Cartografía

captura cartografía

Isto é unha especie de memoria no que non poño as datas pero poño cancións e asócioas con lugares e momentos concretos. A foto de arriba é unha captura de Maps de Perillo que busquei mentres editaba isto. Saíu na Revista Porno no seu momento.

O sonido da cidade. Coruña sona un pouco a Perpetuo Socorro e outro pouco a Lenny Leonard. A xente ten que facer as cousas así, sempre me dixeron que a xente chunga vivía na Sagrada. Unha vez quixeron atracar ao meu colega Javi Metal e el díxolle ao tipo que lle ía dar o pao se coñecía a Fran de Labañou. O quinqui díxolle “¿qué pasa, lo conoces?” e Javi díxolle “Claro, tío, de pequeños éramos mazo amigos. Ahora no nos vemos mucho pero…”. Javi safou, e safou porque foi quen de inventarse que coñecía a un referente da delincuencia da zona. Safou porque foi quen de introducir unha narrativa na súa excusa. Non dixo simplemente que o coñecía, senon que nesa frase conseguiu plantear un lote de conflitos. Esa relación de amizade que agora xa non o é, probablemente porque tomaron camiños distintos. Javi foise a estudar teleco a Madrid, é fillo de dentistas… a min tamén me ten pasado, penso ás veces nos que antes eran case os meus irmáns e agora non e ponme triste non ter a mesma conexión. A Coruña pode ser unha cidade tan horrible como calquera.

Vietnam: “No se puede ver el sol, los problemas crecen en las esquinas y todas las ciudades son iguales.”

E un día falaba con Rubén e dicíame que lle interesaba como Lou Reed falaba de ir a Lexington a pillar porque era a súa realidade. Da referencia concreta a algo local facíase ver unha sensación universal.

 

lenny leonard
Lenny Leonard, probablemente no Faluya

 

Lenny Leonard: “Llevamos cuatro meses, no para de llover, en esta ciudad no hay nada que hacer. Solo mirar palomas, que son buitres”.

Perpetuo Socorro: “Hoy da miedo salir en Coruña, hace mucho frío. ¡Maldito infierno! Allí bailando en nuestra locura nos vimos rodeados de buitres de noche”.

É curioso que apareza o mesmo símbolo, pero é porque é a mesma sensación. As dúas cancións din o mesmo, pero a diferencia na maneira de dicilo leva a sitios distintos. É unha sensación de alienación que non dá o rural. Unha sensación de impotencia que nas grandes cidades se volve aínda máis intensa por culpa da invisibilidade e o non participar en nada. A idea de falar do entorno para chegar a temas universais. A miña amiga Nuria tivo un problema de fobia aos paxaros e foi ao instituto con Carlos Coppel de Lenny Leonard. A miña amiga Nuria vive agora en Barcelona, eu vivín alí un ano e non podería ter escrito de ningunha maneira unha canción como calquera destas dúas. Non teño ganas de dicir iso porque non sinto o peso da cidade, o peso do tedio que expresan dicindo “en esta ciudad no hay nada que hacer”, que segundo me dixo Coppel, roubaron a Big Black. Cando escribo, xa non é que sexa incapaz de dicir “Coruña”, “Perillo”, “Montealto” ou “San Pedro”, é que moitas veces me dou conta de que uso nomes e verbos pero non adxectivos. Iso preocupábame e por iso acabei forzando nalgún caso a situación.

20141217_013114

Monstruo: “Teño unha caixa de ferramentas branca. Non sei abrila, non sei usala.”

Escribín iso antes de conseguir a beca, cando estaba empezando coa tese sen saber se tería cartos para poñerme tres anos a estudar. Non é un drama, pero ata entón sempre fora tendo as cousas claras e alí tiña as miñas dúbidas sobre si realmente quería facer iso. Tiña medo a que a xente descubrira a realidade de que son un inútil, e de que a única cousa que se me deu realmente ben ata o de agora foi estudar. Asumámolo: un investigador máis en Comunicación Audiovisual non é algo que o mundo necesite. Entón non sei que facer coa caixa de ferramentas, pero se lle poño un adxectivo pasa a ser unha caixa concreta, e non unha calquera. Tiña medo á sensación de baleiro, e arredor de min vía bastante desesperación, pero unha desesperación cotiá. Como Terremoto Sí buscando un sobre para folios grandes no chino do Cantón. Vía amigos meus emigrados co seu primeiro traballo cobrando decentemente pero adicando a el todo o seu tempo e tampouco sabía se iso era o que eu quería facer. En Barcelona era invisible, e ao chegar aquí Porno estaba comezando, Monstruo volvimos e tiven ganas de cantar porque tiña cousas que dicir, aínda que me dera vergonza. Cantar fíxome ser consciente de ter unha voz, e cando viñeron os Nastys e escoitaron a Lenny Leonard borrachos cantando aquela frase sorprendéronse. “Están hablando de algo”. O que dicía Julián Hernández, o rock and roll é atractivo por trascendente e por intrascendente. Podemos engadir que o rock and roll pode ser horrible por trascendente e por intrascendente.

Deluxe: “Qué voy a esperar de una ciudad donde el invierno es como un convento y los jóvenes mueren antes de tiempo.”

Nunha entrevista que lle lin na Mondo cando tiña quince anos Xoel López dixo isto: “A Coruña es una ciudad gris, triste. Y la canción está dedicada a mucha gente que conozco que se ha suicidado o que ha tenido tentativas de hacerlo. Recuerdo que a los catorce, quince o dieciséis años muchos chavales coqueteábamos con la idea del suicidio; yo lo veía como algo generacional, normal. Pero cuando llegué a Madrid y surgió el tema en alguna conversación, me di cuenta que ese sentimiento no es extrapolable geográficamente, y al final he llegado a la conclusión que se trata de algo relacionado con la gente que somos del norte, en mi caso de A Coruña y que debe tener algo que ver con el clima, o quizás con la propia tristeza asociada a la ciudad, que invita a la depresión”.

 

xoel lopez
Xoel López, melancólico en Riazor

 

Naquel momento pareceume unha gilipollez, pero ás veces esquéceseme que eu son de Perillo, do outro lado da ría. Son bastante vitalista e o de que o clima nos fai tristes e depresivos paréceme un tópico bastante inadecuado. Aínda que tendo a pensar que os tópicos teñen algo de real, cóstame empatizar con isto cando non coñezo a ninguén que se suicidara ou que me falara desa idea. Tampouco sei se é algo que se fale. Á miña avoa fállalle a memoria pero cando veu á festa da miña outra avoa viu a horta e pasouse media hora camiñando por ela marabillada como se a vira por primeira vez. Onte falei con ela e estaba deprimida porque non se acorda das cousas. Está ben físicamente pero é consciente de que non rexe ben. Alegrouse de verme e despois, cando lle preguntei que tal, díxome que non ten dor pero que a cabeciña… e caéronlle unhas bágoas e díxome que quería morrer. Trinta segundos despois estaba mellor e despois estaba rindo e contenta. E logo volvía dicir o mesmo, mentres facía calceta. E pasar por todas esas sensacións con esa discontinuidade debe ser moi duro. A ela, de todas formas, quédalle a memoria vella, pode lembrar cousas da súa infancia con detalle. E quédalle certa memoria dos espazos. Eu levaba un mes sen ir á casa e agora hai un parque infantil diante da miña ventá, chavales que paran alí a fumar porros e o bar ao que ía todos os findes cando era pequeno agora é unha pizzería. Quizais tenta cubrir un oco: o Piccolo Mondo, a mellor pizzería do mundo, está en venda na rúa paralela.

Na miña cociña hai un oco porque se levaron o lavalouzas e aínda non o trouxeron. É outro tópico: “antes todo isto eran leiras”. Non lembro como eran as leiras que había antes de que levantaran o meu edificio, e vinas case todos os días mentres ía ao instituto. Non lembro completamente como era a casa na que vivín dezaoito anos. A imaxe nova bórrame a imaxe vella, pero espero non ter que lembrarme de como era o lavalouza no seu sitio, porque ese oco queda fatal. Se vexo estas cousas pero non me avisaron antes non teño a narración. A impresión é máis forte, é un shock. Iso provócame unha melancolía que ao mellor se parece á de Xoel López, pero A Coruña non é unha cidade que cambie demasiado nin demasiado rápido. O cambio máis importante probablemente sexa que pechou o Rus logo de sesenta anos aberto e non queda un lugar que resuma tan ben o que é a Coruña.

 

cuchillo pontevedra
Poño este cartel de Cuchillo porque resume moi ben o seu universo

 

Cuchillo de Fuego: “Llueve, hace un poco de frío, hace viento. No se está nada guay. Todas las cafeterías son una mierda. Yo mismo soy un poco una mierda.”

Cuchillo de Fuego falan de Pontevedra. De Pasarón, de cafeterías que non coñezo, de comercios que non sei cales son. E falan de si mesmos, de Berto Fojo bien e de Álex Gayoso muy bien. E aínda así creo que entendo o que din. A propia brillantez das frases ás veces lévame a tomar distancia. A ironía lévame a tomar distancia e a perder a implicación emocional e pasar a unha experiencia máis intelectual, pensando cousas. Imaxinarme a Xoel López cantar “Bouquet (Fuego y Mierda)” paréceme gracioso. Xoel López di que é tráxico nas entrevistas, e nunca che dirá que el mesmo é un pouco unha merda. As corbatas de cores de Ataque Escampe lévanme a tomar distancia, si, pero paréceme excesivo. Parécenme un pouco ridículas, pero é porque non me gusta o rollo brechtiano para o rock and roll, que me parece que vai precisamente do contrario, da inconsciencia. Pero cando consegues chegar á emoción a pesar das corbatas é bonito, e onte emocioneime véndoos imitar unha onda vital en “Street fighter” mentres miña nai, que me acompañara, estaba sentada mirando e sorrindo e logo dixeron que o pasaran moi ben saíndo por Coruña a última vez que viñeran. Esa vez saíran con nós. Cadráramos con eles na Mardi Gras Gaudi (Graduado en Belas Artes), Edgar (Técnico en Calor e Frío) e eu. Acabamos indo ao Caimán por primeira vez na nosa vida. Déronnos unha carta de poker e unha ficha metálica para entrar e logo Roi Vidal díxonos que eramos de Podemos Ourense. Dixeron que Compostela era unha merda no concerto. Fíxome ilusión que o pasaran ben porque as primeiras veces que falei con Ataque Escampe creo que só lles din o coñazo estando bébedo, cousa que fago normalmente cos grupos. O habitual é que lles diga “¿Por que cantades en inglés?” (a Furguson, Psychotic Acid Freek, Thee Boas, Rollercoaster Kills, Puma Pumku… non me acordo de todos porque estaba peneque). A Ataque Escampe seguramente lles dixen que non me gustaba que tocaran con baterías programadas.

 

roi vidal vista alegre
Roi Vidal en Vista Alegre. O Bar Antonio queda un pouco máis abaixo.

 

Ataque Escampe: “Cando vaia morrer enterrádeme aquí en Vista Alegre. Cunha cunca na man e na boca un bigote de prebe.”

Ramiro Ledo fixera un videoclip precioso para “Serafín” de Ataque Escampe e creo que empezaba cuns vídeos duns señores maiores cantando. Serían señores de todos aqueles bares fantásticos de Vista Alegre, que están pola rúa das Salvadas pero máis arriba que a SGAE. O Mesón do Pulpo, o Bar Antonio, o Tío Raúl e o dos Cinco Complementos que é un bocata, non un bar, pero agora non me lembro do nome. Despois dunhas xornadas de normalización lingüística na facultade, Marta foi cos do Cineclube de Compostela a tomar algo alí e díxonos de ir. Fun con Teo e Xacobe, e descubrimos o marabilloso que era o Bar Antonio con esa tapa de callos. Logo subimos ensaiar.

Ese día tocaban Pony Bravo pero non fomos porque ensaiabamos. Eles ían porque lles chamara a atención o cartel coa cara de Ángeles González Sinde como nun rollo destes de cando che detén a policía. O photocall da roda de recoñecemento. Logo baixamos un día de ensaiar e tivemos que aparcar por aló, no campus norte, que é onde aparca Xacobe sempre para non rallarse buscando e é ridículo porque está a tomar polo cú. Esa vez buscamos noutros sitios e non apareceu nada (eran as festas da Ascensión nas que viramos o ano anterior a Emir Kusturica, que en vez de ser o líder da súa banda era o guitarrista mendigo) e volvemos alí, tendo que darlle a razón por pura casualidade, ironicamente derrotados. Fomos ao Bar Antonio e había unha cea de clase. O camareiro estaba peneque perdido e púxolles a Xacobe e Teo cuncas en cuncas das de almorzar os cereais e cobroulles unha ridiculez. A min botoume alcol no vaso ata rebosar. Ía seguindo o rollo de unha pra ti unha pra min. “Ceastes?”, díxonos. Nós mirámonos como dicindo “en serio?” e balbuceamos “bah, pouca cousa”. Eran as dúas da mañá e apareceu cunha fonte de carne asada e uns palillos.

barcelona

 

Telephones Rouges: “Subín a unha pedra nú para poderme tirar. Vivín na cidade branca da que é difícil escapar. O tempo foi agonizar, o tempo foi agonizar. Precipitarse foi divertido máis non era un gran final.”

Logo en Barcelona María e mais eu coñecemos a Ramiro entrevistándoo pola súa película Vida Extra. O groso da película é unha conversa entre varios amigos nunha casa e falan de como poden participar en política e das manifestacións, das folgas e da impotencia, das limitacións da democracia, das contradicións ás que leva o sistema de consumo a calquera. Dito así parece horrible pero é unha experiencia moi bonita. Gravárona o día que a gravaron porque ao día seguinte un dos que sae na película marchaba de Barcelona a outro lugar. Daquela convencemos a Hugo, o noso amigo e compañeiro de piso, logo de moito tempo para que lle gustara Ataque Escampe e un día nun bar díxolle a un tipo de Bilbao que non coñecía: “Sabes que? O mundo comeza a dar medo, pero na Galiza non hai cámara de gas”. Hai cancións que falan de cousas e de lugares e logo se che meten no corazón a través de recordos. Aquel ano escoitaba aos Telephones Rouges todos os días e sabía que estaban falando do que eu sentía, poñíanme os pelos de punta e fun aos dous concertos nos que viñeron a Barcelona e berrei aquelas letras como se as tivera feito eu, como se foran miñas, porque así as sentía. Falaba con Xacobe durante horas e comentabamos as nosas interpretacións das cancións. “Vran” para min era unha canción de amor, e Xacobe díxome (non sei se completamente en serio) que a vía como unha canción sobre deixar as drogas. Logo Mar e Rubén fixeron o videoclip de “Arder” de Ataque Escampe cando xa estaban aquí en Santiago, fixémonos amigos e mandáronlle a canción a María, que estaba facendo o seu TFM sobre o grupo. Ela escoitouna por primeira vez e chorou. Recórdoa chorando mirando a pantalla, só eran un par de bágoas e poñíanlle os ollos brillantes. Era unha letra preciosa e un tema perfecto, sen ningún exceso e sen lugar ao distanciamento. María tamén sae no videoclip e cando o vexo tamén teño que sentir que esa canción é miña, e iso non o podo sentir con moitas outras cousas.

 

emilio jose mapa sonoro
Emilio José en Mapa Sonoro

 

Fluzo: “Imos enchernos de churrasco antes que os porcos non teñan cabeza, con viño do país, da casa dos nosos pais.”

Emilio José: “Nacín en Quins, concello de Melón, árbores, árbores, e cero botellón, xa sabes, só nas festas: orquestas, o CTK en racha, whiskey, ron e reggaetón. Non me gustaba o meu pobo, odiaba as rúas e todo, e todo o que había era pouco, rapazas: cero, cine: cero, fútbol: cero.”

Los Televisores: “Quiero ir de vacaciones, olvidar esta ciudad. Voy a comprar un billete pa no verte nunca más”.

Paula pasárame unhas cancións de Emilio José o ano que quedabamos para ver Física o Química ela, Laura e eu na súa casa da Rúa do Olvido. Gravárame un cd cos seus músicos españois favoritos, un cd de datos. Julio de la Rosa, Aroah, Nacho Vegas, La Costa Brava, El Niño Gusano, Christina Rosenvinge… e polo medio Emilio. Ao principio non entendín nada. O tema é que eu lle dixera seguramente algo de que non atopaba moitos músicos españois que me gustaran aparte dos Enemigos. Probablemente díxeno con frases das que escribimos ás veces na Revista Porno cando pensamos que algo é unha merda. Os cds que lles gravo aos meus amigos case sempre teñen a maioría dos temas en inglés, e agora estou facendo isto e no que sinto non aparece ningunha canción inglesa. María pasoume “Astroturfing”, que dicía “De Xinzo non coñeces nada. Do Berbés, nada de nada.” e que versionaron Ataque Escampe nunha festa do Cineclube. Cando por fin fun quen de entender a Emilio José, escoitei Chorando apréndese enteiro, do tirón, e ademais de conter toda a creatividade e imaxinación fixen un amigo. Ata lle comentaba cousas en twitter antes de que desaparecera de alí. O guai dese disco é que che conta todos os seus sentimentos e opinións, é como pasar un mes con el discutindo, indo de bares. Non tiña esa sensación de proximidade e de verdade dende Jonathan Richman. E son todo topónimos, persoas, referencias: contexto. Teño ganas de que alguén me fale da súa realidade, e os grupos que non o fan e aínda así me gustan dánme a rabia das oportunidades perdidas. Emilio José é de Quins, non da cidade. Mar e Rubén foron buscalo alí e atoparon o Casal do que falaba en “Wifi no Casal”, pero non a el, e acabaron entrevistando a Monstruo e tentando fotografiarnos e facendo un vínculo con nós de por vida. Había un episodio de Friends no que Joey pasaba a noite cunha actriz e en vez de follar falaban e falaban ata que era de día. É duro asumilo, pero Friends é un espello que me funciona de referente para a vida, e aquelo tamén me pasou a min e foi bonito. Eu vía Friends en Canal+ despois de comer e antes de ir a atletismo, cos meus pais e a miña irmá. Agora ela ten carné de coche e metinlle “Mundo Verde” nun cd para que escoitara ao conducir. Con Fluzo sempre me dá a sensación de estar escoitando verdades profundas e nesa frase está dalgunha maneira todo o que sinto sobre as miñas orixes, como galego, como descendente das miñas familias. Hai unha idea vaga de choque xeracional aí. O Mundo Verde está aí, preto, pero eu non pertenzo a el. Xacobe levoume á matanza da súa familia e comín moi moi ben. Outro ano fora alí con Teo tamén, pero de resaca, e á ida vimos un can cagando e conseguimos gravar uns segundos co móbil. Hai anos que non se fai a matanza na miña casa. Cando fomos Porno a dar unha charla ao FiCH houbo un incidente no que nos acusaron de vexetarianos. Alí vimos un concerto precioso dos Televisores no que diante deles bailaban un montón de nenos que acababan de fabricarse instrumentos de cartón. Eles son de Chantada, pero cando cantan que queren “olvidar esta ciudad” e falan de Nepal, Tel Aviv, Estambul, Caracas ou o que queira ser non sona impostado. Poden falar de cholitas. Dalgunha maneira é a súa realidade. É fácil calificala de evasiva. Que eu non teña ganas de evadirme a Caracas e olvidar Compostela ou Coruña non significa que non poida entender esa idea. Claro que Television cantaban “entendo todos os impulsos destructivos” e nunha entrevista Jon Savage explicaba que logo os Sex Pistols directamente os practicaban. Así que tal vez non é cuestión de entender esa idea, senon de poder sentila aínda que non esteas dacordo, porque as mellores obras de arte significan infinitas cousas.

 

terra cha
En Lanzós coa miña avoa e a miña prima

 

Radio Océano: “Eu son un labrego da Terra Chá, que usa calcetíns de lá. Por culpa da friaxe e da humedá, que usa calcetíns de lá.”

Radio Océano presentaban “Terra Chá” na TVG como unha canción étnica recollida no norte da provincia de Lugo, e a idea de usar a gaita dalgunha maneira faime entender a canción como o seu propio folk, como aquelo que dicían os Stooges, brancos e de cidade, de facer o teu blues. Non sei se a Miles Davis lle terían gustado os Televisores ou Radio Océano. Lenny Leonard entrevistaron a Xosé Manuel Pereiro para o Donato Fanzine, e os dous falan do clima. Meu pai é de Lanzós (Vilalba) e gravei durante o último ano un documental con Xacobe e Toni nunha parroquia de Guitiriz porque de alí é a moza de meu pai e nolo encargou. Alí unha rapaza díxonos que non lle gustaba a cidade porque había que mirar arriba para ver o ceo e porque vivías porta con porta con xente e non sabías nada deles nin lles falabas. Antes tiña unha familia, agora teño varias. Un ano espertei a mañá de reis na casa de Xacobe antes de coller o tren a Barcelona e foron darlle o seu libro de Eric Clapton. Por que estaba alí e non na miña casa? O tempo e as ganas de facer cousas lévanme dun sitio a outro e iso convértese en lugares e sensacións e recordos que son persoais, igual que todas estas cancións son tan miñas como de quen as fixo porque tiveron algo que dicir.

Advertisements

Entrevista a Calvin Johnson

calvin_pitas.jpg
Foto de Sarah Cass

Paseino moi mal facendo esta entrevista, pero ao volver lela a impresión de incomodidade non se dá (hai moitas exclamacións), e o certo é que el dá unha visión moi sana e intelixente do que fai, na que o único que parece censurar é á xente que censura o que outra xente fai. Tampouco cambiaría o noso enfoque, que era expoñer a visión ideolóxica de PORNO (bueno, de algúns de nós) e contrastala coa súa. Para saber máis sobre a súa música xa hai moitas máis entrevistas, e o que queríamos era aprender cousas aplicables á nosa acción. Vai en castelán, que é como se publicou.

Entrevista de Theo, Cibrán y Berto Fojo
Traducción de Sara Roca, Artur y Cibrán.

La de Calvin Johnson fue una entrevista incómoda. Si a veces ya es difícil hacernos entender hablando nuestro idioma, en inglés la cosa se complica. Y donde, por ejemplo, Mike Watt era tremendamente empático, este hombre era todo lo contrario. Cero sonrisas, pausas incómodas mientras bebía una infusión en su propia taza, que tenía algún lema aparentemente gracioso que no recuerdo. Nos dejó con la sensación extraña de haber hecho muchas preguntas equivocadas pero llevarnos las respuestas correctas. Es decir, nos equivocamos en nuestros planteamientos porque siempre son muy bidimensionales, de estás conmigo o estás contra mi, aunque realmente funcionemos a través de la duda tanto como cualquiera. De su desacuerdo sacamos lecciones valiosas, porque es una persona brillante, con mucha experiencia y de mente clara. Ha sido músico (en Beat Happening pero también en muchísimos otros proyectos), periodista, productor, fundador de K Records… aparentemente su gira es el con su guitarra y una mochila, en autobús y poco más. Es una persona que da la impresión de ser rara, excéntrica, difícil de comprender, y aún así habla con calma (quizás demasiada) y lucidez. Luego en concierto fue algo más teatral, porque no deja de ser una gran estrella a pesar de la total ausencia de parafernalia. Bueno, quizás por eso.

