é tradi, tamén metían a gaita saltándose un pouco esas estruturas. Lembroume un pouco a iso, pero bueno, si, facemos virguerías.

A min ao mellor un tema como “Fedes a faiado” tamén me leva algo a iso dos Resentidos, a un contexto no que o que fai a gaita poderías escoitarllo a outro instrumento pero aquí o timbre dálle un rollo…

Navarro: Ata hai un solo de gaita ao final de “Xente maior facendo botellón” que é unha tolemia absoluta.

Gabi: Cun tapping feroz!

Pepe: Estivemos alí gravando non sei canto tempo, só intentando que saíra ese solo…

Navarro: Tapping coa gaita… bueno, faise, faise.

Víctor: Tamén como temos o estudio na casa podemos permitirnos estar días e días probando ideas, dándolle voltas aos temas… De feito foi un disco no que estivemos bastante tempo traballando porque levábamos tocando eses temas en directo tempo, pero gravábamolos e escoitábamos o tema e dicíamos “aquí falta algo, vamos darlle unha volta”. Por exemplo iso, o solo de “Xente maior”, mil arreglos que ten o disco saíron de darlle voltas para que nos parecese que os temas estaban guai.

Á parte de todo este tempo que levou facer o disco, antes comentabades que comezastes con quince anos, así que levades quince anos co grupo. Como fixestes para durar tanto? Foi difícil? Porque a maioría dos grupos, sexa por un motivo ou outro, normalmente non teñen unha traxectoria tan longa, non quedan moitos grupos que empezasen en MySpace.

Navarro: É que ademais somos os mesmos catro de sempre desde o principio, que ás veces nos grupos cambian.

Víctor: Si, é ese rollo, éramos colegas de sempre, eu e Gabi desde preescolar, logo coñecimos a Navarro en sexto de primaria, logo a Pepe en movidas parroquiais… E fomos colegas de toda a vida, e ao ser colegas de toda a vida axuda a que se perpetúe o proxecto así indefinidamente.

Gabi: Parece que non, pero saír dos recreos do instituto a ensaiar une moito. Entón ao final penso que máis que a idea de tentar procurar que os Vacalouras teñan o son que a cada un de nós nos gustaría, creo que os catro temos claro que os Vacalouras somos nós os catro. Por iso sempre nos aturamos. Tamén borregamos entre nós, pero asumimos que temos que ser nós.

Víctor: Como toda boa familia disfuncional.

Só unha última cousa. Ultimamente ao falar de vós coa xente o que vexo en común é a mesma dúbida: como gravaron un tema con Quim Barreiros?

Víctor: Nós non o sabemos tampouco.

Navarro: Tes aquí ao culpable [sinalan a Juan, chofer do grupo e percusionista]. 

Juan: O tema é que antes de sacar o disco xa tiña a idea de por onde ía ir ese tema en concreto, e ocorréuseme: “hostiá, como molaba que chamárades ao Quim Barreiros para esto”. 

Pepe: Pero realmente foi como unha broma.

Juan: Claro, foi como unha broma e dixen “a que vos consigo o número”. Estaban aí dubidando e conseguinllo por mediación doutra xente. E aínda tardáchedes bastante en chamalo.

Pepe: Primeiro desde a promotora enviáronlle un mail todo serio falándolle de nós, que nos faría moita ilusión… Non houbo resposta. Logo conseguimos o número e Gabi envioulle un whatsapp.

Juan: Todo foi por mediación de Augusto Canário, que é un artista bastante famoso en Portugal, e dicirlle que foi por mediación del que conseguimos o número axudou bastante.

Pepe: Aí baixou un pouco a muralla, entón Gabi envioulle o whatsapp e seguía sen responder. Gabi estaba todo rallado na miña casa: “Ai, non vai chamarnos Quim Barreiros…”. Chegou á casa e xusto o chama. E como viña da miña de facer o parvo chegou un pouco morao, e entón eu imaxínoo correndo por casa antes de coller o móbil e dicirlle “ola”. E falou con el, e logo xa quedamos, gravamos, fomos gravar o videoclip, tomamos un churrasco… todo moi de puta madre, un tipo incrible.

Gabi: Foi incrible, un momentazo moi épico. E o tema xa o tiñamos gravado só coa miña voz, pero foi o típico de “y si…”?

Víctor: É a típica broma que nunca pensamos que fose suceder.

Entón no tema el canta pero non toca o acordeón.

Gabi: Tócao outro colega, Nacho Álvarez, que tamén o fai xenial, e esa era unha das colaboracións que xa tiñamos apalabradas. E eu non pensaba que fose ser tan hit, pensei que ía ser “buah, que risas”, pero xa está.