Cibrán: Bueno, nuestra primera pregunta es qué opinión tienes sobre las bandas que intentan imitar la estética de una producción lo-fi. En plan que no están usando lo-fi porque sea su manera natural de grabar y trabajar… Por ejemplo, cuando mucha gente hace casetes porque esa es la única manera de hacerlo, pero hay gente que tiene posibilidades de usar otro equipo…

Calvin Johnson: Uh… Parece que la fidelidad de los modernos equipos de grabación es parcialmente superior a cualquier cosa que… Uh… Hoy en día tienes acceso a las herramientas a un precio relativamente barato. No sé cuánto cuesta, pero estoy seguro de que la calidad de esa grabación es mucho más alta que nada que tuviéramos. Pero en cuanto a usar lo-fi como opción estética: la gente siempre debería de hacer lo que le apetece, hacer lo que siente que está bien, lo que tiene sentido para ellos. ¿Sabes? Estoy totalmente a favor de eso. Lo que quieran hacer: ¡genial! Haz lo que sientas que quieres hacer y… ¡diviértete! ¡Disfruta la vida!

C: ¿Y por qué elegiste publicar discos en casete en los 80?

CJ: Bueno, publicamos en casete porque hacíamos cantidades muy pequeñas, y financieramente tenía sentido. Como formato nos permitía sacar pequeñas cantidades de referencias por poco dinero… No teníamos dinero. Esa es la respuesta.

C: Y…

CJ: ¡Pero ahora no ha cambiado mucho! ¡seguimos sin tener dinero! [risas]

C: Pero hoy en día tenemos diferentes formatos a nuestra disposición.

CJ: Cierto [tose].

C: ¿Crees que podría tener que ver con la primera pregunta, con la que abrimos la entrevista?

CJ: Pero hoy también sacamos cantidades mucho más grandes de copias, así que el coste por unidad de hacer un CD es mucho más barato que el coste de hacer un vinilo. Y probablemente es igual o más pequeño que el coste de cada copia en casete. Así que si estás haciendo mil copias, es más fácil y barato hacer mil CDs que mil casetes. O más o menos igual.

C: Parece que los casetes están volviendo como formato, ¿qué piensas de eso?

CJ: ¡Genial! [risas] Quiero decir, cada formato tiene sus cualidades específicas. Así que puedes hacer servir esas cualidades a tu favor, o pueden ser una desventaja. Depende de tu perspectiva.

C: ¿Qué piensas de los formatos digitales? El consumo de música en Internet. Porque nosotros pensamos que la gente ha cambiado sus hábitos de consumir música, y quizás escuchamos… más… brevemente.

Theo: Hoy en día consumimos música más rápido.

CJ: Um.

T: Porque antes tenías un objeto físico y esto es como… Como tú dijiste antes: no hay personalidad en el objeto, no tienes nada que adorar.

CJ: Ajá.

T: Es como un fetiche. Y creo que eso es un componente de ello.

CJ: La persona media que escucha música no sabe… No es que no sepa sobre sellos de música: es que no sabe QUÉ es un sello de música. No saben y no les importa. Quién produjo eso o… ¡incluso quién es el artista! A mucha gente simplemente le gusta “esa canción”. “¡Oh, me gusta esa canción!”, “¿Qué canción?”, “La que hace como laaalalalalalalala”, “Oh, ¿de quién es?”, “¡No sé, es una canción superguay!”. A ellos simplemente les gusta una canción. Y lo que internet hace es que sea muy sencillo para todo el mundo encontrar y escuchar esa canción, la canción que les encanta. ¡Y eso es todo lo que les importa! Así que funciona muy bien, ¡es un sistema perfecto!

T: Hoy en día el concepto de “disco” está muriendo…

CJ: ¿Sabes?, ¡en cierto sentido eso es maravilloso! Porque mi formato preferido es el 7” a 45 rpm, y internet nos ha devuelto la idea de single, de canción. ¡Lo que es emocionante!

 

calvin_tombilla
Foto de David Tombilla

 

C: Hoy en día internet articula la mayor parte de la actividad cultural… o al menos larga parte de ella, y funciona como un epicentro. ¿Te ha afectado esto como músico?

CJ: ¡Genial! Tenemos en el sello a una banda que se llama Lake, no sé si habéis escuchado algo de ellos – están en K y hemos sacado siete discos con ellos. Y la cantante de Lake – una de las cantantes es Ashley Eriksson, e internet ha sido genial para ella, porque usaron una de sus canciones para un programa de la tele y… A través de internet toda esta gente pudo enterarse de quién es ella y… no solo les encanta la canción, sino que incluso la han versioneado. Y puedes ir a internet y encontrar a 25 personas versioneando la música de Ashley. ¡Es verdaderamente emocionante! A esa gente le ha llegado tanto su música que no sólo la quieren sino que… ¡quieren grabarla, quieren ser parte de ella! Es verdaderamente guay mirar por ahí y encontrar música de artistas en K, como, ya sabes… Lake, Jeremy Jay, Tender Forever… No sólo puedes encontrar a gente haciendo versiones de ellos en youtube o lo que sea, ¡puedes encontrar todos sus directos! ¿Sabes? Como si de repente te preguntas “¿cómo le habrá ido a Jeremy ayer en París?”, y vas a internet y puedes ver parte de su concierto, o una canción, ¡y ver a Jeremy Jay tocando en París la semana pasada! ¿Sabes? ¡Para mí es muy emocionante! ¡Es divertido!

C: Nosotros tenemos la impresión de que de alguna manera internet crea distancia entre la gente y las cosas… Por ejemplo nosotros organizamos conciertos y…

T: La gente puede perderse en la comunicación, y a veces eso no se traduce en actos en la vida real.

CJ: Bueno, ¡puede que eso sea cierto! No lo sé. Estoy pensando en Kendl Winters, ella es una artista en K, y tiene esta cosa llamada Pantyhose Popscreen. Ella escribe una canción e inmediatamente enciende la cámara en su dormitorio, graba la canción, y dice como “Pantyhose Popscreen presenta: Kendl Winters”, y entonces toda la nueva canción. Entonces lo sube a internet – y la gente a quién le gusta Kendl Winters no tiene que esperar a que ella vaya a su ciudad y preguntarle “oh, ¡esto es una canción nueva! ¿qué es?”, y ella “oh, es una canción nueva que escribí el otro día”. Es como que no hace falta esa conversación – ya conocen las canciones nuevas, porque ella las ha compartido con el mundo, en su Pantyhose Popscreen, ¿sabes? Y entonces la gente a quién le gusta su música pueden… ¡pueden incluso comunicarse con ella! ¡Sobre ello! Y pueden decir “oh Kendl, ¡me gusta mucho esa nueva canción! Pero la que hiciste antes tenía esta cosa y me gusta esa parte de ella, ¿sabes? Y en esta otra haces esto y es diferente, me gusta que cantas en plan tadadadaa”. Hay esta comunicación y este diálogo entre el artista y la gente a la que le gusta su trabajo. Y eso es bastante emocionante, ¿sabes? Antes era como: una banda empieza a tocar en la ciudad, tocan en algunas fiestas, tocan algunos conciertos, igual van a estudio y graban dos o tres canciones, y entonces sacamos un casete, hacemos 150 copias, e intentamos venderlas, quizás venderlas en conciertos, entonces… ya sabes. Según este sistema, la banda lleva tocando dos años, graban seis meses después de hacer el casete… Y para entonces han pasado casi tres años. Y entonces alguien se pilla el casete, y quizaaaaaaás tienen ese “¡oh, me encanta esa canción de esa cinta!”, “¡oh, gracias!”. Han pasado tres años, y llega algo de feedback. Mientras que ahora la gente puede comunicarse de manera inmediata, y eso es genial para el artista, porque pueden sentir que están compartiendo y comunicándose con la gente.

T: Sí, también hay un peligro en los canales. Los canales que no son nuestros.

CJ: Cierto.

T: Hay diferencia entre usar facebook o whatsapp, y tener una página web.

CJ: Bueno, la diferencia es que cuando estábamos haciendo fanzines de Sub Pop, a principios de los 80, el concepto era “descentraliza la cultura pop”. Y la idea era alejarse de los grandes sellos, y tener sonidos regionales, y sellos regionales, y los artistas tenían sus propios sellos, y lo que queríamos era descentralizar la idea de cultura popular. Internet es la descentralización definitiva, pero es también la centralización definitiva, como tú dices. Una web puede volverse un foco emisor, y la gente puede usarla para descentralizar y descubrir todas esas pequeñas cosas extraordinarias que hay por todo el mundo – o pueden simplemente entrar cada día en una gran plataforma y no darse ni cuenta de que hay internet más allá de eso. Hay gente que crece y sólo conocen una página, no saben de nada más, ¿sabes? No saben ni lo que es el email. Y todo eso, ya sabes. Pero eso es sólo un microcosmos del hecho que siempre va a haber gente que anda haciendo mierda extraordinaria, y siempre va a haber gente que quiera saber sobre esa mierda extraordinaria, y siempre va a haber gente que sólo quiera hacer lo que hace todo el mundo. Y así es como son las cosas. Podemos cambiar eso un poco, aquí y allá, ajustar un poco… Pero nunca vamos a cambiar el hecho de que siempre va a haber gente que quiera ser normal y mainstream, y siempre va a haber gente que quiera ser rara – o ES rara, no quieren serlo, simplemente los SON. Así que, ya sabes, no quiero decir que no pueda o no deba cambiar, estoy diciendo que yo estoy contento de que sea así, porque yo llego a descubrir a todos los tipos raros, y llego a escuchar su música. Y lo disfruto.

C: Si, alrededor de eso pensamos que en el underground de los ochenta, y en las comunidades underground basadas en la cultura punk y hardcore, había algo que tenía un sentido de confrontación con el mainstream…

T: Por los canales, porque de alguna manera cuando usas esos canales estás en un lado, que no es la misma cosa que si estás solo, o estar solo con tu comunidad…

C: …o creando tus propios canales.

CJ: Hmm… Bueno… Igual que siempre ha habido underground y siempre ha habido cultura mainstream, siempre ha habido una variedad en el underground. Y durante un tiempo, cuando era más joven, la música en la que estaba intersado no estaba siempre desafiando agresivamente al mainstream. Y pienso que incluso durante esas épocas a la gente le gusta cerrarse en cosas que parecen tener mucha agresión o mucha personalidad. Y no tienen por que darse cuenta de que hay otra gente haciendo cosas excitantes, innovadoras o radicales. Porque no están siendo molestos al hacerlas. Y eso siempre es verdad. Pienso en Kendl Winters, es otro gran ejemplo para mi. Como decís: “oh, Internet es solo Facebook”, pero creo que su Panthose Popscreen es un ejemplo perfecto de descentralizar eso, y desafiar al mainstream tomando el control de los medios de producción, y presentando su música fuera de la esfera entera de la industria musical. No hay industria musical implicada en ella: solamente gira la cámara sobre si misma y presenta una nueva canción al mundo, en la que no hay intercambio de dinero. Está diciendo “hola a todos, aquí está. Si quereis, cogedla. Si no, pues vale”. ¿Sabéis? Y no está enfrentándose a nada de manera agresiva, pero está enfrentándose al concepto de una industria musical centralizada. Y lo está haciendo muy efectivamente. Silenciosa pero efectivamente.

anacortes_unknown_2014-6.jpg

 

C: Sobre eso, estábamos hablando antes que la industria musical parece haber cambiado mucho desde… quizás desde el momento en que empezaste con K Records. Porque los sellos independientes son quizás similares a lo que eran en los ochenta, pero los grandes sellos han cambiado mucho por las nuevas formas de consumo.

CJ: Ajá.

C:¿Cuál es la razón de ser de un sello independiente hoy, cuando el contexto para las grabaciones musicales ha cambiado?

CJ: No tengo ni la más mínima idea. Dímelo tú. Tú eres el crítico de rock. No tengo ni idea. [Todos sonríen] Quiero decir… Siempre hemos trabajado con artistas que están en muchos sellos. Cada banda que está en K está en varios sellos. Jeremy Jay ha sacado sus propios discos, ha sacado discos en otros sellos y ha sacado discos en K. Lake tiene varios álbumes y singles en otros sellos. Y con Shivas, con los que estamos trabajando ahora, sacamos un disco suyo. Su disco salió originariamente como cassette en Burger y luego sacaron dos CDs… Así que todo el mundo está trabajando con mucha gente. Es solamente: lo que sea que tenga sentido para ellos para sacar su trabajo al mundo, o con quien quieren colaborar. Realmente es… es sobre la colaboración. Y es sobre… comunicación. Y sacar tu trabajo al mundo. Así que… ¡lo que sea!

C: Volviendo a lo de Internet… Con K hicisteis discos de gente cantando a capella, y eso parece indicar que no necesitas ningún conocimiento o técnica para crear algo, o cantar, o hacer música. ¿Pero qué hace falta para crear algo? ¿Cómo te diste cuenta de que podías hacer canciones?

CJ: Bueno, la idea no es que no necesitas nada, es que uses lo que sea necesario, o que uses lo que tengas a mano. Lo que hizo el punk rock, según se dice: sacó el rock and roll del contexto, de las definiciones de lo que necesitas. “Lo que necesitas es un bajista, un batería, un cantante, una guitarra rítmica… Vale, necesitas practicar tres veces a la semana, necesitas aprender como tocar la guitarra cinco años antes de estar en una banda, necesitas cantar como…”. Siempre hay reglas sobre lo que tienes que hacer. Y el punk rock dijo: ¡no, puedes simplemente hacerlo! Y creo que… para mi es una lección importante. Luego el siguiente paso de eso es ver que herramientas hay a tu disposición. No tienes que estar en plan “bueno, no PODEMOS tocar porque no tenemos P.A. ¡Así que nada! ¡Se acabó el espectáculo!” [Todos ríen] La vieja… lo que solíamos llamar la primera regla del negocio del espectáculo: el espectáculo debe continuar. “¿Entonces no hay P.A.? Bueno, pues haremos el concierto sin P.A.”. O… ¡lo que sea! O “Oh, ¿solo tenemos un micro? ¡Pues tendremos que hacer que el concierto funcione con un micro!” Es usar lo que tengas disponible y hacerlo funcionar. En el extremo contrario está “¡Oh, tenemos quince micros!”: eso no significa que tengas que usar los quince. Usa los micros que necesites usar. ¿Sabes? Así que creo que eso es otra cosa que hace que la gente piense “Oh, espera un minuto, ¿no TENGO que hacerlo así? ¡Puedo hacerlo de la manera en que tenga sentido para el trabajo que tengo!”

C: Si, pero quiero decir… estás hablando de usar lo que tienes o lo que creas necesario, pero quizás hay un cambio en ti, en cada persona que crea algo, en el que empiezan a ver algo como un medio para crear. Me refiero, quizás hubo algún momento cuando… quizás viste a alguna banda tocar y pensaste “bueno, yo también puedo hacerlo”. Lo que quiero decir es, ¿cómo fue para ti? ¿Cuándo te diste cuenta de que podías cantar o tocar?

CJ: Bueno, esta es una pregunta habitual. La gente suele preguntar “¿cuándo te diste cuenta de esto?”, o “¿cuándo pasó esto?” o “¿qué concierto te hizo pensar esto?”. La gente siempre pregunta eso. Y siempre hago “uuuuh”. No sé cómo responder esa pregunta. Me he dado cuenta de que la respuesta a esa pregunta es que no hay respuesta exacta, porque no es la pregunta adecuada. No es UN momento en el tiempo, es un proceso. Absorbes… ¡vives! ¡Vives la vida! Y aprendes. Estás aprendiendo constantemente. Así que no hay un momento “¡AJÁ!”. Absorbes cosas, ves cosas… y te das cuenta “¡oh, ese tipo está haciendo eso! ¡Oh, eso es interesante! Me pregunto si hizo eso con esto, si funcionaría”. ¿Sabes? Coges lo que te llega y luego coges tu propia mente, y después creas algo diferente, o lo cambias, y es un proceso a través del tiempo. La vida es un proceso. No es en plan “Vale, ¡ya me llega con la vida! ¡Estoy vivo! ¡Vale!” [Risas] Sigues viviendo. Y mientras vives, las cosas cambian. Y cambias tu manera de hacer las cosas. Y cambias tu manera de ver las cosas. Así que puede haber diferentes cosas que fueron monumentales, pero fue una combinación de montones de cosas con simplemente… vivir la vida.

 

calvin_beat-happening
Beat Happening

 

C: ¿Cuándo pudiste vivir de la música? O… ¿vives de la música?

CJ: Aún estoy trabajando en ello. Aún estoy trabajando en ello, si.

C: ¿Tienes que hacer otros trabajos? ¿Crees que la música requiere compromiso total, dedicación total?

CJ: Es como cualquier otra cosa, es como tú lo hagas… es una expresión de ti mismo. Así que haces lo que tiene sentido para ti, sigues tu corazón, y esa es la música que tiene sentido para ti, ahí está. Y la manera en que lo hagas, la manera en que tenga sentido para ti hacerlo, esa es la manera de hacerlo.

C: ¿Y cuál funcionó para ti?

CJ: ¡Lo estoy haciendo! ¡Ven al concierto esta noche! [Todos ríen] Y ya lo ves.

T: La diferencia entre música como un hobby y algo a lo que puedes dedicar más o menos tiempo… si es solo un hobby tiene un sentido diferente para ti. Y quizás el trabajo que ofreces a la gente es diferente, es más… apasionado o atractivo.

C: Queríamos hablar sobre la profesionalización, y si es buena o no para la música, pero supongo que dirás lo mismo, que depende…

CJ: Bueno, hay muchas maneras de ser una persona que vive de la música y de hacer música como hobby. Me refiero a que hay gente para la que su hobby es solamente sentarse y practicar cinco horas al día. Ese es su hobby. Eso es lo que les gusta hacer, ¿sabes? Ahora bien, también hay gente que vive de la música y que nunca practica. Así que no hay una manera, es lo que hagas. Quiero decir, conozco gente que son músicos profesionales, ¡y harán cualquier cosa! Tocarán en cumpleaños, darán un concierto en el club, tocarán en la cafetería dos horas cada viernes, luego… acompañarán a un cantante de jazz los jueves… Quieren tocar música y ser pagados por ello. Y eso no significa que sean menos apasionados, solo porque estén aceptando trabajos. Eso quizás está por debajo de ellos, porque están tocando en el cumpleaños de un niño de tres años. Siguen tocando para un niño de tres años con la misma pasión con la que tocan en el club de jazz. Solamente es… es la manera en la que hacen música. Ahora, yo no podría hacer eso, ¿sabéis? No sé tocar música jazz, y luego ir a la fiesta de un niño de tres años. Todo lo que sé hacer es lo que hago. Así que no tengo la versatilidad para eso. El hecho de que no haga eso no hace mi trabajo menos profesional, y no hace su trabajo menos apasionado. Todo el mundo encuentra su sitio en el mundo.

C: Dijiste que no tienes esa versatilidad. ¿Piensas que tiene relación con la técnica?
¿Te sientes limitado de alguna manera por la técnica?

CJ: No. [silencio largo] [risas]

C: Bueno… K Records viene de Olympia, Washington.

CJ: Si, es donde vivo.

C: No es una ciudad muy grande, ¿no?

CJ: Tiene sobre 40.000 habitantes.

C: Nosotros también venimos de una ciudad pequeña, y a veces tenemos problemas para hacer que la gente participe. ¿Cómo se hace que la gente participe para que haya escena en algún sentido en una ciudad pequeña?

CJ: ¡Bueno, yo no sé como pararlos! Hay muchas cosas pasando en Olympia, hay muchos conciertos, hay mucha gente haciendo música, mucha gente pinchando y grabando y… muchísimas cosas. Y todo se solapa, no es UNA escena, hay muchas escenas que flotan contra lasotras y con las otras. Y hay gente haciendo radio, y es como que todo el mundo está haciendo sus propios pequeños proyectos y bandas y música y… ¡es excitante! Y creo que Olympia ahora mismo es más excitante de lo que ha sido nunca.

C: Quizás es algo propio de Olympia. Porque en nuestra ciudad no hay tanta… gente haciendo cosas. Por eso te preguntaba eso.

CJ: ¡Oh! Hmm… bueno. Realmente… solo hacen falta un par de personas para echar la cosa a andar. Me di cuenta yendo de gira y tocando en alguna ciudad (no importa si es una ciudad pequeña o grande). Una cosa que siempre oyes, no importa donde estés, es [pone voz ridícula] “¡Este sitio apesta! ¡Nunca pasa nada aquí! ¡Nadie hace nada nunca!” Y luego puedes volver nueve meses más tarde y hay una cafetería con conciertos cada semana y un puñado de bandas y… montones de cosas pasando. Y es en plan “oh, pensé que esta ciudad apestaba”. “Oh, ya, pero, ya sabes, Joe empezó a hacer esta cosa los miércoles y luego blablabla”. De verdad, solo hacen falta un par de personas para arrancar, y el resto de la gente se alimenta de esa energía. Y ahí es donde… la gente se alimenta de la creatividad de los demás. Se inspiran unos a otros. Y en lugares en los que no está pasando nada una pequeña cosa es monumental. Donde hay muchas cosas sucediendo ya aceptas que vas a hacer mucho incluso antes de hacer nada. Creo que ese es el caso en Olympia, donde los chavales saliendo del instituto ya han grabado unas cuantas cosas y dado conciertos y blablabla… Porque ven tantas cosas sucediendo que aceptan eso como lo normal.

best-olympian-calvin-johnson-3.jpg
Foto de Winter Teems

C: La siguiente pregunta tiene que ver con lo que hablábamos antes: ¿piensas que la música necesita una industria? Antes de haber discos no había una industria alrededor de la música. ¿Qué piensas que tiene de bueno y de malo?

CJ: Bueno, si que había industria musical antes de los discos. Se vendían instrumentos y partituras. Las partituras eran una gran industria antes de los discos, y las pianolas. La palabra “royalties” viene de la venta de rollos de piano. ¿Sabes, esos pianos que se tocaban solos? Y esa era una gran industria. Y nuestra industria, tal como es hoy, está basada en la industria de los derechos de autor y sus leyes, que vienen de las partituras, rollos de piano y todo eso. Así que… pienso… que la diferencia es que pasamos por un período oscuro, en la era de posguerra, la era del rock and roll, años sesenta, setenta y ochenta, en que la gente paró de hacer música. Y ha llegado ahora al punto en el que todo el mundo la hace. Cuando era un niño nadie hacía música. Nadie que yo conociera. Y ahora todo el mundo, todo el mundo y hasta su tío están en una banda, tocan música, tienen una web con canciones para descargar o escuchar… Eso es excitante. Es una pena que tenga que hacerse de esta manera, que no pueda ser solamente todo el mundo en el piano cantando juntos. Es malo que no sea ya así, porque parece bastante más humano de esa manera. Pero sigue siendo fantástico que la gente se esté expresando con música.

C: ¿Qué piensas de la relación entre ocio y cultura? Quizá hay cierta música… la música clásica a lo mejor, que tiene la connotación de cultura, y luego el pop tiene una connotación más de ocio. ¿Cuál crees que es más deseable para la música? ¿Quizás algo entre los dos extremos?

T: Porque a veces relacionamos la cultura con cosas aburridas, y el ocio con la diversión. A veces parece que cuando te lo estás pasando bien no puedes estar haciendo algo serio. La música necesita esta diversión.

Berto Fojo: Siempre es necesario tener esa obligación de divertirse.

CJ: No. Cuando algo se convierte en una obligación no suena como que sea divertido.

T: A veces si la diversión es la cosa central la música puede ser muy superficial. Solo superficial. Es solo como “bailamos, nos divertimos…” no genera nada más. No genera opiniones o hace a la gente…

C: Pensar.

T: Ser ellos mismos. Es como…

CJ: Bueno, es todo cuestión de perspectiva. Puedes decir “Oh, pero Bach era música popular en aquel momento”. O puedes decir “hay gran arte en… Lady Gaga”. Es solamente como lo mires, ¿sabes? Alguna gente puede pensar que Lady Gaga es muy frívola. Otros pueden leer poesía profunda en sus letras. Así que solamente es donde estás. No creo que haya nada… profundo en esa observación.

T: ¿Qué piensas sobre la gente que toma drogas para divertirse en estas cosas? En los conciertos y la música. ¿Puedes separar las drogas, la diversión y la música…?

CJ: ¿Las drogas?

T: Si, las drogas, el alcohol…

CJ: No creo que tenga nada que ver con la música, es solo cómo es la gente. La gente toma drogas. Lo han hecho varios miles de años. Creo que probablemente lo harán los siguientes miles de años. Beberán alcohol. No creo que tenga nada que ver con la música… Es solo… la manera en que la gente vive sus vidas.

Entrevista a Vietnam

vietnam-por-xavier-casanueva
Foto de Xavier Casanueva

Vietnam son un dos grupos aos que máis próximo me sinto, especialmente no que facemos en Monstruo. Non tanto por cuestións musicais como por unha especie de visión do que facer cancións debería representar. Aínda que iso se traslada a como compoñen, como tocan, como escriben ou como se comportan. Admiro moito a tensión que hai nos seus temas, e que pode que vaia notarse máis no seguinte disco que graven, con máis teclados, máis bailable e máis pop pero sen que se pareza ao que podes pensar se les isto: é un son ao mesmo tempo rotundo, preciso ao milímetro e difuso, aberto. É parecido ás contradicións que relatan e que se parecen ás que sinto eu: “El silencio no fabrica mayorías de ninguna opinión, no mancillen el silencio, es precioso el silencio”. “Cuando camino siento un peso sobre mí, tengo el suelo por las rodillas, tú caminas sin alterarlo, es imposible escucharlo”. “Era que nacer te garantizaba vivir, pero solo te asegura el derecho a dormir en un cajero, a veces hasta hay quien pasa del suelo hacia abajo”. “Mientras no sabes que eres no es que no seas nada, eres cosas que no sabes hasta que dejes de serlas, o eso crees”.

Vietnam teñen unha cualidade no seu sonido que permite afundirse moitísimo. Aínda que logo as cancións duren pouco, todo parece unha acumulación de capas de música da que non podes saír, que non se sabe cando comezou nin cando acabará. A última vez que os vin en directo o grupo ao que máis me recordou foi aos Grateful Dead, pero cambiando o optimismo e as harmonías por unha desesperanza profunda e fría. Non sei, imaxes así de rúas escuras, esquinas perigosas, volver á casa só nunha cidade grande e escoitar unha voz na cabeza que sabe máis ca ti. Vietnam son un pouco esa voz que che di o que ti te negas, faino con seriedade e serenidade. Hai en todo unha beleza inquietante e unha potencia enorme, que se notará máis cando por fin saquen Prevención para los niños, que é unha marabilla. Antes van sacar nunha coedición Porno/Seara un split con Monstruo, pero por iso non lles preguntei por fuxir do autobombo.

– Como estruturades os temas? Parece que fuxen moito das estruturas convencionais de canción, de estrofa-estribillo e centradas en apoiar a parte vocal. Creo que acentuastes iso aquí con respecto ás vosas gravacións anteriores.

Normalmente construimos a estructuras a partir de diferentes pedazos que xa surxiran nalgunha improvisación ou en casa, e logo imos dándolle forma, coma un puzzle moldeable. Pode que antes estiveran menos elaboradas no local e máis na casa; ó principio só tocábamos un tema se viña medio rematado, agora a construcción da estructura é moi flexible e varía co tempo, hai temas en mutación constante.

– En relación a iso, como pensades as melodías de voz? Adaptades as letras a estas ou ao revés? Digoo porque varía bastante o tamaño das letras, que ás veces son simplemente dúas palabras e ás veces son bastantes liñas, así que pensei que podía ser que puxerades máis ou menos voz en función do que pedía a letra.

Sí, estás no certo. Ás veces so soltamos un par de ideas explícitas, e outras, se o tema a tratar é mais complicado a letra é mais abstracta polo que metemos mais contido e polo tanto mais voz, e non nos plantexamos usar ‘la,la,la’ e cousas destas. Dende logo non usamos a voz coma un instrumento máis, polo de agora.

– O disco faime perder a noción do tempo, e creo que sucede porque aínda que os temas sexan breves as estruturas son repetitivas e os que teñen máis voz están sobre todo cara o inicio, así que dá a sensación de irte afundido cada vez máis. Planteastesvos algún concepto ou intención antes de facer os temas?

Algo así. Cando decidimos comezar a facer temas para o disco xa tiñamos catro ou cinco que iban nunha liña temática e sonora común, e un deles titulabase ‘Prevención para los niños’. Esa idea pareceunos atractiva, coma traer o ‘non futuro’ directamente ó presente, e o resto de temas xurdiron seguindo iso. Pola parte da música xurdiu de maneira máis natural, por exemplo, a segunda parte do disco comeza cunha triloxía instrumental dedicada a tres actrices e deixamos a voz de lado recuperando mais o rollo de crear atmósferas e rompélas dalgunha maneira, e iso e algo que nace de improvisar nos ensaios.

– Con respecto a esa sensación de atrape, creo que tamén cambiou un pouco o feito de que segue habendo no que facedes un ruido constante no ambiente pero o que facedes vós sona moito menos caótico, máis conciso, como unha violencia con menos descontrol. Creo que se nota en que usades ritmos e riffs máis cortantes e con rítmicas algo máis complicadas. Queríades camiñar cara iso?

Sí, queríamos entrar en ritmos a contrapé, compases cortos e contrastes máis fortes. Cando eramos catro dábamos mais importancia as atmósferas e o pasar a ser tres propuxemonos cousas mais complicadas para mellorar no aspecto técnico. Antes era todo moi desquiciado, agora soa coma se tomásemos a nosa medicina todolos días.

– As letras quedan moi afogadas na mezcla, pero en xeral cando as pillo danme no disco unha sensación como de estar falando de alienación. Son cousas duras e escuras pero non noto tanta desesperación e urxencia combativa como pasa moitas veces no punk (e por exemplo si que a vía máis nalgún tema dos de antes como “Liska”), senon máis ben unha especie de serenidade estraña, de aceptación que se transmite incluso na interpretación: estoy cansado, banderas por la televisión, ya no entiendo las circunstancias ajenas, morir de pie… A parte máis rabiosa queda menos presente. Buscabades tomar ese punto de vista? Pensades os temas sobre os que escribir ou son espontáneos?

A verdade é que non foi buscado, o ton das letras cambiou de maneira natural e paralelo ós nosos pensamentos e sensacións. O ton combativo do principio, e do punk en xeral gústanos, pero en determinados contextos pode soar coma se un mesmo comezase a guerra en solitario ou desesperado. Agora supoñemos que vemos todo dende un punto máis comedido pero igual de doloroso, con certas cousas da vida asumidas. Non quere dicir que baixemos a guardia con respecto á sociedade ou ó que nos rodea pero cando ves que escandalizarse non sirve para cambiar as cousas tes que probar outras fórmulas, porque senon acabas caendo no bucle que o sistema pretende. E os temas sobre os que escribimos están nas nosas rutinas e nos nosos problemas diarios así que non fai falla pensalo moito.

– Dentro de todo iso, tenme sentido que o título sexa Prevención para los niños, porque ao final estades falando dun contexto presente moi jodido e ao falar dos nenos apuntades cara o futuro. Ía por aí o concepto do disco? Como relacionades os temas das letras coa música?

Cando somos nenos todos aprendemos sobre a historia da humanidade e ninguén nos ensina as consecuencias. A medida que medras e te percatas de que a historia é cíclica sinteste enganado, e aí podes elixir: ou deixarte levar, ou non conformarte. E o problema é que estamos educados para deixarnos levar, e incluso dentro de todo inconformista hai un pequeno conformista. Isto fai que todos os problemas remitan ó mesmo erro: a merda de educación que temos. E non falamos de agora soamente, falamos tamén do pasado. A única maneira de construir sociedades autosuficientes é educalas honestamente, cunha ética que priorice os dereitos humans e non a Marca España. Así que cando dicimos prevención para os nenos estamos a dicir ‘educación’.

– Conservades algunhas cancións que xa están editadas no Amanecer EP e no split cos Locos Hongos. Por que, e por que esas? Que cambios notades entre os temas vellos e os novos?

Eliximos regrabalas porque seguían presentes nos nosos directos. Ademáis, melloraban co paso do tempo, polo que considerabamos que merecían ser rexistradas de novo coma realmente soaban. A diferencia é moi grande en todolos aspectos con respecto ós temas novos pero non nos importa que se note porque teñen a frescura de cando comezas e non sabes que estás a facer, e agora case que os tocamos para disfrute propio.

– Daquela erades catro membros. Como cambiastes o enfoque ao ser tres?

Comezamos a tocar máis cerca uns dos outros porque tiñamos frío. Partimos case de cero, adaptamos os temas vellos o mais rápido que puidemos e á hora de traballar ó novo tivemos que elaborar mais cada instrumento por separado, digamos que cando eramos catro podíamos permitirnos facer todo mais guarro e imperfecto porque había máis capas de son.

– Hai algunha limitación ou frustración no que facedes (técnica ou de calquera outra cousa do contexto) que afecte á vosa música?

Nada que nos impida seguir igual. Ás veces a falta de cartos sí que influe para poñer en práctica ideas, pero seguimos adiante coma sexa. A falta de tempo tamén, pero coma calquer banda sacas de onde sexa. Pero nada que afecte directamente á música, cando facemos música é no local, e aí olvidamos todo.

– Creo que a produción axuda moito á contundencia do disco. Lin en Tremendo Garaje que gravastes por separado cada instrumento e despois as voces. Preferides isto a gravar todos á vez?

En realidade gústanos mais grabar todos á vez, é o mellor para a excecución xa que non respetamos moito os tempos das cancións e poden cambiar un pouco según o día, pero esta vez sacrificamos a execución polo son. Ademáis eran os primeiros días de vida de Favela Estudios e non podíamos perdernos en experimentos, agora están a tope xa se pode grabar aí a de dios.

– Tamén me gusta moito a maneira na que fai que todo sone espacioso, faino máis real dalgunha maneira e recórdame ao voso directo, igual que me pasa coa orde dos temas. Que diferenciasvos planteades entre gravación e directo?

Poucas, de feito o que dis dos temas vai un pouco por ahí, a orde é similar á dos últimos concertos. Non nos plantexamos diferenciar o directo da grabación demasiado para non perder ese efecto apisonadora, pero escoitando agora o disco pode que pedise algo menos traballado e máis cavernario.

– Editastes esta primeira tirada do disco en cassette, igual que as vosas edicións anteriores. Por que?

Porque xurdiu a posibilidade e por ser o formato co que nacemos. Nós non tiñamos ningunha intención de facelo, pero gracias a Jose A. Guerrero de Tremendo Garaje os temas chegaron a oídos de Gus Stephens, o tipo que leva o selo escocés Number4Door. Propúxonos facer una tirada limitida e aceptamos no momento, non había nada que cuestionar e era unha maneira de levar o disco máis lonxe que aquí non nos fan puto caso.

– Que opinades do formato? A min ás veces frústrame un pouco porque moita xente non ten pletina e acaba valorándose o fetiche do obxecto por riba da música.

Iso xa depende de cada un, a maioría dos grupos de hoxe en día ofrecen a posibilidade de descargar ou escoitar online a sua música así que o que merca o cassette faino por apoyar á banda. Máis que nada porque moitas veces os cassettes presentan erros ou grabacións pilladas con pinzas e aínda que o merques acabas escoitandóo no bandcamp, así que pensamos que a parte de coleccionismo é un xesto de apoyo, porque se o tes na estantería para ensinalo es idiota, e máis se é de Vietnam.

– Planeades unha edición en vinilo. Que tal vai? [NOTA: nunca saíu adiante e remataron por montar un selo propio, Muito Fish, co que editaron outro cassette].

Levamos uns meses a voltas co tema e agora comezamos a vislumbrar posibilidades, foi complicado e cadrou nun momento no que a metade dos selos non teñen pasta e a outra metade teñen tanto curro que non dan para máis, pero esperamos ter boas novas antes de que remate o ano.

– Cal credes que debería ser a relación entre música (ou arte en xeral) e diñeiro? Xa que formades parte dun colectivo de autoedición como a Seara, a que problemas vos enfrontades nese sentido? (Editar, tocar, ter que vivir de algo, etc.)

Nós regalaríamos o arte en xeral e máis a música, porque non encontramos relación lóxica entre arte e diñeiro xa que non somos capaces de velo coma un traballo. Un artista pode pasar horas traballando nunha obra pero se vive diso o que precisa son resultados, e nese momento xa non é o único dono do que crea, ten que facer concesións. E cando cobra cree que lle están pagando o seu esforzo cando o que fan e comprar o seu tempo. Pero entendemos e respetamos a quen pense o contrario porque regalar o arte so sería posible se tivesemos unha renta básica para non morrer de fame. Nós somos partidarios de gañar para recuperar e poder seguir adiante, nunca sacamos beneficio propiamente dito precisamente para manter o grupo vivo, igual que fan Seara e moitos colectivos deste tipo.

– Vivides en Barcelona pero ningún dos tres é de aí. Que diferencias atopades con tocar nesa cidade e noutra? (Especialmente polo tema de ser unha cidade grande).

As dificultades son as mesmas que nunha cidade pequena: os alquileres das salas, os amiguismos, a falta de recursos económicos, a falta de público… Onde cambia a cousa é nas alternativas. Unha cidade pequena en tempos de crise deixa mais opcións ó baleiro total, e polo tanto a que aparezan alternativas reais que beneficien por igual ó artista, ó intermediario e ó público, e non só a unha parte. En cambio nunha cidade coas características de Barcelona parece que todo segue cara adiante e se non subes a ese tren vas esperar moito polo seguinte, porque as alternativas son mais tímidas e parece que cada cousa ten o seu sitio demasiado demarcado. E as poucas que hai son barridas polo Ajuntament ou veciños fanáticos do silencio. Na nosa opinión no primeiro caso a xente ten a opción de adaptar o contexto ós seus intereses mentres que no segundo é o contexto o que marca os intereses das persoas na maioría dos casos.

Amigos para siempre

gaudi

Isto é un artigo de 2014 sobre os meus amigos, o Guitar Hero e o rock and roll que lle pedín que ilustrara a Gaudi (podedes ver o seu traballo no Tumblr de El Gaudo), porque é o meu amigo e viviu as mesmas cousas ca min. Os nosos hábitos ao saír cambiaron dende que escribín isto, e ás veces imos xuntos ao karaoke Sitio Distinto de Santa Cristina, onde unha vez cantamos “Hey Jude”, que aquí digo que é un tema que querería non volver oír nunca.

Hoxe quedei para xogar ao Guitar Hero cos meus amigos do instituto. Cando apareceu aquel xogo ilusioneime moito porque pensei que podería gañalos para a causa do rock and roll. A todos lles encantou e chegamos a gañar un concurso na Fnac xogando por equipos. Eu co xogo descubrín a Blue Oyster Cult ou Cheap Trick, e así eles escoitaron a At The Drive-In ou a Sonic Youth (aínda que “Kool Thing” lles parecía claramente unha puta merda), que se fora por insistir eu non me terían feito caso. Daquela eramos uns pringaos. Apenas bebíamos nin tomabamos drogas nin tiñamos moza e ademais sacabamos boas notas. Recordo preguntarme que ía mal cando vin que o estado do messenger dun da miña clase poñía “Si no fumas, ni bebes, ni follas, ¿para que vives, gilipollas? Sei que era un estado de messenger, pero parecíame preocupante que esa puidese ser a norma pola que íamos vivir o resto das nosas vidas. Pero bah, tampouco hai problema, máis ou menos eramos felices porque as cousas eran máis simples e nos críamos máis listos que os demais. Un deles díxome unha vez que el era feliz escoitando El Larguero e xogando á Play ata a primeira vez que se namorou e aí xa se torceu a cousa. Antes non necesitaba outra cousa. A min sempre me molou o do amor platónico e tiven varios pero dábame vergonza dicirllo a ninguén. Pero ao principio era feliz por telos e despois, cando o confesei, era feliz por poder falar diso, era moi emocionante.

Cando empezamos a saír pola noite non era exactamente divertido. Era raro, porque non sabiamos moi ben onde ir. Os rockeros presionabamos por ir ao Rock and Roll, un sitio que xa non existe no que penso que a primeira vez que entrei había un grupo de xente como moi guai bailando “Marquee Moon”. Ese era o sitio no que eu quería estar, pero á maioría aquelo só lles parecían temazos se eran os do Guitar Hero. Un día atopáronse co que daquela tocaba a guitarra no meu grupo e díxolles que o rock and roll estaba ben pero que a el para saír o que lle gustaba era Chayanne. El si que bebía e tiña moza. Máis ou menos eramos felices pero dalgunha maneira intuíamos que molar era mellor que non molar. Así que pouco a pouco todo tivo que ir equilibrándose e desequilibrándonos. Empezaron a beber vodka negro (eu tardei bastante máis), e algúns a ter moza, e logo empezamos a universidade e alí coñecín xente á que lle gustaba máis o mesmo que a min e daquela pareceume moi importante ter amigos que tiveran gustos parecidos aos meus. E aínda así ás veces había unha decepción cando unha película nova chegaba a importarme de verdade e esas almas xemelas non o compartían.

Ás veces as palabras non chegan para explicar as emocións fortes e as paixóns: cando che gustan non sei, Dead Moon e á xente lle parece unha maqueta dos veciños e o único que se che ocorre é berrar ou poñerte triste. Cando as palabras non chegan é fantástico porque perdes o control da situación, e ao mesmo tempo é frustrante porque perdes o control da situación, claro. É frustrante non atopar a maneira de dicir como te sintes, porque non podes máis que intuir se alguén te entende. As miñas cancións favoritas serven para dicir o que non sabes dicir, e quizais sexa máis importante dar con xente que sinte iso polas súas que dar con xente que teña as mesmas cancións favoritas. Pero claro, iso é aínda máis difícil de saber porque as palabras son unha merda pero a comunicación por outros medios é moito menos concreta. Levo anos traballando na maneira de conseguir que o que eu sinto polas películas e as cancións poida ser algo obxectivo. Ou ao mellor só busco a maneira de explicarme, e por iso me interesan especialmente os músicos que se explican. Patti Smith escribía sobre música e logo fixo música marabillosa sobre outra música ou outras artes, Baudelaire ou Pollock ou Kurt Cobain ou Roberto Bolaño. Cando vin a Patti en Vigo cantou “People Who Died” de Jim Carroll e era un homenaxe a un artista que amaba, a un amigo que quería e ao mesmo tempo era un rock and roll que se podía bailar. Cando unha canción se sinte no corazón e nas pernas…

Empecei a beber e a ter moza máis ou menos ao mesmo tempo, e despois a ignorar o dos gustos. Que che gusten os Pixies non quita que poidas ser un capullo ou mala xente, pensei. Cando veño á Coruña normalmente saio cos mesmos amigos do instituto, e teño que decidir entre estar con eles ou ir aos sitios que me apeteza. Dende que empezaramos a saír sempre houbo discusións intensas, escisións, incorporacións ao grupo, uns dicindo que van a un sitio e outros a outro. Ultimamente imos beber aos floreiros (algúns traen a bebida da casa e outros mercan litros) e cando xa é tarde imos ao Grietax. Isto dende hai como dous anos. Antes iamos ao Indian ata que pechou.

O problema que teño con ir ao Grietax é o mesmo que pode ter calquera, igual que cando escoitas a radio e non tes ningún poder para cambialo. Hai alguén que non sabes quen é e está decindo por ti o que che entra polas orellas. E para min a música é demasiado importante como para deixalo en mans dun descoñecido. Eu cánsome pronto das cancións, incluso das boas. Non podo queimalas, necesito algo novo, porque o que se repite deixa de ser igual de excitante. Entón pasa ás veces que me agobio, porque escoitei o tema ese de Lori Meyers moitas máis veces das que querería e é tempo, e o tempo acábase. Saber que o tempo pasa, saber que un día vou morrer e terei escoitado moito máis a Lori Meyers que a Fela Kuti preocúpame. Agóbiame a sensación de que temos un tempo tan limitado e tantas cousas por facer e cambiar… odio perder o tempo e odio que ninguén me entenda cando me queixo por ir sempre ao mesmo sitio sabendo que van pinchar o mesmo que a semana anterior. É posible ter amigos con gustos distintos? Pois claro, e é unha estupidez que eu diga iso porque se estou con eles non estou perdendo o tempo.

Para que serven os amigos? A min sérvenme sobre todo para falar e escoitar, e por iso á mínima que podo estou na porta dos pubs falando con algún dos que fuma aínda que eu non sei fumar. Tamén había unha canción que falaba de amigos de mirar, e logo estaba pensando en que podería haber unha categoría de amigos de bailar. Xente coa que conectas a través da música, xente que sintes no corazón e nas pernas… Eu tardei moitos anos en bailar porque me daba vergonza e son moi descoordinado, pero ao final acabei atopando a miña maneira. Bailar é liberador, como o sexo, e agora vou comparar un pouco as dúas cousas. Cando consigo soltarme provoco vergonza e risa na xente que me rodea pero dame igual. Se consigo soltarme no sexo e provoco vergonza e risa na miña parella ao mellor doeme un pouco no amor propio. Seguramente o mellor sexo se pareza ao mellor baile, que non son os bailes de salón cheos de normas e presión, senon os bailes nos que parece que pode pasar calquera cousa e todo o mundo fai o que se lle pasa pola cabeza pero van ao mesmo tempo. Nas secuencias de discoteca das películas a xente ten que bailar sen música: hai xente que vai pola vida así.