Víctor: Sempre dicimos cousas desas. “Como molaba ir ao Luar a tocar “Xente maior facendo botellón””…

Pepe: Hai que empezar a facer as cousas que dicimos!

Víctor: “Como molaba gravar “Era o viño de Galicia” con Superpiñeiro”. Decimos sempre moitas movidas así en plan “como molaba”. E de repente un día estábamos en Samil con Quim Barreiros gravando un videoclip. Foi surrealista.

Os videoclips do Xabarín: iconas pop preto da casa

Non podo parar 1

En outubro botei un tempo claramente excesivo preparando para Luzes un artigo sobre os videoclips do Xabarín Club. Volvín vivir en 1996 ou así durante dúas ou tres semanas, arrastrando comigo a uns cantos amigos e amigas aos que entrevistei ou lles saquei o tema e que aparecen no texto: Camila Viéitez, Sara Iglesias, Rubén Domínguez, Artur M. Puga, Pepa Prieto Puy e María Villamarín. Todos eles son xente creativa e parecíame interesante ver se o Xabarín tivera algo que ver con todo iso, ademais de tentar contar a impresión que aqueles vídeos nos daban cando tiñamos 8 ou 10 anos.

Pero bueno, tampouco quería facer algo endogámico e safar entrevistando só aos colegas, así que tamén falei con xente que estaba ou está implicada no programa e naqueles vídeos. Suso Iglesias (o director inicial), Alberto Casal (o director dende 2002) e a xente detrás de moitos dos clips do Xabarín: Ricardo Llovo, Gonzalo Pintos, Víctor Coyote, Lito Lago… serviume tamén para conseguir un dos recopilatorios, que non tiña, de A cantar con Xabarín (gracias, Alberto), e para completar a lista de autores e autores daqueles vídeos, que volquei á Galipedia.

No artigo repaso un pouco as orixes da sección A cantar con Xabarín e defendo que estes clips son unha das cousas máis importantes do audiovisual galego, por universais e pola capacidade de creación icónica que teñen (que vai moi ligada ás propias cancións). O modelo de produción tamén era moi inspirador e fai que me dea aínda máis rabia en que se converteu co tempo a TVG. E tamén é moi interesante ver que entendíamos deses vídeos cando eramos nenos e que entendemos agora. Eu mesmo soñei un vídeo de “A vida dentro dun pin” que creo que non existe, no que a cámara se metía dentro do pin do Xabarín e dentro había outro Xabarín con outro pin e así ata o infinito. Creo que ten que ver con cando ía cortar o pelo á peluquería da miña tía naquela época e podía verme nese abismo que aparece cando tes un espello diante e noutro detrás. Se alguén máis viu ese videoclip, que me avise.

Para lelo tedes que mercar a revista ou entrar na súa web (o artigo está para suscriptores), pero quería aproveitar para compartir aquí unhas cantas cousas das entrevistas que non puiden incluír por falta de espazo pero me parecían igualmente importantes:

Suso Iglesias:

O Xabarín ten unha actitude rebelde, pero bo compañeiro e con valores positivos. Non é un abusón, senón que ten esa vocación de xefe da manada, de ser porco bravo. Está implícito, non hai nin que explicalo. A propia mascota, a velocidade que levaba, o dinamismo… É un personaxe que non é conformista. Opta pola actitude un pouco gamberra, na liña de personaxes de debuxos animados un pouco máis adultos en canto á mirada que establecen sobre as cousas. Non unha vocación de ser didácticos, senón do rock and roll, esa xeración que na idade xuvenil ten unha actitude. Tamén de adulto podes tela pero é de momentos xeracionais. A xente que compuña, que eran os que en definitiva facían as cancións (se ben nós inducíamos e buscabamos un perfil) era de xente de vinte anos ou vinte e tantos, que non están para poñerse de profes explicando as cousas. Están para estimular a parte máis divertida para os chavales. A parte do recreo, cando as normas non son estrictas… a liberdade que buscan sempre os nenos diante da vida.