Hai moita música coa que me gusta bailar, música rítmica, música negra, música latina, e non a atopo normalmente nos sitios aos que a xente vai bailar. Algúns días bailei moito no Kirsch en Ourense e fun moi feliz aínda que é porque non son de alí e entón non era consciente de que eran os mesmos temas que a semana anterior. O problema non é se a música que poñen é boa ou mala, porque no Grietax poñen sempre unha canción marabillosa de Azaelia Banks. Tampouco quero volver a escoitar “Hey Jude” nin “Smells Like Teen Spirit”. O problema é a sensación marabillosa da primeira vez das cousas. A primeira vez que escoitas unha canción pode estar bastante separada da primeira vez que a escoitas de verdade, cando tes a sensación de revelación, que pode ser cando entra un solo de guitarra ou cando te das conta de que estás vivindo dentro dun ritmo, que che inundou as venas. É un pouco enfermizo que o corpo me pida esa capacidade para olvidar o suficiente como para que algo volva ser novo. Ás veces necesitas pasar un tempo sen pensar en algo ou en alguén para darte conta en canto o ves de que é indispensable, e se non o é pois tampouco hai que forzalo. Todo é unha cuestión de tempo, a música agora está en todas partes e a todas horas e é cada vez menos importante.

Como todo é tempo, preocúpame medrar. Preocúpame que agora que as cousas son máis complicadas porque non podemos seguir xogando á Play e indo a clase non saibamos usar o noso tempo. É difícil ter traballo, pero non ter traballo implica ter amargura e tempo, e entón implica a responsabilidade de invertir as dúas cousas nalgo creativo e excitante e seguramente logo acabe sendo perigoso. Lin nunha entrevista a Javier Krahe que non podíamos esquecer que traballar é malo, e Paul Lafargue, o xenro de Marx, escribiu “El derecho a la pereza” e viña a dicir que sería mellor limitar as xornadas de traballo a catro horas. Así os postos de traballo, se son de oito horas, multiplicaríanse por dous. Se sucede iso, todo o mundo terá traballo e polo tanto non haberá competencia ata o punto de que os patróns poidan permitirse baixar os soldos ata o ridículo. Pero é perigoso que a xente teña tempo libre e creatividade e tempo para un pensamento crítico e que a nosa sociedade deixe de basearse na competitividade e a produtividade, que inundan o pensamento e o sentimento ata límites excesivos.

Penso que calquera seguidor do rock and roll debería defender a renda social básica porque vén sendo un pouco unha extensión dese pensamento de Lafargue e sería moi bo para a creatividade. Calquera tería, polo feito de ser cidadán, un subsidio equivalente máis ou menos ao salario mínimo. É precario, e polo tanto sería necesario buscar algunha outra fonte de ingresos, pero daría uns ingresos básicos a todo o mundo. Daría dignidade e permitiría precisamente que a xente que ten verdadeiras ansias de expresión artística ou o que sexa puidera adicar a iso, e aos seus amigos, a maioría do seu tempo. Dalgunha maneira fixemos que a arte, que é unha cuestión de tempo, fose tamén unha cuestión de diñeiro e os grupos dos meus amigos xa non se separan por diferencias artísticas senon porque teñen que vivir doutras cousas. O único que temos é tempo que nos rouban, e o que o rock and roll defendeu sempre foi usar o tempo doutra maneira.

Entrevista a Aries

aries_1.jpg
María e eu fixemos esta entrevista a Isa Aries durante a Romaría Pop, nas hortas de Belvís, ao lado da casa. Eu levaba a cara pintada de Aladdin Sane porque había un taller de maquillaxe rock para nenos e non sei se iso desconcertou un pouco a Isa cando nos presentamos. Logo pasamos un rato moi agradable e aprendimos moito, aínda que tivemos que parar porque faltaba pouco para o seu concerto, que foi bastante incómodo, tapado polo sonido do outro escenario e de xente borracha que non prestaba atención. A entradiña é de María. Gústame unha cousa que está presente en moitas das entrevistas que fixemos na Revista Porno, que é o bilingüismo harmónico: en Galicia é o máis habitual do mundo ter conversas nas que algúns falan galego e outros castelán, pero esa realidade non se ve reflectida logo (en xeral) nin no cine, nin na música, nin na literatura, nin na prensa.

Por: María e Cibrán

A primeira vez que quedamos (eu e Cibrán) por mail para entrevistar a Aries non fomos conscientes de que escribiramos unha mensaxe un tanto ridícula que fixo que Teo se rira de nós. Tampouco creo que dixeramos unhas cousas tan graciosas pero era evidente de que nos saira a vena fan. Por que? Penso que nos sentimos identificados coa súa música ou as súas letras (segundo se mire e segundo en que momento) e iso fai que tiveramos moita curiosidade por preguntarlle cousas, porque ademais fai unha música fascinante pero accesible. E flipámonos e temos que compartila, entre nós e cos demais (para iso sirve esta revista). Kiko Amat escribiu que podería vivir eternamente nun disco de Aries, e nós tamén o pensamos aínda que sexa algo que sempre parece que dá reparo dicir.

Revista PORNO: Estivemos mirando cousas que tiñas no blog, e aquel fanzine no que falabas do pop… falas moito del arredor da imaxinación e as ideas. Como pensas que se relaciona iso co pop como tradición? Porque hai moita xente que o que fai é imitar fórmulas…

Aries: Ya, claro [risas]. Es que claro… es que el término pop es super amplio. Dentro del pop cabe todo aquello que sea melodioso y popular, pero a mi el pop que me gusta, personalmente, si que es el que se sale de los clichés, de los ejercicios de estilo, y que experimenta con las melodías… que hay un ejercicio de libertad. Que es más libre, más que el pop ortodoxo que responde al esquema de estribillo-estrofa-estribillo. Ese es el pop que más me gusta, aunque también el pop más tradicional me puede gustar… pero no entiendo muy bien la pregunta.

RP: Claro, é que a min paréceme que chocan a idea do pop como tradición… Non sei se sabes de Simon Reynolds, este escritor…

A: Si, pero no he leido ningún libro.

RP: A idea que ten é que vivimos nunha época na que a maior influencia do pop é o propio pop, todo é unha retroalimentación.

A: Claro, postmoderna. Habla del postmodernismo.

RP: Si, vén dicir que se hai un xénero da época de agora é o revival.

A: Si, eso es así totalmente. Vivimos un revival continuo. Pero hoy a mi me interesan los grupos que tienen un sentir contemporáneo. Está claro que nadie parte de cero, siempre hay referencias. Es bello eso, y bonito tener tus influencias, pero si que me gusta que sea algo de aquí y ahora. Yo por lo menos, tanto ahora como los grupos que tuve antes, siempre intentamos huir de hacer un ejercicio de revival, eso no me interesa. Pero bueno, no me interesa hacerlo pero al mismo tiempo puedo ir a un concierto de garage encantada. Lo que me parece bonito es intentar que sea música de tu tiempo y de tu contexto, que de alguna manera eso se vea reflejado, ya sea cantando en castellano… no sé si lo consigo, pero si que me gustaría que se notase que este disco está hecho en Galicia y no en… Milwaukee, yo que sé [risas].

RP: Agora que falas diso, ti cando empezaches cantabas en inglés. Como foi para ti o tema de cambiar de idioma?

A: Cuando yo empecé a tocar todo el mundo cantaba en inglés. Era una cosa que ni te la planteabas, porque los grupos que cantaban en castellano tenían como un aura rancia y no encajaban en la tradición anglosajona de grupos que nos gustaban. Entonces intentabas huir de eso pero llega un momento en que dices, “¿pero que hago?”. Era más como intentar repetir un cliché y tirar para adelante con eso, intentar emular a los grupos que te gustaban. Pero llega un momento en que dices, “jo, pues igual puedo yo contar las cosas que a mi me pasan, las cosas que yo veo aquí en mi ciudad”. Y si, es un cambio muy grande, porque cantar en castellano es muchísimo más difícil que cantar en inglés, al menos para mi. Pero es como que hay un antes y un después en mi vida de cantar en inglés a cantar en castellano, de verdad. Mucho mejor, lo siento.

RP: E no que ti fas, canto hai de pensado e canto hai de visceral?

A: De espontáneo?

RP: Si, no blog falabas de vomitar cancións, e do rollo de ter un traballo diario… Non sei se tocas todos os días, se tes unha rutina…

A: Antes no tocaba todos los días. Antes era más como “hoy estoy inspirada, voy a tocar” o “hoy estoy triste, cojo la guitarra”… pero una cosa que he aprendido con el tiempo es que es mucho mejor trabajar todos los días. Ponerme a grabar o a ensayar y fuchicar en el ordenador… de esa manera creo que es como te llega la inspiración y puedes vomitar una canción. Sobre lo que preguntas, yo diría como que hay un 70% pensado y un 30% pensado. Tardo mogollón en hacer una canción. Entre que saco la melodía, luego estoy meses pensando en como la voy a arreglar, como va a ser la producción… tardo un mogollón. No soy nada prolífica, hay gente que caga canciones [risas] yo no.

 

ariespic

 

RP: Falabamos antes de que asocias o pop co melodioso. Como encaixas o rítmico dentro de todo isto? É dicir, partes sempre das melodías cando compós? Bueno, se podes explicarnos un pouco como o fas… porque non sei se partes dunha base ó mellor…

A: Nunca jamás parto de los ritmos, de hecho los ritmos es como mi asignatura pendiente, porque con el resto de los instrumentos más o menos me defiendo bien, pero los ritmos me cuestan mogollón. Siempre me saco con la guitarra o con el teclado las melodías, y a partir de ahí todo va a intentar ayudar a la melodía, digamos. Y los ritmos en este disco los hice todos ya sampleando, a posteriori, con la canción hecha y ya bastante arreglada. Sampleando cosas, cogiendo un ruidito y tuneándolo, poniéndole efectos… haciendo como choricitos, ¿sabes? De cortar y pegar como choricitos de ruidos [mil risas]. Ya, ¡es que yo los llamo así! Hay gente super pro que te dirá, eso es con el delay… yo que sé, yo hago choricitos y los voy editando en el Cubase. Sampleo cajas, sampleo todo tipo de cosas y con eso las voy construyendo. Pero siempre parto de la melodía.

RP: E sampleas sempre cousas que tocas ti ou sacas de discos?

A: No, siempre cosas mías, siempre cosas que he grabado por casa. De hecho hay veces que dedico un par de días a hacer samplers. Ponemos los micros en casa y grabamos mogollón, mogollón, mogollón de cosas y luego así hay carpetas que puedes usar.

RP: No texto que tiñas sobre o pop defendíalo un pouco das críticas que o tachaban de blando. Non sei se pensas máis no pop como algo musical ou como algo sociolóxico… Igual que se pensas no rock pensas máis como nunha connotación de actitude. E o rock igual que o pop son termos moi vagos, ambiguos. Se tiveras que definir como se relaciona coa actitude…

A: Si, claro, cada género es como que tiene asociados una serie de valores, o de actitudes o de preconcepciones. Cuando yo escribí eso es porque durante mogollón de años he vivido eso. La vida me ha llevado a tratar mucho con gente que toca cosas experimentales. Grupos de noise, o también grupos de punk… Entonces muchos de mis amigos tienen muchísimos prejuicios con el pop, les parece una… ¡mariconada! O algo ñoño, o algo sin fuerza y como que no es valioso. Como que hacer música experimental es más valioso, cuando yo creo que es igual de valioso y de complicado. También lo que pasa es lo que tú dices, que es un término muy vago y super heterogéneo, engloba un mogollón de cosas.

RP: Os grupos experimentales moitas veces acaban facendo pop.

A: Si, totalmente. Joder, es que al final… ¡todo es pop! [risas]. Si, joder, todo es pop. Pero bueno, a mi en general lo que me gusta es la música libre. Me da igual ver a Eskorbuto que a Hidrogenesse, porque veo que son gente que hace buenas canciones. Lo que me importa es que haya buenas canciones y que no haya clichés, pastiches.

RP: Falando diso, da idea de canción, a min a veces cóstame entrar nos grupos que se saen da idea de canción, ás veces cos da Metamovida… Cando non hai unha narración ou unha emoción coa que identificarse. Que é música un pouco máis centrada en si mesma. Pero ti tamén te saes dese esquema en “Transmisión”, a última canción do disco, por exemplo.

A: Si, la verdad es que si, claro, porque lo puedo disfrutar también. Y disfruto haciéndolo. Aunque yo haya encontrado, digamos, mi camino y mi manera de expresarme en las canciones de melodía y de pop, si que también puedo disfrutar mogollón tocando pajas durante… yo que sé, quince minutos, y experimentar. Es super bonito también y para tocar en directo es muy divertido, no estás tan atado a si estoy desafinando, si estoy entrando bien… Si, las dos cosas me gustan aunque no sé si he respondido a la pregunta [risas].

RP: Xa [risas], tampouco teño moi claro se era unha pregunta. Tamén queriamos preguntarche un pouco pola relación entre disco e directo. Ti traballas sola na casa, gravas unha cousa, ó día seguinte outra… pero á hora de tentar facer que iso sone simultáneamente, como o planteas?

A: Bua, pues con eso han sido mogollón de meses de trabajo. De probar, ensayo-error todo el rato, ir probando, ir probando, escucharlo después… Hacerme repertorios, grabarlos, ver que funciona, que cosas no… He tenido que simplificar mucho, porque algunos coros los puedo disparar, pero otros no. Y bueno, yo he intentado que en el directo sigan estando ahí las canciones, que sean coreables, que se puedan cantar, que se puedan identificar… pero si que quería transmitir también tranquilidad y esparcimiento [risas]. No sé si lo consigo, pero he intentado eso.

 

O_Conversacion_Aries-Cascante_3.jpg

 

RP: Eu creo que as letras vanse moito a… estiven escoitando moito as letras e parece que teñen algo circular, hipnótico… Repítense sempre as mesmas cousas, e eu creo que eso axuda un pouco a entrar en trance. Bueno, vai ser a primeira vez que te escoitemos en directo, pero penso que o propio acto da escoita si que axuda.

A: Si, eso me lo han dicho ya bastantes veces, pero ha sido una cosa completamente no pensada. Cada letra habla de una cosa, pero yo creo que al final reflejan un momento personal… y es el mismo puto momento ahí todo el rato. Yo creía que hablaba de muchas cosas pero si que me dicen “es muy cíclico, repites lo mismo…”.

RP: Si, pero referido a como se repiten dentro de cada canción, non no conxunto.

A: Ah, vale. Si, claro, y en directo ya vereis, porque repito samples… cada canción es como una base, van entrando capas y capas… y si, es como circular. Cuando lo veais luego me decís a ver que habéis pensado.

RP: E referido a como fas a estrutura das letras? Van guiadas pola música? Porque imaxino que fas as letras despois da música.

A: Si, pero bastante seguidamente de la música, eh.

RP: Ó mellor ó xogar con esas capas tes distintas melodías para a mesma música, ou distintas letras para a mesma melodía… a idea era unha especie de espiral. Transcribín as letras do Bandcamp, e empezabas nun punto e a metade da canción volvías a ese punto. Por iso a idea pop que dicíamos de estrofa-estribillo…

A: Si, al final la sigo totalmente. Soy bastante de estrofa-estribillo-estrofa-cambio-estribillo… Y vuelvo a repetir. La verdad es que no es nada meditado.

RP: A veces partes do estribillo e non da estrofa.

A: Si, pues es verdad, si que lo hago.

RP: Xusto o outro día falabamos cun amigo do disco e dicía que lle costara moito entrar porque lle parecía demasiado pop e era en plan…

A: [Risas] En plan “¡es un pastel!”

RP: [Risas] Ao final gustoulle e díxonos, preguntádelle como fai as letras, que el tamén as fai e interésalle. Non sei, como pensas as imaxes, se pensas nunha idea cando fas as letras ou eres máis automática? Se usas sistemas de cut-up ou algo…

A: Si que pienso en una idea, y lo que intento es que no sean muy explícitas. Me interesa que sean más abiertas para que cualquiera las pueda hacer suyas. Que cada uno lo lleve a su terreno, y tu digas “pues a mi me parece que esto va sobre tal” y tu lo vivas asi, no como contar muchos pelos y señales de lo que a mi me pasa por la cabeza. Intento que sean abiertas y un poco poéticas, no sé.

RP: Bueno, pero usas unha linguaxe moi… hai xente que empeza a meterse en linguaxe enrevesada. Creo que conectas bastante co falado, ou coa musicalidade de falar. Non son melodías forzadas para encaixar…

A: Ya, así epatantes. También depende, porque a lo mejor vosotros lo entendeis así, pero mi madre siempre me dice como “¡que horror de letras!” “¡que música más rara!” [risas]. Cada uno…

 

aries_2

 

RP: Volvendo co do disco e o directo, ti cando pensas as cancións, así en abstracto, pénsalas como algo que vas gravar. Pero imaxino que cando empezaches facías as cousas máis con voz e guitarra, pensadas para o directo…

A: Si, y me ha costado un montón aprender a funcionar así. Llevaba un montón de años llevando las canciones al local, tocándolas, las tocabas en directo mogollón de veces y un año más tarde grababas el disco. Ahora siempre es, primero la grabo, y luego lo demás.

RP: Hai veces que se nota esa presión porque a xente vai ós directos a escoitar o disco, como algo repetido. E logo hai xente que o plantea como se foran artes diferentes o disco e o directo. E claro, falas diso de imaxinación e creatividade asociado á composición, pero non sei como te sintes no directo, cando traballas con cancións que xa están feitas.

A: No, porque cada vez, aunque responden a unas estructuras, con los samplers y tal puedo cambiar, tocarlas diferentes… si que lo percibo como algo totalmente diferente, el directo del disco. Yo nunca respondo a eso, cuando vienen a verme, de tocar el disco. A ver, ahora lo toco, pero no lo toco igual. Y del anterior disco toco dos, y mucha gente me viene y me dice, “¿de qué vas?”. Es que cuando me canso de una canción me cuesta muchísimo seguir defendiéndola. Flipo por ejemplo que los Ramones pudieran estar tantos años tocando las mismas canciones… Amo a los Ramones, pero yo no podría.

RP: Eu sempre penso no caso de Bob Dylan e cando a xente vai ós seus concertos e sae mosqueada dicindo “no reconocí nada”.

A: Claro. También Bob Dylan… [risas] es muy radical.

RP: Si, di iso de “compuse una canción hace cincuenta años…”.

A: Claro, ¿cómo vas a seguir tocándola igual? Yo lo comprendo y creo que es de agradecer, ese tipo de artistas que se han esforzado y no siguen… porque, quieras o no, si llevas mucho tiempo tocando una canción, joder, al final es un paripé si la sigues haciendo exactamente igual, porque tu ya no eres esa misma persona. Yo si que agradezco que haga eso. Pero claro, al mismo tiempo, yo que sé, vas a ver a Brian Wilson y es guay que las toque igual.

RP: Si, pero ten un toque triste.

A: ¡Claro! Por ejemplo, yo he hido a ver a los Rolling cuatro veces, y en la última me he tenido que ir porque buf… eso, había un toque triste.

RP: Si, é como que non estaba pensado para esto. Non sei se tamén, de todas formas, ti cando fas unha canción responde ó que pensas nese momento…

A: Si.

RP: Pero, aínda que ti cambies, eres capaz de pensar como en personaxes de cada canción? Quero dicir, de volver a meterte en cancións das que xa pasaches?

A: A ver, las puedes intentar llevar a tu terreno de ahora. Es como todo en la vida, tu vas creciendo y igual pues ya no te sientes identificado con lo de hace ocho años. O si, porque eres tú en la esencia pero has evolucionado de alguna manera… Entonces algunas canciones si que las puedes seguir llevando a tu terreno y las puedes seguir disfrutando, y todavía queda algo de ti ahí, pero otras dices “pfff… esto ya…”. No sé, y aparte me parece un aburrimiento. Es más divertido así, joder, puedes hacer una versión, si te sigue gustando y te trae los recuerdos de aquella época, como la grabaste… puedes revisarla, porque tocarla siempre igual, por lo menos para mí eso no es. Hay gente que las toca siempre igual y lo sigue flipando y les encanta, pero yo no puedo [risas].

RP: Nalgún lado lin que usaches radiadores e sillas como instrumentos, e iso recórdanos a unha idea que tiña Jonathan Richman, de facer unha música que se puidera facer en calquera sitio e en calquera circunstancia. El dicía “en todas partes hai sillas”, non sei se ti buscas esa idea de non necesitar nada.

A: Si, es que Jonathan Richman ya lo hablábamos, a mi me parece super genial, y cuando estás deprimido ves un video de él y ya te da fuerzas y ganas para hacer tu movida y da igual que a nadie le guste, es tu movida y para adelante. A mi me gusta mucho de él ese aspecto como lúdico de la música. De la música y de la vida, porque a medida que vamos creciendo parece como que vamos perdiendo las ganas de jugar y seguir sorprendiéndote con las cosas. Es una mierda, en realidad yo pienso que es cultural, no es humano. Y con la música lo que más me apetece es poder divertirme, poder jugar. Pues cojo esto, cojo lo otro… no hay que estar limitado, porque son límites que nos ponemos nosotros, no son de verdad.

RP: Claro, con eso hai moito cinismo. A min jódeme que moitas veces parece que a Jonathan Richman a xente o toma a coña, en plan “es que es muy naïf”, como con condescendencia.

A: Para nada. Es muy serio lo que está haciendo, joder.

RP: Pero sempre hai como esta historia de que se espera que sexas irónico.

A: Eso es ignorancia, tío, y gente de miras muy estrechas. Así de claro [risas]. Porque joder, es muy serio, es política lo que él hace, ¿sabes?

 

aries.jpg

 

RP: Arredor do que falabamos antes tamén da actitude e o que dicíamos do pop, eu sempre penso no pop como unha música coa que te identificas dalgunha maneira, que sintes en primeira persona aínda que sexan as cancións de outro. Supoño que non pensas no público cando fas os temas.

A: Si, claro, cuando haces canciones no puedes pensar en complacer a nadie más porque sino te sale una caca. Una vez leí en un libro que Neil Young decía: “Si canto mi verdad, esta siempre llegará a los demás.” Y yo creo que la movida es esa, tú cantas tu movida pero que sea tu movida, que sea de verdad y no impostada. Y al final todos sentimos lo mismo de una o otra manera. Si es una cosa honesta, yo creo que da igual que la esté cantando un marciano que un aldeano. Si es una buena canción me da igual el género, me da igual que sea reggae, que sea rap, garage o psicodelia. No sé, como que haya honestidad…

RP: E ti cres que sempre se percibe? Porque a honestidade tamén é unha cousa un pouco subxectiva.

A: Yo creo que siempre se percibe. Cuando ves a un grupo, eso canta mucho.

RP: Pero ao mellor hai alguén que eu non me creo e ves xente nos seus concertos que o cre a pies juntillas.

A: Si, claro. Y en el mundo en que vivimos eso pasa constantemente. Bueno, no se percibe siempre pero el tiempo pone a casi todo el mundo en su sitio, al final. A casi todos.
RP: No teu blog pos unha cita de Brian Eno: “Tratar de asignar al arte un rol político es una proposición paradójica que intenta decir “yo dirigiré mi comportamiento dirigido hacia ninguna-meta hacia este fin específico”. Es una confusión en términos”. Tes ti algún fin coa túa música?

A: Algunas de las cosas que pongo en mi blog no es tanto porque comulgue con ellas literal, sino porque me hacen pensar, plantearme cosas y creo que pueden interesar a la gente. Aún sigo pensando en eso que dice Brian. El fin de mi música es, en primer lugar, expresarme: expresar lo que pienso de la vida, lo que siento sola o en sociedad, como entiendo el mundo… y crear el mío propio, como a mí me gustaría que fuesen las cosas. Mi mundo ideal, digamos. Después, me gustaría aportar algo bonito e inspirador a la gente, que cuando escuchen las canciones disfruten y sientan ganas de hacer cosas. Esto es un poco ambicioso, lo sé… Pero es lo que intento.

RP: En relación á idea de que a arte non poida ter un rol político, pensas que iso pode derivarse ó comportamento do artista?

A: Bueno, yo pienso que todo es política. Creo que las decisiones que tomas en tu vida, la manera en que construyes tus relaciones y tu manera de desenvolverte en el mundo son política. Y el comportamiento de un grupo revela su manera de entender las cosas; no hace falta que tus letras proclamen tus ideas a los cuatro vientos o denuncies determinadas cosas. La manera de funcionar, de hacer canciones, lo que pretendes provocar en la gente, dónde tocas y dónde no tocas… Todo eso es política. Y aunque tus canciones sean resultado de un proceso super visceral, estar en un grupo supone tomar decenas de decisiones todo el rato. Cualquiera que toque lo sabe, y esas decisiones las tomas en base a tus orientaciones y tu ideario. Igual que el tipo de música que haces y todo el imaginario que construyes entorno a ella. Yo claro que creo que el arte tiene un rol político, el arte remueve las entrañas de las sociedades, hehe.

RP: Brian Eno tamén fala da música como pintura en relación ás capas. Inspíraste noutras artes para a túa música? Se é que si, como? Parécese en algo o teu traballo cos collage ó da música?

A: Para las canciones me inspiro en todo. Todo lo que veo, va para la olla. El cine me inspira mucho: las películas de Hal Ashby o de Sydney Lumet, por ejemplo. También me inspira la pintura: de la expo de Chagall del año pasado, salí como un cohete de allí. El cine o la pintura me dan fuerzas y me llenan la cabeza de ideas. La literatura me inspira millones; en las canciones de Mermelada Dorada hay muchos guiños; a Walt Whitman, a William Morris, a Miguel Hernández…Mis collages y mi música son bastante parecidos en cuanto a que usar un sampler y un secuenciador, es como usar tijeras y papel. Pegas “choricitos” de música en una línea temporal. Y al mismo tiempo, ambas cosas las hago sola, en la intimidad de casa, concentrada e imbuida.

isaaltaaries.jpg

RP: Que aporta á túa música vivir onde vives agora?

A: Creo que me ha aportado serenidad, alegría y tiempo. Tengo mucho más tiempo para todo, para hacer las cosas como quiero y tomar perspectiva… y también necesito mucho menos para vivir, soy más libre. Me dan la vida el mar y los paisajes de las rías… me parecen increíbles. Y también me gusta toda la parte industrial de Vigo, que me recuerda a Bilbao, mi ciudad. Igualmente, me encanta asistir a todo lo que se está cociendo musical y artísticamente, hay muchas personas haciendo cosas y mucho talento. Eso me influye y me anima a hacer cosas sola o con otras personas. Disfruto incluso en los 4 meses de lluvias interminables que siempre tocan en invierno; me encierro a tocar y leer.

RP: As letras as pensas en igualdade de importancia que a música? Pensas as letras como literatura?

A: La verdad es que no. Le doy más importancia a la música y trabajo mucho más en ella. Las letras son como una extensión de la música, las percibo como una parte más. Trabajo en ellas y les doy muchas vueltas pero no soy una super letrista. Pienso en ellas, como os decía, como imágenes e ideas abiertas, que sugieran y no sean muy explícitas. Pequeñas poesías de porrera, hehe.

RP: Falamos antes da visceralidade. Cres que se asocia demasiado a paixón ao xuvenil? Cambiou a túa maneira de facer música co paso do tempo?

A: Bueno, en nuestra sociedad y cultura existe un enaltecimiento a la juventud extremo y disparatado… Envejecer es como lo peor que te puede pasar y hay mil industrias que se alimentan de eso. La gente mayor está medio condenada al ostracismo. Ser joven se asocia a un montón de valores positivos y es cierto que la juventud posee muchas cualidades muy hermosas per se, pero muchas de esos valores no le son ni inherentes ni exclusivos. Sin olvidar que ser joven también acarrea sus inconvenientes como ser más inseguro o inexperimentado. Hay gente mayor apasionante, sabia y divertida. No sé, mira a Jodorowsky que es un anciano. Todo depende de la persona, de su espíritu y de cómo haya transitado hacia la madurez, supongo. A mí claro que me interesa la pasión; intento seguir manteniendo la capacidad de flipar con las cosas, quiero seguir asombrándome y vivir con emoción la vida. El paso del tiempo a la hora de hacer música me ha traído cosas muy positivas: un aprendizaje muy grande, serenidad y encontrarme a mí misma. Me siento más feliz que nunca haciendo canciones. Cuando empecé a tocar simplemente trataba de emular a los grupos que me gustaban. Y ser una señora, me parece genial.

RP: Pensas que se debería de falar e tratar o tema música-muller para “reivindicalo” ou debería non chamarse a atención sobre o tema? (en vistas a procurar que sexa algo natural). Non sei se che pasou ou non, que te chamaran para algunha entrevista de algunha revista de muller e te destacaran máis pola túa condición de muller que pola de artista.

A: Pienso que cada persona puede vivir el feminismo como desee y lo sienta. Por eso me parecen igual de válidas ambas posturas, las dos. Personalmente, ya cuando estaba en Charades decidimos de manera natural no llamar la atención sobre el hecho de que fuésemos mayoría femenina y que las canciones y los discos lo dijesen todo y reivindicasen la igualdad de músicos hombres y mujeres. Las canciones y también nuestra manera de trabajar y relacionarnos. Y desde entonces he tratado de seguir comportándome así. Respecto a la segunda pregunta, en los medios muchas veces te incluyen en listas tipo “los grupos de chicas de 2014”, “las chicas de la electrónica o del pop”… listas que resaltaban que somos mujeres haciendo música. Supongo que es discriminación positiva pero me gusta mucho más cuando hablan de música y discos, y me veo en listas rodeada, simplemente, de buenos grupos.

Entrevista a Sr. Anido

Esta entrevista fixémola no Café de Macondo da Coruña, entre dous membros do consello editorial do Cosmonauta Tropical que quixeron figurar como tal e non cos seus nomes propios e eu, o que pode facelo confuso nalgún punto. Falabamos de “18”, o disco de Sr. Anido & Sra. Álvarez que daquela estaba gravado pero aínda non editado, pero tamén de moitas outras cousas inspiradoras que a sensibilidade e sabiduría de Rafa filtra para nós. Logo fixen unha nota de prensa do disco da que quedei moi orgulloso e que tamén incluín aquí.

Con: Cibrán e o Cosmonauta Tropical.

“Ha llegado a nuestro planeta un ser procedente de otra galaxia / No intentará abducir a nadie, no intentará desintegrar a nadie / Ellos son la amenaza, son los llamados seres humanos / Los persiguen por el barrio, nunca entenderán a este ser extraño / Dejo ya este planeta, ya he visto demasiado / Nunca jamás volveré a la Tierra, no quiero oír hablar de seres humanos”.

(“It came from outer space”, Sr Anido)

A David Bowie deulle unhas ostias un amigo porque o enganou para roubarlle a moza e logo acabaron usando para el a metáfora do extraterrestre porque lle quedou unha mirada estraña cun ollo de cada cor. Quizais tamén se aplicaba logo á súa mirada sobre as cousas e deu lugar a esa figura distante e intanxible. Cando Sr Anido canta sobre o extraterrestre, conta como os humanos o atacan por ser diferente. Como todos os artistas, Rafa Anido non é convencional, non encaixa na normalidade, pero non se distancia. Velo tocar transmite unha sensación de pureza, como se realmente estivera fundíndose coa música, como un místico. Como se as vibracións foran de ida e volta, sérvenlle para expresar o que sinte e como antena para captar no cosmos posibles respostas. É un pouco jipi falar nestes termos, sobre todo dende unha época na que está mal visto crer nas cousas, pero ao ver e escoitar a Sr Anido queda fóra calquera parafernalia que poida rodear á esencia de facer cancións ou arte. Hai unha xente participando dun mesmo acto, dun ritual, probablemente polo simple pracer de facelo. Xérase un ambiente extraterrestre no que cada un é cada un pero todos nos entendemos. Nesta conversa houbo un ambiente parecido, puro e sincero.

Cibrán: Quería ver que intención tes ti cando fas música, que che dá facer cancións?

Sr Anido: A ver, eu cando empecei con isto, cando empecei a tocar de feito, realmente necesitaba algo que me axudara a sobrevivir, porque non atopaba nada que me motivara no que me rodeaba. Estaba realmente frustrado con todo. Non é que levara unha vida mala na miña familia, pero non atopaba ningún tipo de aliciente para nada. Foi cando empecei a tocar cos meus colegas, co meu irmán… E aínda con iso eu necesitaba algo que me dera a oportunidade de expresarme eu totalmente. Expresar as miñas ideas musicais, plasmalas e poder sacalas adiante. Foi cando comprei o catro pistas arredor do ano 1998 e empecei a gravar as maquetas con ese aparato na miña casa, con instrumentos que me iban deixando… A pregunta era entón que por que fago isto?

Ci: Si, ou que significa para ti a música, que che dá.

Sr: A ver, agora mesmo estou cunha etapa, nestes últimos anos, na que non sei se realmente a música me dá xa o que eu buscaba. Pero dos vinte anos ata os cuarenta, para poñer unhas cifras redondas… era todo para min. Estudar ou traballar para min era o mesmo, unha obrigación pola que tiña que pasar, pero despois era o fin de semana e poder ir a bares que puxeran música e escoitala, aparte da que eu escoitaba na miña casa… Emborracharse co alcohol, ensaiar e facer música… Creaba como o meu propio mundo, no que eu me entendía. Non había ningún impedimento, ningunha barreira para min. Porque eu sempre vexo… bueno, xa che digo, non vivimos no peor país do mundo nin moito menos, pero sempre me vexo oprimido pola xente, pola sociedade. E na música vexo que hai liberdade. Ti se vas a un concerto estás libre de calquera cousa, tanto tocando como participando no público ou organizando concertos. Ves un ambiente de liberdade que non hai noutras esferas da vida e eu sempre busco iso. A música deume a vitalidade ata agora, que estou nunha etapa de crise… sigo na música pero non me enche tanto como ata agora, que era practicamente o único que me importaba, o que me daba a ilusión para seguir vivindo. Escoitala… porque realmente a música, cando falan de que morre tal fulano, a min sinceramente dame igual. Non o coñezo de nada, non me supón nada, pero se teño os seus discos, a súa música, eu na miña casa podo interpretala ao meu gusto. De feito a veces fago as miñas letras propias sobre as letras que hai dese grupo. O que a min me…

Ci: … o que che suxire…

Sr: Si, eu recordo que de rapaz poñía os discos e estaba como nun estado de trance, hipnótico incluso. Estaba fóra de todo. Escoitaba a canción, o grupo, e metíame dentro dela. Escoitaba música por cascos, estaba meu pai vendo a televisión no salón, e eu enchufaba os cascos na cadea, poñía un vinilo ou un cd e estaba escoitándoo repetidamente. Unha canción ou un disco todo o rato, dentro dese mundo. O demais non me importaba. Estaba como quería estar. Despois claro, o tema do alcohol cando salía, ir a bares onde puñan a música… Gracias ao alcohol estás aínda máis así… E bailar, escoitar a música… de feito moitas veces o que me pasaba era que ao mellor estaba nun sitio e non me importaban as conversacións. Se estaban poñendo boa música só me importaba beber e escoitala, non falar coa xente. Iso tróuxome ata aquí. Senon non sei se estaría aquí, ou estaría, pero non estaría… ben. Non había nada que me motivara.

Ci: E o que dis de que agora estás en crise con iso, por que che sucede?

Sr: Estou nunha crise vital, porque claro, ese comportamento levoume a comportarme durante moitos anos como un rapaz de 22 anos. E cando os anos foron pasando… ata os 30 anos podía ter 22 anos, ata os 35 tamén, pero aos 40 xa non. Houbo aí como un crac, que me está dicindo que podo seguir indo a bares, seguir indo a concertos… pero non podo pretender emborracharme así. Xa non me senta tan ben o alcohol como me sentaba, as resacas xa non son as mesmas… A música tampouco me chega tanto como me chegaba. Agora teño a posibilidade de poder mercar en vinilo os discos que sempre admirei e tiña en cinta ou en cd. E cando os teño na casa non escoito compulsivamente a música como facía antes. Basicamente é iso, non podo ser un rapaz de 22 anos toda a vida. Non pode ser, é imposible. Entón aí está habendo como unha especie de adaptación. A miña mente e o meu corpo xa non aceptan ao mesmo Rafa.

Cosmonauta Tropical: Pero se ti buscabas na música unha forma de evasión da realidade, agora entendo que o que estás buscando é enfrontarte a esa realidade. E entón decidiches suprimir a música desa ecuación?

Sr: Pode ser, porque chega un momento en que non te podes evadir da realidade. Eu sigo vivindo no mesmo sitio do mundo no que vivo, no que está habendo cambios… Non podo evadirme da realidade, a xuventude infinita esa non existe. E eu vexo casos de xente que non acaba ben. Chegado un punto, para non ser un pureta doloroso, ti tes que cambiar…

Ci: É que agora cando estás falando de xuventude estás falando duns certos hábitos, que teñen que ver con saír e beber…

Sr: Exactamente.

Ci: Eu aínda non envellecín, non sei, pero unha cousa que me preocupa é como envellecer sen ter que renunciar ao que agora lle dá sentido ao que fago. Entón si que penso que máis que ver cos hábitos ten que ver con conservar a ilusión sobre as cousas. Supoño que cando te fas maior tes menos capacidade de sorprenderte porque viches máis cousas, pero si que penso que hai artistas que o conseguen… Non sei se ten que ver co rock and roll, que sempre se asociou moito ao xuvenil. Porque noutros tipos de arte imaxino que non hai o mesmo conflito. Seguen creando ata que morren e non se ve como unha crise ou un pureta triste, raro ou fora de lugar.

Sr: Si, eu creo que se achega bastante ao que estou falando. De feito nos últimos tempos, a xente coa que me movo xa non é só xente do mundo da música. Estou con outra xente dentro do que é a arte, a miña parella faime ver que na expresión artística hai outras posibilidades. É o que dis ti, non solo o rock que é moi directo e moi intenso. Hai outras opcións e non tes que acabar como eu non quero acabar. Que eu respeto a todo o mundo, pero non quero acabar como o cantante de Obús. Non quero acabar con greñas, 60 anos e pantalón axustado. Paréceme ben se el é feliz así pero eu nunca vou estar contento con iso. Entón estou buscando o meu camiño. Cheguei ata aquí e estivo moi ben, e vou seguir, por suposto, pero non é o mesmo. Estamos aquí, e noutra época eu xa estaría desexando ir a emborracharme. E ao mellor non é algo que agora me interese moito. Ao mellor voume para a casa despois. A pregunta era… que que me motivaba. Pois nese momento da miña vida foi iso. Segue sendo algo para min moi importante, pero xa o tomo doutro xeito. Supoño que en parte tamén foi pola gravación deste disco, que para min foi algo moi duro.

Ci: En que sentido foi duro? Polo que se alargou?

Sr: Claro, foi estar alí moitas horas, moitos días… eu entrei nunha etapa xa… non provocada por isto, pero entrei nunha etapa de ansiedade, estrés, de ter que medicarme algún mes… E non estaba para iso. Pero tiña que seguir porque sabía que senón podería quedar aí parado. Non por Javi, que é unha persona marabillosa, pero podería quedar parado. E para min quizais sexa o proxecto máis importante que poda facer na miña vida, e non podía permitir que iso fracasara. Entón estiven aí en condicións moi malas, moitas horas alí, en moitos momentos sen saber o que estabamos facendo, pero estaba alí.

Ci: Porque canto tempo levou realmente?

Sr: Tres anos. Sumando todas as semanas que estivemos, máis de trescentas horas… Semanas enteiras, xornadas de oito horas… De feito antes ía a un estudo a gravar e para min era marabilla, e agora…

CT: É posible que teñas unha depresión post-parto?

Sr: É posible, si.

CT: E por iso o ves todo tan negro?

Sr: Non, non o vexo negro. Sobre o que preguntaba Cibrán, eu dinme conta de que non era a mesma persoa. Foi unha conxunción de varias cousas. Eu pensaba que era o mesmo, pero non o son. Iso valeume ata aquí, estuvo moi ben, pero agora necesito outras cousas. Tróuxome ata aquí moi ben a verdade, toda a xente que coñecín tocando, todas as sensacións que me produciu a música… para min son momentos de éxtasis, ir a un concerto, escoitar algún disco… Foi do mellor que me pasou na miña vida. Non sei se haberá outras cousas que poidan chegar a iso, pero para min saír unha noite, ir a varios bares, escoitar boa música e emborracharme era un momento de éxtasis vital. Se cadraba que tivera unha parella que tamén lle gustara e poder compartilo con ela… non necesitaba un tripi nin nada. Xa o tiña eu no corpo (risas).

RAFAANIDO_porDavidTombilla.jpg
Foto de David Tombilla

A relación co público

Ci: O que estaba pensando é que claro, agora estás falando do que che aporta a música con respecto a ti mesmo, e tamén como oínte. Ti á hora de crear pensas no que vai interpretar o público? Como che gustaría que o público entendera o que fas?

Sr: Home, eu a visión que teño de cara ao público é que non lle interesa a ninguén. Penso que son unha persoa que é totalmente anónima… Bueno, anónimo non, pero que se coñece en ámbitos moi reducidos por moi pouca xente. Teño unha visión bastante negativa, non lle interesa practicamente a ninguén o que eu fago. Aínda que non me guste, non teño unha visión optimista para nada.

Ci: Pero incluso dentro da xente á que si lle interesa…

Sr: Iso é pouca xente. Eu sobre todo os últimos dez anos compartín ao principio a escena ou como se lle queira chamar con moita xente que despois chegou a ser coñecida. Mentres que o que fago eu non chega a ningures. En certo sentido teño unha visión negativa. Non me importa porque vexo que hai xente á que lle gusta de verdade e iso xa me chega para sentirme ben. Non lle dou moita importancia, porque as letras que eu poida facer, ata que punto a xente as escoita? Estes días fixéronnos unha entrevista de Travesti Afgano e preguntábanos o tipo “bueno, tedes aquí a Rafa, que supón iso…?” e a miña resposta foi que non supoñía nada. Porque realmente aínda que sexa coñecido en ámbitos pequenos non son ninguén na música como para supoñer un peso ou algo no grupo. Non vexo que sea relevante. Que che vou dicir? Sigo facendo música e esa visión tívena sempre. Tamén é moito pola miña forma de ser, unha persoa tímida… Non sei se queres profundizar máis por aí…

Ci: Non, era iso. Supoño que a maioría das veces a motivación da xente para facer algo creativo é por un mesmo, para expresar algo… pero queiras que non, cando o sacas fóra e vai a outra xente pensas no que che gustaría que a xente entendera…

Sr: Claro, exactamente.

Ci: … e eu penso que pode ser frustrante que a xente se faga unha idea do que fas que non se corresponde coa que ti tes.

Sr: A min estame sonando a cando hai dez anos tocábamos Jiménez del Oso sen baixo. A xente fixábase que era guitarra e batería, fixábase que non había baixo. E era como, joder, non inventamos nós isto, hai moitos grupos que non teñen baixo. E moita xente só se fixaba niso. “Hostiá, fixeime que non tedes baixo. Non entendo como non tedes baixo”. E eu dicía “pero tío, fixaraste na música, non en se temos baixo ou non temos baixo”. Pero claro, todo depende tamén do mundo no que vivimos. Galicia nos últimos tempos evolucionou algo, pero claro, que te podes atopar indo a tocar por aí? É como unha especie de abismo. Se tes unha certa repercusión… Vén a segunda parte, que é que se tes éxito e eres coñecido, que sucede aí? Pois non é tan bonito. A xente vaite ver pero non vai polo que fagas, solo vai polo que supós. Entón aínda é peor, entendo eu. Cando non eres moi coñecido a xente non che dá importancia porque non eres ninguén, non te valora. Pero cando eres famoso entre comillas e te van ver, a maioría vai porque dixeron ou din que é tal grupo e que fai iso. O outro rollo por un lado é frustrante, pero que lle den polo cú. Eu sigo facendo a miña historia durante anos e sigo con moita ilusión. Creo que non perdín a perspectiva do que quero facer. No mundo anglosaxón supoño que será distinto. Pero aquí a xente que vai é moito diso, vai ao tuntún. Igual que vai a un concerto gratis a verte a ti vai a outro que paga vinte euros e fai o mesmo. Non sei ata que punto me gustaría estar no outro lado. Eu fago un análisis do que eu vexo, pero non é que me sinta frustrado. Non me sinto mal, simplemente vexo que eso é o que pasa.

CT: Pero entón ti pensas que é unha pelea solitaria seguir co tema da música? Ao final non é máis importante a xente que coñeces? Aínda que sexa unha cousa minoritaria, non che dá a sensación de que a cousa está funcionando ben na túa vida?

Sr: Claro, joder. Eu creo que ao mellor entendín mal a pregunta. Preguntaba iso?

Ci: Si, non sei. Non tiña unha resposta pensada (risas).

Sr: O que estás falando ti, a nivel personal, claro que si, a felicidade é moi grande. Toda a xente que coñezo, que coñecín e todo o que compartín e comparto, todo o que sinto… Iso non o vai haber noutros ámbitos. É pouca xente ao mellor a que lle interesa, pero a esa xente si que lle interesa de verdade. Si que te apoia e si que te aprecia. Ti coñeces outra xente, transmíteslles a eles e eles transmítenche a ti… Porque ao fin e ao cabo a música, como tantas outras facetas da cultura, é iso. Aínda que o queiran vender como outra cousa, que queren vendelo como que é un negocio, non é certo. Antes de que existira o capitalismo a xente xa tocaba, pintaba e se comunicaba entre eles. Era o que se facía. É a miña concepción da música e de calquera tipo de expresión artística en xeral. O rollo é o que dis ti, Cosmonauta.

CT: Eu penso que é unha idea moi importante, empezar a olvidarse do tema de “chegar a” ou “facer”.

Sr: Bueno, pero iso inflúeche. Porque ao final,a fin de contas, vives onde vives…

CT: [falando consigo mesmo] E ademais cando fas un produto e o publicas… Porque unha cousa é se o fas para ti mismo, pero se o publicas é porque queres chegar a un público. E tes que facer esa mensaxe comprensible… Si que hai un rollo de “eu creo porque necesito expresar”, pero tamén porque necesito conectar con alguén.