Alberto Casal:

“Existe un certo divorcio entre os creadores do programa e a institución na que estamos. Iso é importante tamén dicilo, e tamén dicilo moi claro. Hoxe para min foi un venres negro máis. Levamos moitas semanas amosando a nosa disconformidade coas cousas que están pasando aquí, e tamén nos afecta a nós como programa. Con iso dígoche, pois por exemplo antes iamos a Viñetas dende o Atlántico todos os anos. Montábamos un stand, afiliábanse os rapaces, e aí aproveitábamos para presentar a tempada nova de debuxos que ian saír, facíanse uns flyers, logo chegaban por correo “pois mira, gustaríame que repetirades esta, esta non a poñades máis que non me gusta nada, a ver se conseguides que se dobren os próximos episodios de tal outra”. Todo iso perdeuse. Ao estar encerrados no cortello a información sae pero moitas veces non vén de volta porque non saes ti fisicamente. Iso era unha das claves do éxito, a cercanía co público. Cada vez que saímos por aí a facer algo, aínda que sexa moi puntual, ten unha repercusión. Non estamos de porco presente aínda. Estamos, que non é pouco. (…) Hai certa xente á que o produto nunca lles gustou de todo. Non sei, polo sesgo ideolóxico, ao mellor de onde veñen os creadores do programa… Eu non son así moi afeito a falar de política. O único ao que apelo é a que exista unha certa dignidade.”

 

Víctor Coyote é músico, realizador, escritor, ilustrador e mil cousas. Para o Xabarín dirixiu os clips dos seus temas “Pode ser” e “100% animal” e o de “Carmiña Vacaloura”, do Maestro Reverendo e a súa Orquesta Antabús:

“En “Carmiña Vacaloura” tampouco tentei facer unha cousa moi nova. En realidade, tentaba recuperar tamén un pouco a cousa de debuxos animados antigos, entre cousas da Warner Brothers antigas e incluso a animación polaca ou algo así. Ou mesmo cousas de Saul Bass, esas cousas xeométricas das cabeceiras de películas de Hitchcock, que eran os referentes que tiña aí. Era unha cousa dirixida ao público infantil pero tamén con ese sentido. Hai unha cousa moi graciosa de “Carmiña Vacaloura”, que é que os rapaces había unha parte na que me atopei con algún que dicía “esa parte daba moito medo!”. Iso está guai, porque creo que ese poder de que nunha narración, nunha aventura, haxa partes nas que en realidade haxa que pasar medo paréceme ben, porque forma parte dunha historia. Ti podes rirte e os rapaces necesitan coas historias rir, chorar, ter medo e ter de todo. “Esa parte daba mucho miedo, tío!” (risas). Iso gustábame moito porque era unha cousa así delirada, aí no medio. Tamén a canción inflúe moito, que nesa parte a canción quedaba colgada e pasaba a estirarse o tempo.”

Artur M. Puga é músico e artista:

“Recordo que me marcou moitísimo o de “Carmiña Vacaloura”. Penso de feito que despois, cando fun adolescente ou post-adolescente, o interese polo jazz espertóuseme un pouco aí. E o videoclip recórdoo como buah, non sei, non recordo ben que estaba pasando pero era consciente de que estaba pasando algo moi importante. Aparte os debuxos eran como un puto pesadelo pero á vez era a hostia de agradable de mirar. E ese recórdoo moi vivamente. Á parte estaba que Carmiña era unha señora que traballaba na miña casa de pequeno, que é como se fose miña avoa, e o seu fillo chámase Pepe. E eu dicía “pero a ver, Pepiño Grilo… isto non pode ser casual”. Dicíalle “Carmiña, pero Carmiña Vacaloura, Pepiño Grilo, que carallo é isto?” E ela partía o cu e non entendía nada.”

 

Sara Iglesias toca en Contenedor de Mierda e dirixe videoclips:

Cando vin onte outra vez o de “Que calor”, pensei en refacer o de “Síndrome de Dawson” [a canción de Contenedor para o Galician Bizarre 3] e poñerlle letras de cores como están aí postas. Coa pantalla partida e que xa fose un referente de que me gustaba moito ese vídeo. Son as miñas primeiras referencias de videoclips, e a partir de aí empecei a fixarme máis. Creo que empecei a relacionar moito a música coa imaxe. Iso e Disney, supoño, que é outro dos puntos fortes de música e imaxe unidas. E eu mesma romper as películas para velas en cachos (…). Ao volver ver o de “Non podo parar”, que as rapazas bailan entre estático e movendo os brazos mentres aparecen fondos, parecéuseme ao de “Ponte de pijo”, cos fondos en verde. Quero pensar que todo está aí. Gústame relacionalo con temas da infancia, pero buscando ese xogo. Non na infancia como algo que te marca, senón na loucura e cores da infancia. E as cores do Xabarín tamén, porque os videoclips tiñan moitas cousas de cores tolas, psicodélicas, todas se mesturaban moito…”

 

Pepa Prieto Puy é ilustradora:

“Para min o Xabarín era unha fantasía, como para calquera neno da nosa xeración supoño. Os vídeos tiñan un compoñente algo turbio que me chamaba a atención. Quizais de pequena che dixese outros temas, porque entón tampouco tiña claro se o turbio me gustaba, pero dende logo agora “Non todo é o que parece” e “Carmiña Vacaloura” son os primeiros que me veñen á cabeza. A canción de “Carmiña Vacalour”a era rara en sí, e os debuxos tamén eran diferentes, daba como un pouco de fatiga vela, e sigo sen ter moi claro se o grilo me dá pena ou non. E a de “Non todo é o que parece” facíame gracia e grima ó mesmo tempo ese momento ao final da canción no que a tipa se daba a volta con cara de porco. E a estética do videoclip e a canción en xeral molábame tamén. E despois estaba Seguriño, que a canción é moi pegadiza a verdade, penso que conseguiu calar fondo na nosa xeración (risas). E o personaxe é un pouco grimosillo tamén pero mólame”.

Ricardo Llovo é o realizador que máis clips fixo para o Xabarín e tamén dirixiu películas como A matanza caníbal dos garrulos lisérxicos (con Toñito Blanco):

“O de “O sacristán de Basán” non quedou tan ben como esperábamos pero quedou bonito, gustounos. E unha curiosidade: está gravado no interior do embalse, na presa. Normalmente non che deixan entrar, é un sitio prohibido e non conseguiramos o permiso de produción. Pero chegáramos alí e o cámara fixera unha reportaxe nese sitio e dicía que era espectacular. Entón fomos falar cos do embalse a ver se nos deixaban velo ou gravar alí. E ao final sabes como o conseguimos? Foi cachondo, porque non nos deixaban, e de repente dixemos que era para o Xabarín e dixeron que se lles mandábamos unhas camisetas para os nenos deixábannos gravar dentro da maquinaria da presa, que é espectacular, porque está alí furada na pedra… E mandábamoslles de todo: camisetas, pegatinas… Cando estabas alí metido non te dabas conta da repercusión que tiña fóra”.

Lito Lago é operador de posprodución da TVG, e realizou con Fernando López o clip de “Non podo parar”:

O contexto foi fantástico, porque se xuntaron varias cousas. A primeira é que eramos novos, non chegabamos aos trinta anos e tiñas esa ilusión dos que empezan. O contexto da tele daquela, tanto técnico como a nivel humano, era moi bo. A nivel técnico, naquel momento a TVG (a nivel de posprodución) era das televisións autonómicas a máis avanzada que había. Máis que TVE. Dábanse esas dúas condicións, e dábase outra a maiores que era o contexto organizativo da propia TVG. Non había a rixidez de produción ou a rixidez de traballo que hai hoxe en día, que sería moi difícil facer ese videoclip. Porque daquela eu recordo que As Incribles Páncreas viñeran para gravar e nós xuntámonos con elas, falámoslles de como ía ser a gravación, e no pasillo pillamos ao realizador dun programa que ía ser pola tarde, falamos con el, metémolas nun plató, entraron alí, gravamos, explicámoslle ao realizador o que queríamos, fixeron tres ou catro tomas as rapazas… Hoxe sería imposible. Habería que facer unha convocatoria, convencer ao xefe de turno… Un rollo.”

Rubén Domínguez toca en Pantis ou Chicharrón e dirixiu unha chea de videoclips en Prenom:

Tiña que estar moi vinculado a que o tema me molara. Sei que había videoclips que eran mellores, como o de “Carmiña Vacaloura”, pero a canción non a soportaba. “Estou na lavadora”, ou aquel dos Diplomáticos, o do futbolín. O tema non me enchía de todo pero a actitude dos músicos flipábame. E logo había un dunhas pavas que era rollo grupo así dos 90, que era en plan anglosaxón. Que aparecían no centro comercial de Fontiñas. E parecíame un flipe a cantidade de efectos que tiñan, cromas e todo así. Era moi sofisticado todo! Aparecían como en pantallas de cine, era como que eran moi modernas. Non recordo de que ía, pero era moi popi aí 90s. E os efectos a min flipábanme, porque estaban como sobre fondos animados, e as pantallas, había como ceos que se movían… (…) A min mólame recordalos así con esa alegría e con ese entusiasmo da infancia. Sei que por exemplo Matías e Xose, que saben cancións enteiras e detalles do videoclip, son amigos de repasar o material. Quedo con ese recordo primeiro de como sentía esas imaxes. Levabas Galicia a un contexto moi diferente.