CT: Aí hai unha contradición, porque fas un produto que sacas ao mundo, pero tampouco esperas que sexa un gran produto comercial. Queres que haxa un grupo de xente que o entenda, pero que queres que haxa, cincuenta, cen?

Ci: Eu creo que tampouco limitas iso. Eu penso que fas unha cousa sincera, que é como ti queres, e que chegue ao maior número de xente posible.

CT: Ao maior número, de verdade? Ti queres que todo o mundo o teña, que todo o mundo o vexa, que o teña na súa casa…?

CT: Queres conectar…

CT: … con xente da túa xeración, ao mellor?

CT: Non, con xente que se tiveses a oportunidade de coñecer na vida real conectarías. E se fas un produto e o publicas eu penso que é iso o que tratas de facer.

CT: Para min si, pero penso que hai unha pequena contradición aí.

Sr: A ver, eu vouvos poñer un exemplo. Cando se fan os rollos de autoedición no Liceo, as feiras de deseño e tal, é moi frustrante ver xente que non vendeu case nada ou vendeu moi pouco. Non sei que carallo de comparación estou facendo, pero é moi chungo, sabes? Porque ti fas unha obra que mostras alí, que levou traballo, e por desgracia se tivera máis visibilidade poderías vender todas as túas pezas, os exemplares dun libro ou unha serigrafía. E hai xente que por desgracia vende unha ou dúas e nin lle dá para os gastos do que está facendo. E dache a sensación de “que carallo estou facendo?”. “Para que carallo estou aquí?”.

CT: Eu penso, co tema do fanzine, que cando non vendíamos ningún era como jodido. Están aquí na casa, non os le ninguén… e facémolos para que a xente os lea. Pero eu agora, no noso punto, que non somos famosos en absoluto pero hai xente que o le, con eso estou contento. Pero en realidade, ese é o obxectivo da xente cando fai algo? Ou mola máis vender mil, ou dez mil, e non coñecer a ninguén de quen o le? Ou mola máis coñecer a quen o le e despois que che comente…?

CT: Mira, cando nos compraban tres fanzines, eu sabía que esa xente o ía ler. Pero agora que nos compran cincuenta eu xa non sei.

Ci: Eu creo que cando chegas a un público máis grande é como o que dicía Rafa antes de ser un grupo coñecido. Non sabes como o vai recibir a xente porque perdes o control, pero creo que tamén é unha cousa que tes que asumir cando fas algo creativo. Para min o interesante como espectador, lector, oínte, é chegar a unha obra que a min me poida facer un cambio ou influir de algunha maneira. Hai moitas cousas que me teñen influido e o autor non ten nin puta idea de que me teñen influido, porque é un disco dun señor que morreu hai 30 anos ou o que sexa. Pero iso non quita que sexa importante para min. E se un disco que fixo un señor en Liverpool no ano 73 de repente é importante para min é porque houbo unha maneira de que iso chegase a un público moi amplo. Cando chegas a moita xente haberá moita que o reciba de forma banal, pero tamén se incrementa a cantidade de xente para a que pode ser importante. E para min é o sentido de sacar algo fóra.

CT: Pero tamén é contraditorio.

CT: Ao final é ser capaz de facer un obxecto sagrado…

Ci: Si, supoño que para un mesmo facer arte é sempre algo sagrado. É importante para quen o fai. Se é importante para alguén máis xa é a ostia. E si, é contraditorio…

Sr: É perigoso. Quero dicir, á hora de esforzarte por sacar ti o teu, o nivel de frustración que podes chegar a ter pode fundirte. Eu estou pensando, por exemplo, neste rapaz de Vigo que tiña un proxecto que se chamaba O Fillo Pausado. Claro, non o coñece ninguén, é increíble. É increíble tamén que ese pavo gravaba os seus discos a finais dos 90, no estudio, pagaba as copias, a edición e todo, e non se sabe nada del. Eu vino pola rúa. Por un lado quixen ir falar con el, pero non sei, non o vin así moi… Pensei, “como estará este tío agora?”. Antes movíase por Vigo, agora creo que nin eso… Tiña un nivel de creatividade brutal. Realmente apostou moi forte co seu primeiro disco, fixo 500 vinilos e non sei se vendería 80.

CT: Non, non…

Sr: Se vós o escoitades, seguro que ides ver algo aí. E como estará hoxe? Víase que no seu momento apostaba forte e non tiña a repercusión mínima para ir tocar a algún lado ou facer algo. Chamábame a min para ir tocar e eu dicíalle “neno, eu que che vou ofrecer?”. Eu ás veces intentaba, pero non sei se chegara a facerlle algún concerto fóra de Vigo. Nunca fun capaz, que eu nesa época non tiña aínda contactos ou o que fose para poder facer algo. E iso, estame vindo á mente porque o vin por alí pola rúa e hai un mes escoitei o seu disco. E dixen que eu así non quero acabar, eu quero chegar ata o final coa miña teima. Non podo frustrarme. Vexo moita peña e logo dis, claro, é que que cantidade de discos (xa non digo maquetas) se poden quitar en España a día de hoxe, en cd ou en vinilo, e non saber nós nin que existen? E poderían interesarnos! Moitísimos, centos. E que pasa con esta xente? Frústrase e desaparece, porque di “esto non é o meu, aquí non pinto nada”. Entón eu cando estamos falando das ilusións non estou disposto a frustralas. Por iso esa capacidade de pecharme e quedarme un pouco aí tirado.

CT: Eu o que penso é que ti cando fas unha obra de arte e tentas comunicarte co resto do mundo e sacas algo de ti que é tan puro e tan brutal tes que dixerirllo á xente para que o entenda. Ti podes sacalo ao bruto e dalgún xeito pode comunicar co resto das persoas. Podes ter esa sorte. Pero, senon, tes que comunicalo, porque doutra maneira valo comer ti, que es a única persona que o comprende.

Sr: É que aí está o perigoso…

anido5
Sr. Anido na tenda Glück

A escena e a idea do folk

CT: Eu aí entendo que é moi importante… Bueno, tamén vén un pouco a colación da entrevista que lle fixo o Javier Becerra, o de Retroalimentación, a outro periodista que non sei como se chama…

Ci: O do indie, o Nando Cruz.

CT: Ese. Pois o pavo tiña un tono moi social, o que non era o de Retroalimentación. Eu creo que, baixando moito á realidade, ao día a día, nese punto no que cando ti fas algo personal e despois tes que movelo e hai xente que ten que escoitalo, creo que é moi importante o tecido social que hai arredor diso. Os locais que hai para tocar, a xente que vai aos concertos, a xente coa que falas… Iso é o que che permite manterte con ilusión ou que funcione. Entonces é case tan importante a xente coa que te relacionas e o ambiente no que está funcionando todo isto como a túa proposta personal. Son cousas que teñen que funcionar paralelamente.

Ci: A min moloume esa entrevista porque ademais era como que Becerra non acababa de…

CT: … non pillaba o rollo, estaba co seu rollo escapista, dos noventa, preciosismo… que se o disco de Family era a ostia…

Ci: Claro, e había un momento no que dicía que facía falta pasta para que La Buena Vida puidera gravar tal disco…

CT:… cunha orquesta, claro…

Ci: E Nando Cruz dicíalle que que é ao final o que perdura. Que se ti queres un disco da ostia, unha obra mestra, ou que se quere un espazo que perdure… Agora que é máis importante, que calquera dos grupos que estean tocando no Liceo e na Tomada grave un disco da ostia ou que o Liceo e a Tomada sigan existindo de aquí a cincuenta anos? Eu penso que é máis importante iso. Xenérase que existan grupos, e se logo son bos, pois mellor…

Sr: Antes en Galicia a peña ía á súa bola, buscaban o seu beneficio persoal, non había traballo en común prácticamente. A felicidade está en formar parte de algo, non só nuns fins persoais.

CT: Vai moito por aí a cousa.

Sr: Fáltanos moito rodaxe. O que fixo Calvin Johnson con Beat Happening mólame moito, logo menos… pero iso, un tipo que chega aí, solo, que toca… Esa é a idea. Un tipo que sigue no mundo, joder. É un tipo famoso. Como que famoso? Aí está, chega, toca, cobra trescentos pavos… Que vai, triste? Vai obrigado? Ou Mike Watt, vai obrigado a tocar aí para cincuenta persoas? Que está, drogado? Que eu saiba non. Claro, por desgracia, non temos eses referentes aquí. Porque todo o que é dos oitenta… Agora vai pasar, cando pase o tempo si que se verá a unha peña que o facía por gusto, pero non é o caso. Toda a xente que estivo aí na música ou noutras formas de expresión, cando foi famosa, aínda que non a ese nivel, xa non transmite nada. É como as cinzas dunha lumeirada.

Ci: Ti agora estás falando de que non hai esa tradición porque facemos música de influencia anglosaxona, aínda sendo de aquí. Pero como pensas na tradición de aquí, do folk?

Sr: Para min eso é moi importante. Non é unha música que escoite, por desgracia ou por circunstancias. Pero a verdade é que me considero máis preto dese rollo que do rollo anglosaxón. É o que falaba antes, a música era algo popular, non toda esa trapallada que nos queren vender. É unha loita na túa cabeza, eses conceptos… Nunha foliada van alí e que van? A cobrar? Van e tocan, non lles importa nada máis. Por sorte para nós aínda pasa. Son músicos como a copa dun pino e todo o que queiras. Só van alí para tomar uns cacharros e tocar. Entón cal é o referente? Non sei, eu aí… Cal é o referente para nós? No rollo anglosaxón a música está moi ben, pero a actitude, a filosofía, fai moito dano, penso. Están os personaxes dos que acabamos de falar, pero no rollo inglés non vexo eu un rollo de que querería coñecer a este pavo, aínda que veña aquí a tocar. Prefiro que non. Na entrevista esa que estou falando de Travesti nos preguntaba o tipo “Con quen quereriades tocar?”. E se me preguntas, pois diríache que cos Oh Sees, pero quen carallo son os Oh Sees? Porque o tío falaba de que tocaramos cos Intelligence… Os outros falaban que moi guai, que foi a ostia… e bueno, tivemos sorte, porque eso é unha lotería. Pódeche tocar con peña que… olvídate de estilo e procedencia. Ao mellor os jevis de aí ao lado son xente supermaja e pasas unha noite con eles cojonuda e con estes tipos nin che deixan o equipo… É unha putada. O que dis ti, eu non podo pretender que me gusta a música folk agora ou que a fago, pero respeto máximo. Cando se critica o folk facilmente “ah, gaiteiradas, e tal…” danme pena. Cando vexo en Facebook a esa peña é como “tío, ti sabes do que estás falando?”. É moi fácil criticar. Eu sei o que hai aí, e se vou aí á Repichoca e vexo unha foliada vexo o que hai aí, que non o vexo noutro sitio. Hai que ter collóns para dicir “ah, os das gaitas”. Hai que ter collóns para falar do que non se sabe.

CT: Dos bloqueiros.

Sr: Bloqueiros e todos os tópicos do mundo. En cambio cos Ramones se vén o vejestorio aí cunha peluca… a día de hoxe prefiro ir ver a foliada que ir ver a Marky Ramone, aínda que sexa gratis.

CT: E pode ser que nos últimos tres ou catro anos a xente que está tocando reducise drásticamente as ínfulas? A xente que ten ganas, que se nota que quere chegar a máis ou tocar a tope… bueno, eu non coñezo nada dende o punto de vista dos músicos, pero si que noto moita humildade en xeneral. Non creo que ningún dos grupos que vexo agora e que me molan teña intención de tocar no FIB ou no Primavera. Eu non fun a concertos hai dez anos, pero si que vías grupos que querían saír na Rockdelux… e eso agora non o vexo nada.

Sr: É que na época na que empezou Triángulo non había o ambiente que hai agora, sabes? Non existía o Liceo nin hostias, non había nada. Tocábamos alí en Boiro, no Cachán… organizábamos nós o concerto, non había nada diso. Non había opción. Ou querías chegar a algo ou quedabas no camiño. Agora é o que dis ti, hai outra vía. Podes facer a túa música sen ter pretensión de nada máis. Podes seguir facendo a túa música perfectamente. Eu pagaría por tocar no Liceo, pagaría moitos cartos pola sensación que a min me produce. E non é que sone mellor, pero a sensación…

CT: Moito menos estrés, a idea é como moi distinta.

Sr: A sensación que tes é todo o que contan nos libros de música anglosajona, “Yo te maté”, “Tengo la bomba de oxígeno” ou que carallo. Iso está pasando aquí neste momento. Está habendo unha posta de sol, estás tocando coa porta aberta, vendo a posta de sol, a xente que está alí está escoitando a túa música porque foi alí a escoitala. Non é cuestión de escribir un libro sobre eso, que algún quererá escribilo e maldita a idea. Iso está pasando, é o que estamos falando de dicir, gracias a Dios, os que estamos aquí sentados temos outras sensacións que non había ata agora, e hai xente que se dá conta de que tamén é importante eso. E o que dis ti da música folk, eso é moi forte.

CT: Eu creo que ten que ver con ese tema. Nós agora aquí estamos celebrando con música, simplemente eso. A música é unha cousa celebrativa, de xuntarse. O sentido é parecido. Non é unha industria. Chega o fin de semana, queremos estar cos colegas, tomar unhas birras, ver xente que non vemos… E hai concertos e vemos os concertos e ten ese sentido celebrativo. Ninguén gana cartos. Non están tocando a gaita nin a zanfona pero están tocando. Eu aí vexo ese rollo. Ou hoxe mesmo. Ese paralelismo gústame moito. Eu tamén o pensaba moitas veces, que o sentido destes rollos, do Liceo, da Tomada, do Pueblo… é coller un fin de semana e ver xente que non ves, si que é un rollo moi bonito.

Sr: É precioso, é algo que nunca esqueceremos.

CT: E ten ese rollo de folk… bueno, pódeslle chamar folk porque é o que fai o pueblo de hoxe. Somos xente que temos as influencias que temos, pero é algo desinteresado… e dame moita alegría.

Sr: Claro. Tamén no folk de hoxe hai ás veces moita cousa que tira para atrás.

CT: Si, que si celtismo…

Sr: Moito paripé.

Ci: Si, rollos tradicionalistas…

CT: Purismo.

Sr: Hai moito flipao aí e moito gilipollas tamén. Dicimos que temos en conta ese mundo pero tamén hai moito gilipollas e moito flipao, moito nazi tamén… Hai de todo. Pero este rollo é bastante puro, non está pervertido aínda e ao mellor está así moito tempo. Porque claro, eu cando falo de que me pasou isto coa música, eu sigo nese punto. Para min é algo ideal, que está máis alá… Non podo entender o mundo sen a música, aínda que non houbera non sei que alternativa tomaría.

anidoalvarez-550x400
Sr. Anido e Sra. Álvarez

A música como relixión

Ci: Eu agora estaba pensando no disco, que hai varios dos temas que tamén teñen un pouco que ver con iso. Porque falas bastante do espacio, do cosmos… e falas tamén de relixión, e supoño que tamén ten que ver coa idea que tes ti da música.

Sr: Totalmente.

Ci: Explícame como entendes iso.

Sr: Son as letras que fago ás veces. Podo facer unha letra de andar por casa, de… eu que sei, de que estaba na barra do bar e romperonme un casco. Ou podo facer unha cousa de flipar… “Cara Oculta” é unha flipada que tiven un día, de pensar que ía viaxando, cando morrera, que ía ao sol e que ao outro lado do sol estaba toda a xente alí. Que detrás do sol estivera o ceo, que ías chegando e era todo moi brillante, iso que din das tormentas solares… Eu estaba moi influenciado polo cristianismo e pola idea do máis alá. En parte o cambio meu é porque para min eso é absurdo xa. Hoxe en día non creo nada, moi pouco niso. Falaba con Dios… Quero dicir, non estou enfermo, pero falaba con Dios como se fose o meu compañeiro, apoiábame nel. Sen embargo a música entendo que é como unha relixión, que che fai ir a outro sitio. Escoitas unha canción, ou a tocas, ou vas a un concerto… E estás vendo algo como máis trascendental. Esa canción creo que é un intento bastante conseguido de facer algo trascendental, que está máis alá da realidade… que hai algo máis. Por desgracia as relixións estropean a nosa capacidade de pensar sobre iso, pero eu creo que si que hai algo máis. Realmente pode estar aquí. Esa canción fala diso, como se foras a outro sitio… E a veces tes a sensación esa, de sentirte tan feliz, e que toda a xente é boa e que estás como dios… Eu teño ataques dese tipo. Por exemplo cando fun á Marea [Atlántica], a primeira vez que fun así a unha…

CT: Asemblea.

Sr: Mmm… unha asamblea non, era unha convención do fin de semana, para falar do código ético e esas cousas. Entón ao final do día tomei unhas cervezas e entrei nun estado… místico. E teño a sensación de que estou nese bar e todo o mundo é cojonudo, e empezo a darlle a man a todo Dios e abrazalo… e dicirlles que todo é cojonudo, e poño algunha chorrada no Facebook. E a música para min é o meu instrumento, e por iso a veces falo dese tipo de cousas. E despois xa hai cancións que son as putas risas. “It came from outer space”…

Ci: Aí poste no lugar dun extraterrestre, non?

Sr: Claro, é que é increíble como non hai máis cancións como esa. Como non pode ser que haxa unha canción, ou unha película, que fale do que eu considero que é a realidade. Como carallo vai vir aquí un extraterrestre?

CT: Para que, non? (risas)

Sr: Ti cres que se vén un extraterrestre… nós iamos asumir iso ben? Íamos ir contra el, como fan nas películas. E na posición do extraterrestre eu veño aquí, a ver que pasa con esta peña, e chego, me persiguen… Sin facer nada, simplemente porque son diferente.

Ci: É que a xente ten medo ao descoñecido, é conservadora.

Sr: Esa canción tamén é a movida de sentirse un bicho raro. Ser un extraterrestre na Terra. Ás veces teño a sensación de ser un bicho raro. Estou no traballo e digo, “joder, pero que fago eu aquí? Esta peña…” É boa peña, sabes? Porque é boa peña, pero de que me están falando? Que me están contando? Non entendo de que me falan, teño que seguir as conversacións con atención… Hai moita peña que aínda por encima é unha gilipollas, unha puta mierda, e xa non lles dou nin cinco minutos. Pero logo vendo peña normal… É o mismo. Pero bueno, as miñas letras non están centradas nunha temática concreta. Poden falar dunha historia, poden falar dun rollo místico, poden falar de andar por casa… Pero as do disco é verdade…

Ci: Neste disco eu véxoo así. Ao mellor as de Metralletas Lecheras eran máis nesa outra onda que dis…

Sr: Non, a verdade é que estou pensando que a maioría das letras teñen… son un pouco místicas a maioría delas.

Ci: Eu estaba pensando no do extraterrestre, e cando estaba comentando o disco dixérame Mar [Catarina, teclista de Chicharrón e Esposa] que lle parecera que tiñas moitos máis rexistros na voz. E que iso ao mellor tamén tiña que ver co de adoptar distintos puntos de vista, porque tamén falas de personaxes distintos… Hai esta de Rocky, ou a de Will Smith, na que mesmo son outras voces…

Sr: É que ao estar alí tanto tempo… Ás veces son cancións que naceron alí practicamente. A letra desa canción é unha combinación… dixo Javi “veña, vamos facer aquí unha letra”. Estaba tamén o meu irmán. Entón Javi buscou unha biografía de Kurosawa e empezou a lela e meu irmán empezou a dicir cousas incoherentes totalmente, que non tiñan nada que ver. Facían unha voz e outra, pero as voces non lle gustaban a Javi, a letra quedou e as voces cantaban as tías… Eu non fixen esa letra, fixérona eles. Pero ao mesmo tempo conecta co da letra de Marciano Balboa, que estaba feita alí. E eu alí non sei que pasou, porque non sei nin por que fixemos a canción, nin de onde saiu a letra, non sei nada. Como di a letra?

Ci: “Rocky es un chico despistado / no quiere estar en lo alto del cartel…”.

Sr: Non sei por que, non sei de onde saiu. Foi alí, o Javi empezou a buscar unha melodía de teclado, sacou tres ou catro teclados e estivo tres horas poñendo teclados e buscando sonidos. Entón eu púxenme e saquei a letra. Creo que é das mellores letras que fixen, pero saiu así. Non entendo nada, non ten sentido ningún esa letra.

Ci: Tamén é o que dis do trance, non?

Sr: Claro, alí houbo moitos momentos de trance. Aparte na primeira semana, que é cando máis fixemos, eu estaba bastante ben aínda, non entrara no proceso de ansiedade… E veña a beber e a fumar, a estar alí borrachos… E veña licor café. Si que aparte o Javi é como… Eu digoo sempre, con determinadas persoas teño conexión, como con Rubén ou Javi. Teño un punto de conexión como se fóra un corpo con dúas mentes. Como se chegara un punto en que dúas persoas se uniran e esa persoa soa tivera dúas mentes pero fosen dunha mesma persoa e puidese ir cambiando. Con Javi gracias a Dios pasou esto, que vai ser unha das experiencias máis brutais que tiven. Que con alguén que non coñecera de nada chegaramos a facer isto. Por eso si que penso que non haberá outro mundo, pero ás veces tes algún tipo de experiencia tan estraña, de conexión con certa xente, que chega a producir certas cousas… chegas a un punto que non te explicas como pode ser que esto pase. Non ten sentido que este tío se interesara por esto que fago, e que esto fora certo… Entón si, eu son místico, claro que son, pero dentro da crise que estou tendo a relixión desapareceu. Fun educado na relixión católica, e fixo crac tamén. Isto non vai a ningún lado. Como podo pretender seguir adiante na miña vida utilizando isto? Esto é o que utilizan outros e non estou disposto a ser nin 0,5 coma eles, non quero saber nada disto.

Ci: Estaba pensando ao mellor no de “Hare Krishna”, que me parecía curioso que falas de varias relixións. Buda, Shiva, Cristo… supuña que era unha maneira de pensar no aspecto relixioso pero en abstracto, como dicindo que dá igual unha que outra.

Sr: Eu creo que o cristianismo no seu principio tamén era así. Hai cousas e xente que son válidas. Pero por desgracia no mundo occidental utilízanse sempre para manipular á xente. Ultimamente onde estou metido é… non “estou metido” no sentido de estar estudiando, pero o que me chega moito son os lugares de poder en Galicia. Onde se fixo unha capela, pois o que había antes. Os lugares de poder e a relixión que había aí, que si que era real, que a xente flipaba sen ningún tipo de manipulación de ninguén. San Andrés de Teixido ou a Virxe da Barca, os santuarios que había anteriores á cristianización… Todo o que che produce iso cando estás alí, a forza que ten… Como pode ser que iso se perdera a un nivel tan grande? Que non se conserve… Eu si que o intento estudiar, é verdade, pero por desgracia só atopo libros que falen deso dentro da tradición católica.

CT: De todos os xeitos eu creo que cando vas a eses lugares de poder, atávicos, a xente non pode evitar seguir sentindo unha forza. Eso non se perdeu, pero é que están menos transitados.

Sr: O que sería a hostia sería que se conservase a tradición real! Na Virxe da Barca, a pedra de abalar… realmente si que é porque se facía. É real, non é algo que inventaran, é algo que se transmitiu por xeracións centos de anos, non é que chegara un tipo ou o cura e dixera “agora é esto”. Ou o bispo de nonseionde. Ou en San Andrés de Teixido, que había aí? Que tipo de bailes ou de actos litúrxicos facían? Iso si que por desgracia non se pode estudiar porque non hai nada. Só hai o que se transmitiu pola relixión católica. Podes interpretar algo do que eso foi… Iso atraeme moito. Quen sabe, ao mellor na miña segunda parte vital adícome a iso.

No es ninguna puta broma

Este artigo foi bastante ambicioso. Foi un intento de resolver os meus conflitos internos á hora de introducir o humor en contidos que queremos que a xente tome en serio, falando tanto con Teo (que comparte o conflito) como con Cuchillo de Fuego e Ataque Escampe, referentes para min na maneira de integrar o humor no que fan sen que sexa lido necesariamente como humorístico. Creo que se explica por si mesmo, pero recalco: en Monstruo non consideramos que o humor e a profunidadade ou a paixón sexan incompatibles. Simplemente nos preocupamos porque non queremos que nos tomen a coña, non somos cousa de risa, el hazmerreír, algo do que pitorrearse. A única cousa engadida a maiores son unhas notas ao pé que daban moitos problemas na maqueta e incluen unha reflexión moi intelixente de Xose sobre a posibilidade de que a música sexa divertida.

ataque-escampe

1. As gravatas

Teño na casa dúas gravatas vermellas dos chinos que me deu Lois, o baixista de Ataque Escampe. Hai agora case un ano vinos tocar no Grobe e levábanas postas. Despois bebín e díxenlles que non me gustara nada iso, e probablemente fixen o mesmo o resto de veces que os vin en directo ata hoxe, en maior ou menor medida. A min encántanme as súas cancións e admíroos por conseguir integrar nelas o humor e as referencias sen que perdan a súa capacidade emocional. Por conseguir que o que fan sexa divertido e tamén poida ser trascendente. Pero nos concertos, vendo esas gravatas horribles, brillantes, ridículas, había momentos nos que non era capaz de ver máis aló delas. Eran como kriptonita para un artista, obrigándome a min como público a facer un esforzo extra para poder entrar na música e chegar a esas emocións. Lois retoume a levar as gravatas nun concerto que tivemos Monstruo a semana seguinte. Non as levamos.

Por que Monstruo están dispostos a perder unha aposta con tal de non levar unhas gravatas dos chinos? Lembrei que hai tres ou catro anos tivemos unha etapa glam que debeu durar dous ou tres concertos. Chegamos a gastar nos chinos 30 euros ou así en comprar material para a primeira vez que fomos tocar a Madrid. Toni tocaba o baixo cunhas bolas de discoteca nas orellas, Xacobe lucía unhas mallas de camuflaxe e unha falda tiki e Teo e mais eu bonitos vestidos, o meu cun estampado e o seu de seda rosa, como de nena morta. Maquillámonos uns a outros no escenario, e logo dimos un concerto diante do que o público non parecia emitir ningunha reacción. Non teño moi claro que queríamos facer. Outras veces funcionaba aparentemente mellor e a xente pasábao ben co que facíamos. Unha vez despois dun concerto dixéronnos: “Que bien me lo pasé con vuestro concierto. ¡Cómo me reí!”. Iso foi bastante traumático porque non era a nosa intención (esa vez non iamos disfrazados) e o último que querería sería repetir unha situación como esa, porque o que facemos é ridículamente trascendente para nós. As gravatas quitarían o trascendente, pensei ao plantearme cumprir a aposta. E nese momento pola miña cabeza pasaron centos de ideas e persoas, como nun flash: a idea da honestidade na arte, a relación que esta poida ter coa verdade, David Bowie, “sé tu mismo”, o humor banal e o humor trascendente, Louis C.K., os nosos escasos recursos para traballar a posta en escena, Johnny Rotten e Jello Biafra, o que son capaz de facer cando subo a tocar e que nunca faría en calquera outro contexto, as cancións “graciosas” “Desconéctame” e “Macroeconomía” que Monstruo deixamos de tocar, Cuchillo de Fuego en motos de auga, Jonathan Richman, Ian MacKaye, a relación entre as gravacións e o directo, ter expectativas sobre como reaccionará o público, Obama, ser un grupo político.

Antes deste artigo, a única maneira que tiña de enfrontarme a todas as contradicións que había entre estes conceptos e as miñas propias experiencias eran regras de comportamento que simplificaban as cousas. Por exemplo, cando escribo unha canción, son incapaz de utilizar o humor porque teño medo. A que non se ría ninguén e tamén a que a xente solamente se ría. Pero odio ter medo ás cousas e a enfrontarme a contradiccións. Por iso decidín trasladar as miñas inquietudes a Cuchillo de Fuego (que para min son referencia en canto ao uso do humor nas cancións), os propios Ataque Escampe (que o fan cuns recursos diferentes) e Teo (cantante de Monstruo, que é quen peor parecía pasalo cando a xente nos tomaba a coña). Todos deron opinións articuladas e intelixentes que irei fiando as coas miñas dúbidas, probablemente malinterpretándoos nalgún momento e acabando con máis preguntas que respostas. Polo menos serán preguntas novas.

Decidín empezar polas gravatas. Ataque Escampe: “No pasado non sempre fomos o grupo máis profesional do mundo e, aínda que hai tempo que si que cremos ser solventes, arrastramos aínda un pouco esa imaxe de “rock de serie b” e de deixados, e queremos acabar con ela en todas as frontes posíbeis. Por iso é importante pensar o vestiario en escena, entender que é algo fundamental porque se ve, e claro, deixar claro que o que pasa no escenario é un espectáculo e, como tal, ficción. Ademais as gravatas eran vermellas e dos chinos, e o noso último LP é vermello e saen chinos nel. De todos modos xa non as usamos: eran moi fráxiles e daban un aspecto raro, non chegaban a ser un disfrace pero tampouco eran serias.” Nesta resposta xa hai máis preguntas. Por unha parte, como xestionar a imaxe que o público (por reducido que sexa) ten de ti e como cambiar iso se non se corresponde co que eres (ou co que queres que pensen que eres). Pola outra, que implica iso de que o que sucede nun escenario é “un espectáculo e, polo tanto, ficción”. Vou empezar pola primeira.

monstruo.jpg
Non atopei fotos da etapa glam

2. As pretensións do artista

Sempre me pregunto que queren facer exactamente os artistas co que fan, e que papel xoga niso o público. Sae en bastantes entrevistas desta publicación. Eu tendo a pensar en que sacar unha obra fóra, expoñela a que outra xente a reciba e reaccione diante dela, implica unhas pretensións. Non tanto unha idea elaborada de como debe ser esa reacción (risas no minuto 1, pogo no minuto 6, pensamento introspectivo no minuto 24) senón a intención de que se entenda certa mensaxe que se está a trasladar. Ultimamente penso niso, ademais, con respecto á idea dunha arte política e todos os distintos graos nos que ese aspecto político (que para min ten que ver cunha intención de cambiar algo socialmente ou provocar pensamento crítico) pode ser explícito. Juanes (voz de Cuchillo de Fuego): “Eu, como letrista, como mínimo quero que se me entenda (que moitas veces non é posible), comunicarme e que a peña pense un algo nos asuntos. Non creo que sexa a nosa unha mensaxe política exactamente constructiva. Eu diría que as letras teñen bastante de patetismo, de ridículo, de grotesco e cousas así. Pouco camiño a seguir e denuncia directa. Pero sonche ben políticas, na miña opinión, desde o momento en que tendo un micrófono te decides a expoñer estas miserias e estas sensacións chungas pero reais no canto dunha reivindicación pola libre entrada da xente en discotecas levando zapatillas de deporte. Ou, xa directamente, algo totalmente inintelixible, que é o que fan moitas bandas. Que, bueno, dalgunha maneira a ese caos de voces e de significantes perdidos poderíaselle dar unha coartada posmoderna de crítica semiótica ao sistema e blablablabla, pero vamos, a mí que me registren.” Nalgunha época, esas coartadas posmodernas resultáronme bastante atractivas. Pero creo que son un exemplo de autoxustificación diante dun fracaso (porque valen para explicar practicamente todo), e si fracaso prefiro asumilo que autoxustificarme (ou celebralo, que a idea do éxito é responsable de arruinar moita arte). Parte do atractivo do pop é que é iso, unha linguaxe popular e facilmente comprensible, dentro da que collen todo tipo de contidos. O atractivo político eu véxollo, quizais, na posibilidade de resumir en tres minutos e dunha maneira potente conflitos complicados.

O interese que ten para min facer cancións ten que ver, na maioría dos casos, con dicir cousas que non son quen de articular noutros contextos e con facelo tanto diante de xente que coñezo como de xente que descoñezo. Quizais máis isto último, pero normalmente penso en unha, dúas ou tres persoas concretas ao escribir letras e no resto do grupo ao facer música. O problema é que a gracia está en que o público colla unha obra e saque dela o que queira, porque a recepción tamén é un acto creativo. Por iso a arte que é literal e só ten unha lectura soe ser aburrida e previsible (como o sería o que indica Juanes de cantar sobre camiños a seguir e denuncia directa). Pregunteille a Teo que sentía cando nos malinterpretaban e tomaban a risa nos concertos (hai tempo que non pasa): “Cuando ocurría me sentía contradicho, sentía que el mensaje que expulsaba durante el bolo no era comprendido. Siempre me he culpabilizado por ello, por no saber dar forma a ese mensaje. Eso no ha cambiado y ese sentimiento de culpa incluso ha crecido, puede que hasta evolucionado. La mayor parte de las veces no creo lo que digo ni tengo seguridad en lo que hago, tanto a nivel artístico como en mi rutina diaria. Es muy difícil asegurar que has dicho algo y que ese algo ha surgido de ti, de una manera espontánea. Mucho más tratándose de una construcción premeditada, de un objeto artístico, un programado mensaje subversivo…o lo que quieras. Aparte, en este caso se suele tomar como algo banal y desenfadado, sin trascendencia.” Moléstannos a banalidade e o desenfado, creo, porque son aspectos que queremos excluír do que fagamos como músicos, artistas ou activistas. Pero creo que caemos (ou caio) nun bloqueo con respecto ao humor que nos sinalou Julián Hernández nunha entrevista da Revista Porno anterior, citando a Moncho Alpuente, que á súa vez citaba a Chesterton: “O contrario do divertido non é o serio, é o aburrido.” E non creo que ese bloqueo veña do feito de que nós só nos riamos de chistes como “Me dio recuerdos para ti Escabeche” ou “¿Cuál es el único animal que es dos animales a la vez?”. Penso que o problema non é que non se poda ser gracioso e trascendente, senón que non confiamos en que a audiencia o vaia interpretar correctamente. Creo que no que di Teo vese que non é unha actitude condescendente, senón máis unha desconfianza na nosa capacidade para articular o que pensamos ou sentimos. Un profesor horrible que tiven na facultade díxonos un día que o peor erro posible para un artista era tratar ao público como se fose parvo de máis para entender algo do que está a dicirse, e ese día recordo sorprenderme por oirlle dicir algo útil.

Pero a arte é probablemente algo máis que unha mensaxe, porque é probablemente algo que non é totalmente comprensible ou explicable. Por exemplo, o compoñente revolucionario do rock and roll está máis no inconsciente que no reflexivo, no sexual, na enerxía, no romper os límites. Nik Cohn falaba de como as adolescentes se mexaban por riba cando actuaba P.J. Proby, alguén que hoxe ninguén lembra. Eses berros histéricos de nenas de 12 anos significaban unha explosión de sexualidade nun contexto no que estaba constantemente reprimida. Pero o perigo é volátil, abstracto. Escribir sobre arte é divertido porque ninguén ten razón e todo o mundo está convencido do contrario. Despois de dicir algo atoparemos sempre un argumento oposto. E nese contexto, se a arte é máis que a mensaxe, entendemos a arte como medio ou como fin? Como medio é poderoso, pero incerto, porque o interesante comeza cando se remata o evidente. Se escribimos unha canción de amor tal vez nos sirva para declararnos e logo alguén poida posteala no seu Fotolog e asumila como propia pensando unha cousa distinta. Escribir unha canción de tema político paréceme incluso máis complicado. En política paréceme moito máis difícil xestionar mensaxes abertas e pouco claras, porque é o contexto no que a dúbida está máis excluída. Teo di algo parecido: “Nos hemos cargado la magia. La ambigüedad y el encanto sensual de la poesía son peligrosos; pueden ser usados tanto por un fascista como por un libertario. Para sobrevivir a esto deberíamos llevar una vida constante, sin interrupciones.” Quizais estou dándolle demasiadas voltas a algo que, aínda que é importante, non ten solución. Non podemos facer arte voluntariamente ambiguo e queixarnos porque a xente non entenda o que queríamos dicir. E aínda así, quizais estaría mellor se o entenderan (éme imposible imaxinar esa situación, que tamén podería ser terrorífica). Ataque Escampe: “En xeral as cousas tenden a non tomarse en serio, con ou sen humor. Que a un non o tomen en serio non é agradábel, pero pode deberse a moitos motivos e non só ao ton dos textos. En xeral intentamos que o humor estea presente no que facemos dunha forma natural, como está presente na vida. Normalmente o máis fácil é posicionarse nun ton sempre grave, ou sempre humorístico, e facer diso a voz dun. Nós preferimos ir mudando en función do que cada canción ou cada circunstancia requira. Canto á significación política, todo o que se fai a ten. Pero sería importante asumir que non é só unha cuestión de mensaxes, ou de mensaxes textuais. No caso da música, é a praxe dun proxecto o que é político e non só o que digan as cancións. Con quen editas, para quen tocas, como ves os teus compañeiros, que esperas conseguir. Aí é onde se fraguan as decisións políticas, a letra das cancións é un elemento secundario.”

chesterton1

3. No entienden mis chistes

Volvendo á cita de Chesterton, estiven revisando o editorial da Revista PORNO #2 e atopei este punto: A música agora é ocio, e iso implica que vai despois de todo o importante. Mellor ó revés. A música agora é entretemento, e estamos contra o entretemento. E contra o aburrimento. A xente quere marchar dos concertos e vai a eles como se fora a facerche un favor. Os concertos antes eran maxia ritual e se tocabas mal determinadas cancións podían executarte. Ter unha guitarra é ter unha responsabilidade. PORNO tentamos actuar conforme a isto.” Paréceme bonito dicir que buscamos unha maneira de loitar contra o aburrimento sen facelo a través do entretemento. Ese editorial era relativamente gracioso, e recordo pensar que o tono podía perxudicalo por iso mesmo, imaxinar un lector pensando algo como “ai, que ocurrentes”. Unha actitude de palmada na espalda. Volvo a caer na mesma contradición entre o optimismo de dirixirte a un público que tomas por intelixente (bueno, ou tan intelixente coma ti mesmo) e o pesimismo de crer que non saberán atopar a trascendencia nalgo (un concerto, un fanzine) que ao final é un obxecto de consumo. Nunha entrevista vella a Ataque Escampe atopara que Miguel (guitarrista) dicía que os obxectivos de calquera obra de arte deberían ser tres: entreter, emocionar e enriquecer. Pregunteilles como se podían compaxinar: “Se só tes entretemento pode resultar unha experiencia como a de consumir un caramelo: sábeche no momento mais non deixa pouso. A aspiración da obra de arte debería ser a de influír na vida do espectador de maneira produtiva, no día a día e nas súas relacións humanas. O difícil é conseguilo e para iso non hai fórmulas máxicas. Terán que operar elementos como a sorpresa, a empatía, o pracer, o misterio…”.

Nalgún contexto, a idea de que a intención dunha obra sexa influír no espectador pode considerarse pretenciosa, pero xa dixen que, para min, ter expectativas de cara á audiencia paréceme inherente a calquera proceso creativo que se faga público. A sorpresa, a empatía, o pracer ou o misterio parécenme elementos que aparecen na mellor música pop e no mellor humor. A risa é fonte de empatía. Facer rir é influir no espectador, é darlle pracer e normalmente implica sorprendelo (aínda que a xente moitas veces encontre graciosas cousas previsibles como La que se avecina ou repetitivas como os running gags). Durante bastante tempo a miña película favorita foi The Meaning of Life, dos Monty Python, que acaba cunha señora (bueno, con Michael Palin vestido de señora) sacando o sentido da vida dun sobre: “Tenta ser amable co próximo, evita comer graxas, le un bo libro de vez en cando, camiña un pouco, e tenta vivir en paz e harmonía con xente de todos os credos e nacións”. A película enteira provocou en min meses de reflexións sobre a arte, e escribín sketches que pensaba que imitaban o seu estilo para prácticas de clase pero non tiñan gracia. Useina para falar nun traballo sobre a posmodernidade e o pastiche… Cando me falaron da posmodernidade en clase pensei que era algo que molaba por aquelo da ruptura das fronteiras entre alta e baixa cultura. Agora tendo a pensar na era posmoderna máis ben asociada á renuncia ás utopías e esas cousas, o descreimento e todo iso que nos convirte en xente sen demasiadas ilusións. Dentro dese esquema, teño a sensación de que facer rir se asocia máis á evasión e o entretemento (a experiencias banais) que ao contrario. Juanes non está dacordo: “A xente sabe que o humor é bo. Non mestura ben coa política, pero si con case todo o demais. O público que pense que o humor é unha cousa estrictamente banal dame peniña. Non creo que sexan moitos.” Teo parece atopar o problema da banalidade nun proceso xeral da época: “La gente asocia la risa a la experiencia banal, sin duda. Pero iría más lejos, creo que se asocia la ironía, así como la ambigüedad o el absurdo con lo banal. Es decir, esto es mucho más grave de lo que parece. La comprensión objetiva de la realidad es siempre limitada. Creo que hay rincones a los que solo se puede acceder mediante la asociación arbitraria y la penumbra. Estoy hablando del arte, de las explicaciones que puede dar el arte en contraposición a la ciencia y el pensamiento racional, de su potencia. Y hablo del arte en su concepto más amplio, así que aquí incluiría todo lo que deriva del proceso artístico humano: los símbolos, los mitos… Los hemos perdido. La poesía sin un receptor sensible es ridícula.”

En xeral esa morte dos mitos dificulta darlle trascendencia ás cousas, así que pode ser que relacionar o asunto co humor sexa como relacionalo con calquera outra cousa. Simplemente foi por onde me cadrou porque é o que me plantea dificultades. Non hai grandes ideas nas que crer e nós (Porno, ou quizais máis ben sexa cousa de Monstruo e estea identificando unha cousa coa outra) defendémolas en oposición á apatía. Probablemente faríamos o contrario no caso de vivir nunha época rexida polos grandes relatos e ideoloxías fortes. O cambio é máis divertido que a repetición aínda que queiran facernos crer o contrario. Un dos logros do posthumor é pasar a poñer a incomodidade en primeiro plano, porque polo menos a día de hoxe a incomodidade é máis excitante que a comodidade no que ao espectador se refire. Lin unha crítica de José Lemur sobre Triple España de Cuchillo de Fuego na que os chamaba “punkies del posthumor”. Non creo que sexa exactamente algo que aplicar ao que fan (incluso encadralos no punk ten moitos problemas porque o propio termo os ten, aínda que musicalmente teña certo sentido). Cando tiña a idea de escribir este artigo, pensaba en Juanes cantando “Bouquet (Fuego y Mierda)” e a bonita paradoxa de dicir “Mis amigos no me caen bien, no entienden mis chistes. Es trágico” e que o público ría. Flipo moito cando tocan e sonan tan poderosos como unha bola de demolición, por exemplo, pero creo que a clave está en como iso se suma ao humor e consegue reaccións físicas intensas. A min resultoume moi sorprendente case todas as veces que os vin. Movemento e enerxías salvaxes pero humor e intelixencia. Pensei que sería interesante preguntarlles a eles por como usan o humor e que pretenden facer con el. Juanes: “A min persoalmente paréceme que o humor é unha cousa de gran beleza e que sen humor é moi difícil non facer algo ridículo. Pode facerse, pero é máis difícil. Non pretendemos nada concreto con isto. Escapar do ridículo xeral, se cadra.” Agora penso nese ridículo que, é certo, normalmente representa a ausencia de humor. A xente que non ten sentido do humor é normalmente xente que non ten capacidade para interpretar as cousas dende máis que un punto de vista. Por iso os fascismos non teñen gracia (bueno, por iso e polos crimes contra a humanidade). Porque clasifican as cousas en categorías mutuamente excluíntes. Se non renuncio ao humor na miña vida porque sería terrible, por que é tan complicado integralo no que faga a nivel creativo? Por que ese medo a compaxinar o gracioso e o tráxico? Gústame cando se di que a algo que lle tes medo en realidade teslle respecto, e supoño que irá por aí o meu caso. Que papel xoga o humor na arte, Juanes?Polo xeral, para min o humor é o sinal definitivo de intelixencia. Non necesariamente no eido das artes. Quero dicir, non é condición esencial para que me guste unha obra ou un artista. En literatura, sobre todo nos últimos anos, si que o agradezo moito. Na música pop, o mesmo. Pouco habitual. Hai unha liña moi fina que non se debe traspasar. Perigoso, por aquelo de converterse nunha charanga. Non chamarse “No me pises que llevo chanclas”, ou algo así, axuda”. Xose (guitarra): “Coincido, eu agradézoo moito pero é unha espada sen empuñadura, fai falla ser Juanes ou Morrissey para facelo guai. Creo que no contexto da música pop os anglosaxóns lévannos moitísimos anos de vantaxe nese sentido. Grupos de alá aquí entendidos coma “serios” ou directamente non entendidos (pola barreira que o idioma e o contexto social marcan) teñen máis chistes nas cancións que a ostia.”

A liña é fina e partimos moitas veces de referentes mal entendidos. En xeral, e pensando no que sinala Xose, é bastante probable que algúns dos logros e moitos dos defectos da música pop que facemos en Galicia veña de malinterpretar as nosas influencias anglosaxonas, a nivel estético e quizais tamén ideolóxico. Malinterpretar o humor pode ter quizais un resultado dobremente gracioso. Aquí véñenseme á cabeza políticos con gracia involuntaria como Pedro Sánchez (“antes de nada, un aplauso por lo bien que ha hecho la pregunta”) ou gracia siniestra como José María Aznar (“¿y quién le ha dicho a usted que quiero que conduzca por mi?”), pero non é exactamente iso. Non é tan simple como alguén que é gracioso porque non se dá conta ou alguén que pensa que é gracioso por unha cousa e o é polo contrario. As circunstancias da época e as interpretacións canónicas de calquera acción dominan a maneira na que entendemos todo, aínda que nos rebelemos contra iso. E Teo pensa que, no contexto contemporáneo, o humor perdeuse: Solemos entender humor como gracia, coña, guasa… Entendamos humor como estado de ánimo, la acepción psicológica de la palabra humor. Los estados de ánimo pueden alterar los resultados del método científico positivista. Los estados de ánimo son peligrosos porque pueden estremecernos. Creo que, así como hemos perdido la esencia del mensaje artístico, de los mitos y los símbolos, hemos perdido también el humor. Lo hemos sustituido por cosas más sencillas y breves. En un entorno de ironía constante, cualquier mensaje con humor “real” se pierde en la inmensidad del todo, emergido por un instante de esta como patético. Lo señalamos, hacemos un breve comentario y pasamos a otra cosa.”

Un entorno de ironía constante, de cousas breves e simples como o que Internet promove. Supoño que ten sentido. O superficial é máis breve que o profundo, que necesita o tempo de cavar. Aínda que podes pasar un mes mirando o mesmo meme se queres, probablemente serías considerado un enfermo mental se o fas. Desconfiemos sempre de quen define a enfermidade, en todo caso. A pesar de que a ironía acarree certos problemas, admiro a quen consegue integrarla no seu discurso dominándoa e non sendo dominado por ela. Tanto no caso de Ataque Escampe como de Cuchillo de Fuego, paréceme marabilloso como pode asomar no medio de paixóns románticas, dramas íntimos, relatos con mala ostia ou o absurdo. É algo que os fai necesarios. Ataque Escampe: “A ironía é como unha desbrozadora, é moi útil nunha primeira fase para acabar coa seriedade cerimoniosa porque é destrutiva, pero cando chega o momento de construír xa non debería funcionar máis que como un aderezo, como o pimentón no polbo, a risco de contribuír para o cinismo. Pero a ironía e o seu curmán o sarcasmo son moi invasivos e si, ás veces dá a sensación de que é o único humor posíbel ou aceptábel. Hai textos de cancións que son como comer pimentón a culleradas.”

bruce-springsteen.jpg

4. Unha auténtica merda

Hai un tempo pasei varias semanas pensando moito en Bruce Springsteen. Vira o documental Springsteen and I, que vai sobre os seus fans, e pareceume moi bonito como integran ao seu ídolo e as súas cancións nos seus relatos vitais. A miña favorita é un tipo que ía ir coa súa moza a ver ao Boss pero ela cortou con el. Así que fixo un cartel que poñía: “Ola Bruce, acaban de deixarme”. Bruce leu o cartel dende o escenario e respondeu. “Todos sabemos o que é iso. Onde está o meu home? Que pasou, meu?” O rapaz apareceu e Springsteen pasoulle o micro para que se explicara: Pensaba que non pasaba suficiente tempo con ela.” Todo o mundo se descojona e o seu ídolo dille entre risas: “Probablemente tiña razón! Como? Que se podo darche un abrazo? Claro, sube aquí!”. O homiño sube e abrázase a Bruce cunha ilusión que non é normal. “Todo vai ir ben. Non te preocupes de nada. A min deixáronme moreas de veces… e agora arrepíntense! Así que xa se arrepentirá. Marcharon demasiado pronto! Perdéronse os cartos do adianto da discográfica, marcharon demasiado pronto!”. É verdade o que conta Springsteen ou faino só como parte do espectáculo? Unha cousa non quita a outra. Pero creo que para todos os fans que saen na película non existe a posibilidade de que o seu personaxe sexa un recurso, unha mentira, unha ficción. É unha persoa porque se Springsteen interpreta a alguén interprétase a si mesmo (non é como Bowie). Eu mesmo enfróntome a algúns dos meus ídolos (tampouco teño moitos) en base a esa idea da autenticidade. Hai unha canción de Jonathan Richman cunhas estrofas que me encantan e que me serven de moito: “I was waiting for affection / but I was looking in the wrong direction / What I needed was not so much to be loved / As to love”. A lección, a idea, é a mesma se ma di Millán Salcedo ou Íñigo Errejón, pero necesito crer nesa verdade, necesito identificarme co que se me está contando e non pasaría con calquera. Depende do discurso xeral do artista, claro, e aquí estou falando de dous que veñen de épocas anteriores á ironía continuada da que falaba Teo. En 2012, Springsteen deu un discurso brillante no South By Southwest no que dicía que vivimos nun mundo post-auténtico e que hoxe a autenticidade é unha casa de espellos. Pero de todas formas penso que que no pop domine a primeira persoa pode ter algo que ver co que digo. Cando a xente canta as cancións nos concertos ou as utiliza para poñer de estado no Facebook hai algo dese sentir que algo che pertence, de apropiarse dunhas emocións que saíron fóra para construir as propias.

Sempre pensei na música pop como en cancións coas que teño a capacidade de identificarme. Cancións que “falan de min” ou expresan o que sinto mellor que eu mesmo. Sumado ao compoñente rebelde ou o que sexa do rock and roll creo que ten un sentido subcultural. É dicir, eu identifícome co que din… non sei, Pulp, e ti non, polo tanto ti non o entendes e quedas excluído do meu grupo. Ten algo de xeracional tamén ás veces (de aí quizais o odio a Dire Straits e o medo á música pureta). Todo isto é bastante ridículo e tamén bastante bonito ás veces, por aquelo de formar parte de algo. Volvendo ás gravatas de Ataque Escampe, a identificación cun artista, incluso cun colectivo, ten que ver con negar a ficción e non con asumila. Pensándoo dunha maneira extrema, sería como ir ao cine e pensar que os actores son persoas que morren, como a miña bisavoa que pensaba que cando Franco aparecía pola tele estaba escoitando e dicía que coidado, que ninguén falara mal del. Efectivamente, bastante ridículo e bastante bonito. Bertolt Brecht quería fuxir desa inmersión da ficción porque o pensamento crítico que procuraba co seu teatro (unha arte política) viría dun espectador consciente de que o que está a ver é un espectáculo. Iso é bastante máis interesante que os discursos que cren na autenticidade dunha forma radical, que asumen que facer arte é exclusivamente, e literalmente, falar dun mesmo e dicir a verdade. Cando arriba estou falando de precisar a autenticidade do ídolo quizais estou falando máis ben de honestidade, que era o criterio que utilizaba cando tiña 13 anos para defender que Nirvana eran mellores que David Bisbal, que non era só unha cuestión de subxectividade.

E aínda así, a idea da honestidade é demasiado simple. Facemos arte honesta? Pensamos demasiado ou demasiado pouco para construír a nosa arte? Teo: Una vez leí una frase de Artaud que me marcó bastante: “Todo debe colocarse/ en un orden casi fulminante”. He pensado mucho en eso. ¿Grito primario o construcción premeditada de ese grito? ¿Es deshonesto disfrazarse? ¿Se puede ensayar la espontaneidad? Yo lo veo como una necesidad. Puede que sea una excusa, pero para romper con esa necesidad de excusarse veo extremadamente práctico construir medios personales: para recuperar la espontaneidad, hacerla emerger. Para mí es la única posibilidad. No soy espontáneo en mi vida, y necesito curarme de eso, necesito hacerme real de alguna manera. Hablas de falsedad, teatralidad y engaño. Mi opinión es que la mente humana funciona por ilusiones, y la creación de nuevas ilusiones, engaños, como una especie de ejercicio de auto-hipnosis, es la única manera de distraerte de esas otras ilusiones que te limitan. Todo es mentira, así que todo es cierto.” Vai quizais na liña do que dicía Brian Eno nunha entrevista, de que a arte non é perigosa porque non fai ningunha diferencia, porque todas as experiencias emocionais intensas que tes coa arte son irreais, son postas aí para ti e aceptas participar nelas. Necesitamos ilusións para combatir outras ilusións, certo. Necesito crer en cousas, pero pode estar ben ter a decisión de facelo.

Preguntando a Ataque Escampe por que usan o humor atopo un esquema que pode achegarse ao de Cuchillo: “O humor serve como contrapunto dunha situación penosa. Esa tensión entre o cómico e o triste pode causar estrañamento, misterio e sobre todo, empatía no ouvinte. O humor identifica unha anomalía da lóxica e pona de manifesto, creando unha distancia co que se está contando. Ten no fondo unha intención crítica co propio discurso e procura que o ouvinte estea sempre alerta. Cómpre, iso si, saber integralo no discurso, coa voz que fala, para que non resulte gratuíto e si complementario.” Ataque Escampe teñen varios cantantes, en ocasións dentro da mesma canción, e varios letristas que aportan cousas ás veces a un único texto. Hai no seu caso unha riqueza de voces que me parece moi interesante para plantear a dúbida sobre o principio da autenticidade do rock, que é crer que quen enuncia ten que ter algo que ver co que é enunciado. A centralidade da voz na música pop ten unha consecuencia que é horrible, a nosa necesidade permanente de personalidades que analizar. Buscamos respostas ás cancións indescifrables de Bob Dylan lendo biografías ou libros de Greil Marcus, que son moi divertidos pero tan válidos como a opinión de Henrique Tello, aquel concelleiro do BNG da Coruña que renunciou a traer a Dylan porque era un maleducado que non saudaba ao público. Necesitamos sempre un líder, unha cara de referencia, alguén a quen imaxinar sentindo ou sufrindo. Por iso Pablo Iglesias e Ada Colau se convirten nos logos dos seus partidos de nova cultura política. Ataque Escampe comentan que tentan ollar o mundo a través de personaxes alleos a eles, pero que ademais todos participan de todas as decisións e dan lugar dese xeito a esa polifonía: “O directo é unha manifestación máis desta realidade. Aínda que sempre temos un frontman de referencia, os micros están abertos para todos e moitas veces o cantante non é o que máis fala. Se hai sorte, é incluso probable que o público nos sorprenda discutindo. Transparencia, chámase.” Xa que logo, é un método honesto, se iso aínda nos importa. As gravatas formaban tamén parte desa transparencia, e quizais non era xusto que eu lles pedira máis ilusionismo, xa que para eles a teatralidade é “cada vez máis, a única maneira que temos que defender a nosa música no escenario. Tocamos estilos tan diferentes e facemos unha música tan ecléctica que non hai outra maneira. É difícil ser Nick Cave e Antón Reixa no mesmo concerto. Por iso, botamos man dunha máscara diferente en cada canción. Non son máscaras físicas, senón de ambientación, de relación co público e cada unha intenta crear a atmosfera adecuada para cada canción.”

cuchillo.jpg

5. Punkis de salón

Ao falar sobre “Bouquet”, Juanes comentaba que a música da canción lle pedía á hora de facer a letra “un narrador mesquiño e pouco fiable”. Dicía antes que lin como os calificaban de “punkis del posthumor” e fíxenlles algunhas preguntas sobre o punk e o hardcore, porque en moitos sentidos me parece que o estricto de certa ética “auténtica” se converteu nun lote de limitacións á hora de facer cancións e comportarse no escenario como se houbera que ser “un mesmo”. En xeral o punk ten máis que ver coa liberdade, pero tamén coa liberdade de impoñerse limitacións. Supoño que pensaba na rixidez de Ian MacKaye, que me parece un tipo moi serio, parando concertos de Fugazi para abroncar aos violentos que queren pogos (algo que me parece ben). Na pregunta tamén mencionaba a tipos máis ou menos graciosos como Johnny Rotten ou Jello Biafra. Juanes: “A pregunta é se somos punk/hardcore de actitude? Pois non cho sei, a verdade. Supoño que dentro dos 4 individuos que somos na banda uns o son máis ca outros. Eu persoalmente non teño a ningún dos arriba mencionados como referente. Como colectivo está claro que estamos a tope co faino-ti-mesmo e que nos gusta a intensidade, a velocidade e o ruido. O son natural antes que o sobreproducido e, non sei, supoño que hai un tema aí de fisicidade. Nada machocore, pero si de dar liberdade aos impulsos e mesturar público e banda nun mesmo espazo (pero sen pisarlle os pedais a Xose).” Xose: “É que se me escarallas os pedais a ver que facemos.” Interésame moito como Cuchillo traballan con algo similar a esa tensión entre o cómico e o triste da que falan Ataque Escampe. E imaxino a Juanes nunha posición moito máis parecida á de Jarvis Cocker que a de calquera dos anteriores, certo. Dentro diso, e como el, á hora de narrar utiliza distintos tonos e personaxes, e minte aínda que fale en primeira persoa, claro: “De novo, a titulo persoal, ME LA SOPLA a corrente unificada de pensamento punk que poda considerar a “falsedade” coma un enemigo da súa pureza. Si que é certo que hai moita ironía, ambigüedade e lixeireza nalgunhas destas letras. Como na vida, vaia. Gústame pensar que o público non é un fato de mamarrachos descerebrados e procuro actuar en consecuencia. E se fose político, tentaría facer o mesmo e probablemente fracasaría solemnemente. O dos personaxes e o escenario, pois mira, eu supoño que ninguén ten unha soa personalidade, non? Polo menos eu non son o mesmo cando estamos tocando que cando estamos xogando a Futbol 7 no El Nogal ou cando estou no traballo. Pero vamos, nada premeditado.”

A verdade é que aquí forcei un pouco as cousas. Si que me preocupa que a xente se ría cando non estou facendo algo gracioso, pero o purismo punk preocúpame tan pouco como a Juanes. Ás veces atópome con actitudes que defenden que as gravacións teñen que ser fieis ao que será despois o directo (nun contexto “subterráneo”, no cavado, creo que se tende a valorar máis a un grupo polos concertos que polos discos), e paréceme que se equivocan porque son case artes distintas aínda que estean feitas polas mesmas persoas. Pero tampouco me molesta que se parezan, porque incluso en casos nos que non hai sobreprodución nin arranxos, nin tan sequera overdubs, o directo sempre aportará diferencias, caos, azar (e canto máis, máis interesante é para min aínda que poida ir a costa dun valor estrictamente musical). Preguntáballe a Juanes sobre se había diferencia entre quen eran no escenario e quen eran na “vida real” porque falando con outros músicos atópome con que é común a problemática de estar “cómodo” no escenario. É difícil ser “natural” segundo como sexa a túa personalidade ou a seguridade que teñas facendo o que fas. Non o plantearía nos termos de ter “varias personalidades”, senón en facetas distintas dunha única personalidade. Estar nun escenario é á vez máis público e máis íntimo que un contexto calquera no que trates cun grupo de xente descoñecida. Eu teño a sensación de que nun concerto expoño cousas que non lles ensino nin sequera aos meus amigos, e ao mesmo tempo a vergonza non me deixa expresarme con xeito entre canción e canción. Nese caso gustaríame ser capaz de ser teatral, pero tamén de dicir algo interesante sen ter que “actuar”. O interesante para min está en perder o control, e por iso ten certo sentido falar de autenticidade, porque é o que aparece nas situacións de descontrol, como cando lle van pegar a un colega e descubres se eres dos que se meten, dos que quedan parados ou dos que saen correndo [1]. Gústanme moito os termos nos que o plantea Teo: Monstruo somos inseguros e inocentes y damos cierta lástima. Esto todo sigue teniendo que ver con el arte, con los símbolos, con los mitos y los rituales. Aquí lo ampliaría con la idea de máscara, de disfraz. Y también tiene que ver con los recursos excepcionales que tienen los objetos artísticos para explicar la realidad: siendo otro, desgarrando las fronteras del significado, en este caso de lo que uno mismo es o cree ser, rompiendo la monotonía de la identidad, podemos llegar a lugares diferentes, ver con ojos diferentes, sentirnos desatados y alcanzar otras perspectivas que obviamos normalmente. Añadiría aquí, a lo que dije sobre las dudas y el sufrimiento de crear en la primera pregunta, el sufrimiento de no alcanzar ese ideal que busco al tocar en directo. Al actuar hay poca premeditación, al menos en mi caso. Eso es maravilloso, y en ello reside gran parte de su poder: en la inconsciencia del directo. Pero también saca a la luz todos los prejuicios que te anquilosan y te impiden ser realmente tú. Te revelas a ti mismo lo que no eres y podrías ser o, en algunos casos, lo que eres realmente. No creo que haya encontrado todavía la máscara adecuada.”

Para min a idea da autenticidade ten algo de fermoso, pero en relación a pensar na máscara como algo que sae de nós mesmos e non necesariamente algo que decidimos adoptar. Por iso non o plantearía como fan Ataque Escampe, que falan de que a diferencia entre os seus personaxes e as súas persoas é “a diferenza entre ficción e realidade. Outra cousa é que certos factores da realidade sexan aproveitábeis ou inevitábeis no espectáculo de ficción, pero hai que asumir que se trata dunha ficción e que subirse a un escenario a tocar un instrumento diante de todo o mundo é todo menos natural.” Que non sexa natural non implica que non poida ser “auténtico”. O relato da autenticidade tamén ten algo de fermoso na forza das ilusións que xenera no espectador. Como dicía Kim Gordon, nos concertos “a xente paga por ver a outros crer en si mesmos”. Algo diso hai na fisicidade de Cuchillo, aínda que probablemente vai máis lonxe e funciona tanto co discurso da ficción como co do auténtico.

Aínda así non vou enganarme. A autenticidade ten bastante máis de negativo que de positivo porque dá lugar a cousas como el auténtico rock and roll e moitos dos revivals. Ataque Escampe din que toda autenticidade é impostada e paréceme certo na maioría dos casos: “Canto máis sincero quere parecer un músico no escenario ou nun video, sobre todo as persoas que cantan, máis perigo corre de resultar ridículo. A música, os concertos, son unha arte escénica. Hai alguén que fai e unha masa que mira. Todo o que está enriba dun escenario cobra unha dimensión diferente, extracotidiana. E isto serve tanto para a música como para un mitin político ou un strip-tease. A música pop xogou coa dimensión espectacular desde sempre, desde Elvis e os Who ata Unicornibot, pasando por todo o rollo glam que levou a teatralidade ao centro da súa proposta. E iso ningún músico o debería esquecer. Os concertos son un acontecmento máis visual que auditivo. Por iso se poñen pantallas xigantes nos festivais. A xente vai a mirar que é o que fan os músicos (como se moven, que din, como se relacionan entre eles ou como visten) non a escoitar como tocan a súa música, porque para iso xa a escoitan na casa con máis calma. A autenticidade nos actos públicos non existe. Se queredes ver autenticidade tedes que deitarvos cos músicos e verlles as legañas e a uñas dos pés á mañá seguinte.” E aínda así creo que esquecen ese momento de sorprenderse a un mesmo, esa posible revelación que ocorre a través da dimensión ritual que calquera performance ten. É pouco frecuente pero é o que dá sentido a ser intérprete. O concerto é un acontecemento visual e de aí que todo o que estamos discutindo agora non teña nada que ver coa música, que dificilmente pode ser auténtica ou graciosa [2], e si con todo o demais.

Chegando ao final, non é no meu caso a música, senón todo o demais o que fai que me identifique, aínda que calquera das dúas cousas pode porme os pelos de punta. En todo caso, estou aplicando moitas veces esquemas dos ídolos do rock a xente que coñezo e así é normal que non funcionen. Para min é moitas veces máis sinxelo identificarme con xente que comparte o meu contexto que con distantes artistas que cantan en idiomas que non entendo, se ben a eles podo atribuírlles con máis facilidade a aqueles cualidades sobrenaturais (é a cousa do personalismo, si). É unha cuestión de distancia, creo, e quizais iso xire por riba de calquera dos conceptos anteriores. A distancia condiciona calquera expectativa que poidamos ter como emisores ou receptores de arte. Teo cre que todos os individuos loitan entre o seu eu “real” e o seu eu desexado e que por iso a xente ansía vehementemente alcanzar certa plenitude na súa personalidade. É preciso marcar distancias entre artista e audiencia? “Sí y no. Los recursos teatrales que usan los músicos en directo tienen para mi un aspecto ritual. Esto es, deberían estar dirigidos a un propósito concreto, un propósito en el que se incluya tanto a los músicos como al público. Olvidemos lo de músicos, son actores. Así que hay personajes, sin duda, pero en todas partes hay personajes. Y la distancia puede jugar un papel importante, ya que, de alguna manera, al músico/actor le puede facilitar las cosas situarse por encima para transmitir su mensaje, incluso puede potenciarlo. Hablas del caso de los Dioses del Rock, ahí lo tienes. En el caso de la música “underground” (cavada) yo veo algo así como, en un vacío de trascendencia, una especie de oposiciones constantes a líder espiritual.”

ataque_escampe-785x523.jpg
Con estas camisas si que me gustaban

6. Volven as gravatas

Volvo mirar as gravatas e pensar no seu enorme poder. En como me impedían ver máis aló do seu brillo. En que, sacadas por sorte da circulación no campo das artes escénicas, funcionan agora como un símbolo do pensamento crítico, un obxecto que obriga a calquera a ir máis aló para buscar explicacións. Vin esta semana o da dimisión de Guillermo Zapata, o que ía ser concelleiro de cultura en Madrid, e pensei se podería chegar algún día eu a ser concelleiro en Oleiros, por exemplo. Juanes dicía que o humor non casa ben coa política, e revelouse unha cousa horriblemente certa: é insultantemente fácil entender as cousas mal, especialmente cando non hai ningunha preocupación por entendelas. Así, redúcense debates trascendentes a linchamentos e lugares comúns. Pensei nos problemas que lle trouxo a Zapata “ser el mesmo”. Pensei en “ser eu mesmo”. Pero tampouco teño tan claro quen son e como son. A arte, o escenario, sérveme ás veces para descubrilo e para descubrirllo aos demais, cando o fago ben e cando o fago fatal. Nese sentido, as limitacións e a incomodidade son un grado. Son os lugares dos que partir para romper cos bloqueos dun mesmo. Falar dos concertos como algo místico sona a delirio hippie, si, pero como levo un rato pensando en “coñecerme a min mesmo” estou nese plan. A vida e a arte están demasiado lonxe, aínda que hai xente que vive artisticamente. Moitas veces iso sucede co humor e a teatralidade, e no mellor dos casos eses aspectos supoñen interrupcións, momentos de lucidez irrepetible na rutina do que podemos, sabemos e queremos facer. Os artistas importantes (como o son para min os deste artigo) poden axudar a converter a interrupción nalgo constante e dificilmente reducible a termos como mensaxe, emisor e receptor, expectativas, autenticidade, público ou privado. Dificilmente reducible á idea dun bo ou mal concerto ou á idea de verdadeiro ou falso, e aínda así colle todo nunha gravata dos chinos.

  1. Eu son dos que quedan parados, como comprobei unha vez que me quixo pegar unha especie de vikingo drogado e Xacobe me salvou de morrer porque é dos que se meten.
  2. Meto aquí un inciso fantástico de Xose que me quedou descolgado: “A menos que sexan os típicos sons de “instrumentos de la risa” coma o matasuegras, silbato boliviano e esas cousas, encontro moi difícil que a música sexa graciosa de por sí. Pode ter gracia no desenfado (o típico riff subnormal de dúas notas), pero levar humor incorporado o vexo complicado, non sei. RECTIFICO, a verdade é que sí que pode ter gracia aínda sen ter letra, paréceme gracioso o mítico tema de segundo e pouco de Napalm Death “You Suffer” e fanme rir en xeral os excesos coma a velocidade absurda, unha mistura de son de caixa intencionadamente desagradable e cousas así teñen gracia, a verdade. E moitas veces escoito as miñas propias gravacións e dame a risa polo entrañables e parvas que poden chegar a ser resultar.”